ماجراي ساخت پل اروند در آب و آتش

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ ابتداي جنگ، عراق براي اشغال آبادان‌ از اروند عبور نكرد. عراقي ها با وجود اينكه از پشتيباني تسليحاتي كافي برخوردار بودند مي دانستند كه از اروند نمي توان عبور نظامي كرد. بيهوده نيست آن را تروند نام نهاده اند، ‌رودخانه ي خروشان.

اروند بر خلاف بيشتر رودخانه هاي دنيا، دو بار در روز جذر دارد و دو بار مد. تمام تغييرات و تلاطمات آب خليج فارس،‌ بعلاوه آب رودخانه هاي كارون، دجله و فرات روي آب اروند تأثير مي گذارد. اين شرايط از اروند رودي ساخته با سرعت آب تا 70 كيلومتر در ساعت، اختلاف ارتفاع 5 متري آب در زمان جزر و مد، جريان هاي نامنظم گردابي،‌و وضعيتي غير قابل پيش بيني.

شهر بندري فاو اهميت استراتژيكي براي عراق داشت. به همين خاطر هم عراق طي 78 روز پدافند تمام توان خود را به كار گرفت كه‌ آن را از چنگ رزمندگان ايران به در آورد اما نتوانست و رزمندگان اسلام حدود 800 كيلومتر مربع از جزيره فاو را آزاد كردند.

پس از عملیات والفجر هشت، باید یک راه ارتباطی بین خاک خودمان و شهر فاو که تازه دست رزمندگان اسلام افتاده بود، ایجاد می شد. رزمندگانی که در فاو بودند، باید از نظر امكانات و نيرو پشتیبانی می شدند. قبل از والفجر هشت، پل هایی روی اروند زده بودند، اما اروند هیچ کدام را تحمل نکرده بود و همه را بلعیده بود. یک پل ساخته بودند به نام پل فجر، که شبها آن را نصب می کردند و روزها جمعش می کردند. این پل نیز خیلی کارآمد نبود باید پلی ساخته می شد که محکم و مطمئن باشد و بتواند در شبانه روز تجهیزات و تدارکات و مهمات را به آسانی به آن طرف آب برسانند. پلي كه در مقابل اروند وحشي مقاومت كند، در اثر حمله هاي عراق به سرعت قابل ترميم و بازسازي باشد،‌و مهمتر از همه به سرعت قابل احداث باشد.

ايده ساخت پل بعثت توسط مهندس بهروز پور شریفی از برادران جهاد سازندگی بود. پلي به طول 900 متر و عرض 12 متر روي اروند كه از لوله هاي توخالي متصل به هم كه در جهت جريان رودخانه قرار داده شده بودند،‌ تشكيل شده بود. پنج هزار لوله 12 متري، به قطر 142 سانتيمتر و ضخامت 16 ميليمتر از جنس فولاد، از عمق 12 متري تا سطح آب به هم متصل شدند و پلي را به وجود آوردند كه هم در مقابل جريان خشن آب اروند مقاوم بود، و هم توانايي تحمل ماشين هاي سنگين رزمي و تداركاتي را داشت.

براي ساخت پل لازم لوله ها ابتدا روي آب شناور شوند، و پس از متصل شدن به هم،‌توي آب غرق شده و در محل تعيين شده قرار بگيرند.

 

مهندس سيد هاشم بني هاشمي در كتاب «خاطراتي از هشت سال دفاع مقدس: نحوه ساختن پل بعثت روي رود اروند در منطقه عملياتي فاو» مي نويسد:

«اصل شناوری یک مسأله بود که یک لوله به قطر ۵/۱ متر و با وزن حدود ۷ تن چگونه می‌توان آن را بر روی آب شناور نگه داشت در حالی که طوری سر و ته آن را ببندیم که به آسانی هم باز شود. پاسخی برای این سئوال در هیچکدام از کتب معتبر پیدا نکردیم. در اشل‌های آزمایشگاهی هم،‌ این کار بسیار پرهزینه و مشکل و شاید غیرممکن می‌‌نمود، لذا لازم دیدیم این آزمایش را در اشل‌های واقعی انجام دهیم و پاسخش را به دست آوریم. موضوع دیگر این بود که این کار از لحاظ سیستم ایستایی و پایداری به صورتی باشد که بتواند در مقابل جزر و مد و سرعت‌های زیاد جریان رودخانه مقاومت کند و در رابطه با بستر مطمئن رودخانه،‌ تعادل خودش را از دست ندهد و در مقابل لرزش‌ها، مقاومت‌های لازم را داشته باشد. روی این سیستم با مشخصات و مزیت‌های طرح شده باید جواب‌های دقیق و محاسباتی پیدا می‌کردیم و یا با آزمایش به یقین می‌رسیدیم.»

 

لوله ها با اتصالات متحرك به هم متصل مي شدند و از اسكله اي كه براي همين منظور ساخته شده بود به داخل آب هدايت مي شدند. براي شناور كردن لوله ها،‌ دو طرف آن ها را پارچه هاي برزنتي بسته بودند که لوله ها در آب غرق نشوند. بعد ازاین که کار اتصال لوله ها انجام می شد، در لوله ها را باز می کردند تا آب با فشار از لوله ها عبور کند و لوله ها به زیر آب بروند و غرق شوند.

بعد از نصب، لوله ها را زیر سازی و آسفالت می کردند. زاویه، وضعیت، تاریخ و ساعت