همكاري هاي اقتصادي ايران و آمريكاي لاتين؛ شريكي دور، اما پربازده

گروه اقتصادي «خبرگزاري دانشجو»، شهرام خزايي؛ آمریكای لاتین از جمله مناطقی است كه به دلیل پتانسیل های بالای اقتصادی خود و قابلیت های سیاسی در عرصه بین المللی همواره مورد توجه بسیاری از كشورها بوده است.  ایران نيز با درك چنین موقعيتي تلاش كرده است كه از منظر اقتصادی و سیاسی روابط خود را با كشورهای این منطقه گسترش دهد.

هرچند بسیاری از دهه ها این منطقه به دلیل مجاورت جغرافیایی بعنوان حیات خلوت آمریكا مطرح بوده است اما امروز در پرتو روندهای سیاسی جدید همچون جهانی شدن و منطقه گرایی دیگر نام بردن از حیات خلوت مناسب نخواهد بود.

چرا كه فضای تعاملات بین الملل در بستر چنین روندهایی به سمت گسترش و بهره گیری از ابزار دیپلماسی حركت می كند.

در چنین چارچوبی، به نظر می رسد كه جمهوری اسلامی ایران با درك چنین مناسباتی تلاش كرده است كه از منظر اقتصادی و سیاسی روابط خود با كشورهای این منطقه را گسترش دهد.

از دیگر سو، اگرچه در دهه های گذشته بیشتر كشورهای امریكای لاتین - به خاطر بعد مسافت و اولویت هایی كه در روابط خارجی خودشان داشتند - ایران را بیشتر به عنوان بازار اقتصادی برای محصولات تجاری و كشاورزی خودشان قلمداد می كردند تا یك شریك سیاسی، اما به نظر می رسد كه در 6 سال گذشته این روابط هم درحوزه اقتصادی در هم حوزه سیاسی گسترش یافته است به طوری كه سفر مقامات ارشد ایران و آمریكای لاتین بعد از سال 2005 به 15 بار رسیده است.

بنابر این، در این چارچوب به نظر می رسد كه فضای تعاملی جمهوری اسلامی ایران و منطقه آمریكای لاتین از افزایش پلكانی به سمت افزایش تصاعدی تغییر كرده است كه این افزایش را می توان ناشی از تغییر اولویت های سیاست خارجی و تحولات بین المللی و منطقه ای دانست.
 

در زمینه اقتصادي در سال های گذشته، ایران روابط اقتصادی خود را با بسیاری از كشورهای آمریكای لاتین توسعه داده و موافقت نامه های تجاری مهمی را با ونزوئلا، بولیوی، پرو، برزیل و حتی آرژانتین به امضا رسانده است. 

در گزارش دسامبر 2009 (دی ماه1388) صندوق بین المللی پول، برزیل به عنوان بزرگترین شریك تجاری ایران در آمریكای لاتین معرفی شد.

در سال های 10-2009 (89-1388) تجارت ایران با برزیل به بیش از 2 میلیارد دلار رسیده كه این میزان در سال 2005 (1384) تنها 500 میلیون دلار بوده است و پیش بینی می شود در پنج سال آینده به 10 میلیارد دلار برسد.

از شهریور ۱۳۸۵ که نخستین سفر هیات دولتی ایران به ونزوئلا کلید خورد(البته تا آن زمان رئیس جمهورونزوئلا چندین بار به تهران سفر کرده بود)،این بساط روز بروز گسترده تر شده است وطرفین از تهیه نقشه راه ۱۰ ساله روابط خبر داده اند، میان دو کشوری که به لحاظ جغرافیایی بیشترین فاصله را از هم دارند.

این اشتیاق فزاینده به تعمیق و تحکیم مناسبات،حد و مرزی نداشته،طیف آن ازتوسعه فناوری های نانو و ساخت مسکن برای بی خانمان های ونزوئلایی تا تولید فراورده های لبنی وهمکاری در زمینه میگو و برنج گسترده شده است.

چنانکه ماحصل میهمانی و میزبانی مکرر تهران و کاراکاس را می توان درشکل گیری حدود ۲۰۰ سند همکاری دو جانبه و۸۰ توافق نامه و بیش از ۱۸۰ قرارداد دانست که توسعه مراودات را درهیچ زمینه ای مغفول نگذاشته وایران را پس از چین، رکورددار قراردادهای اقتصادی با ونزوئلا کرده است؛در این سیاهه، همه چیز یافت می شود: همکاری در زمینه های کشاورزی(تولید و کاشت برنج وفراوری ذرت)، شیلات و آبزیان، مسکن(احداث ۱۰ هزار واحد مسکونی توسط ایران در ونزوئلا)،راه و ترابری(طراحی و احداث راه های جدید و راه اندازی خط پرواز مستقیم تهران- کاراکاس توسط ماهان ایرو پروازهای تهران –دمشق-کاراکاس توسط کانویاسا و ایران ایر)،صنعت و معدن(تولید خودرودر پروژه ونیراتو و پروژه سیمان)،محیط زیست، مالی(تشکیل صندوق مالی دو ملیتی و بانک مشترک که با سوال نمایندگان مجلس از وزیر امور اقتصادی و دارایی مواجه شد)، گردشگری،حمل و نقل و ...
 

اما شاه بیت این مثنوی ،توسعه روابط ایران و ونزوئلا در بخش انرژی است، روابطی که ناظران آن را معجونی از دستاوردهای واقعی و حمایت های لفظی دیپلماتیک می دانند و با تحولات اخیر جهانی به گرمی بیشتر گراییده است.

گوشه ای از مشارکت این دوعضو اوپک در پروژه های بخش انرژی که به درجه بالایی از تنوع و تکثر رسیده را می توان امضای تفاهم نامه و قراردادهایی در زمینه ساخت واحدهای پتروشیمی ،تاسیس شرکت های مشترک نفتی،سرمایه گذاری در طرح توسعه میادین نفت و گاز،ساخت کارخانه ال.ان . جی، ایجاد ناوگان کشتیرانی نفتی مشترک و ساخت نفتکش دانست.

ایران همچنین در طی این سال ها، روابط دیپلماتیك و تجاری عمیق تری با بولیوی ایجاد كرده است. توافق نامه های تجاری و انرژی را كه در سپتامبر 2007 (شهریور1386) بین لاپاز و تهران به امضا رسید، می توان تاكیدی بر ماهیت دوستانه روابط بین دو كشور دانست.
 

حضور ایران در اقتصاد بولیوی از طریق سرمایه گذاری و حمایت های تكنولوژیكی در پروژه های صنعتی مانند كارخانه های لبنیات، كشاورزی، معدن و ساخت سدها توسعه یافته است.

علاوه بر آن، در ژوییه 2009 (تیر 1388) تهران موافقت كرد كه وام 280 میلیون دلاری با بهره پایین به لاپاز اعطا كند و بالاخره پرو و اكوادور هم از وارد كنندگان مهم كالاهای ایرانی هستند.
 

تحلیل آماری صورت گرفته از سوی صندوق بین المللی پول نشان می دهد كه تجارت ایران و آمریكای لاتین در سال 2008 با سرعتی بی سابقه به 9/2 میلیارد دلار رسیده است.

شينهوا با اشاره به گسترش روابط ايران با کشورهاي آمريکاي لاتين بعد از سفرهاي چند باره احمدي نژاد به اين منطقه نوشت: آمريکا دوباره شاهد حضور احمدي نژاد در حياط خلوت آمريکا است و نتوانسته است وحشت خود را از اين اقدام پنهان کند.

«ويکتوريا نولند» سخنگوي دولت آمريکا در واکنش به اين سفر گفت: ايران با دقت ونزوئلا، نيکاراگوئه، کوبا و اکوادور را به منظور تور چهارجانبه خود انتخاب کرده است.

البته موضوع دور زدن تحريم ها از سوي ايران در آمريکاي لاتين نيز يکي از مواردي است که غرب نسبت به آن به شدت نگران است.
ايران در حال افزايش نفوذ خود در آمريکاي لاتين است و اين موضوعي است که کارشناسان آمريکايي معتقدند با هدف دور زدن تحريم‌هاي جهاني و دسترسي به بازارهاي جديد و مواد خام صورت مي‌گيرد.

اين مطلب را واشنگتن پست در گزارشي در آستانه سفر دکتر محمود احمدي نژاد رئيس جمهور به 4 کشور ونزوئلا، اکوادور، نيکاراگوئه و کوبا اعلام کرد.

گسترش روابط اقتصادي و تجاري ايران و کشورهاي حوزه آمريکاي جنوبي در حياط خلوت آمريکا به عنوان قدرت هاي اقتصادي نوظهور مي‌تواند لوكوموتيو كشورهاي در حال توسعه را در برهه اي كه قطار اقتصاد جهاني در ايستگاه ركود توقف كرده است، روشن كند.

پتانسيل فوق‌العاده جمهوري اسلامي در زمينه تكنولوژي‌هاي نوين مانند نانو تكنولوژي، بيو تكنولوژي، كامپوزيت‌ها، سلول هاي بنيادي و دانش ساخت داروهاي نو تركيب در پيوند با قابليتهاي صنعتي در کشورهاي آمريکاي لاتين و همچنين بازار گسترده آمريکاي جنوبي امتزاج مطلوبي در يك همكاري اقتصادي استراتژيك است.
 

آمریكای لاتین با 561 میلیون نفر جمعیت، مساحتی حدود 21 میلیون كیلومتر مربع را داراست. همچنین، آمریكای لاتین با داشتن 4/5 تریلیون دلار تولید ناخالص داخلی،423 میلیارد دلار صادرات كالا و خدمات و 368 میلیارد دلار واردات كالا و خدمات (در سال 2005) و برخورداری از منابع عظیم نفت و گاز و ظرفیت‏های بالای‏ معدنی، صنعتی و كشاورزی از دیرباز مورد توجه بوده است.

 جمهوری اسلامی ایران نیز بعنوان یكی از قدرت های منطقه ای در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس تلاش دارد در مناطق دوردست مناسبات خود را گسترش دهد.

تمامي اين شرايط و امكانات بالقوه ايران و كشورهاي آمريكاي لاتين در زمينه هاي مختلف، لزوم افزايش سطح همكاري هاي اقتصادي را نسبت به گذشته نشان مي دهد. 

بنابر این، در این چارچوب به نظر می رسد كه فضای تعاملی جمهوری اسلامی ایران و منطقه آمریكای لاتین از افزایش پلكانی به سمت افزایش تصاعدی تغییر كرده است كه این افزایش را می توان ناشی از تغییر اولویت های سیاست خارجی و تحولات بین المللی و منطقه ای دانست.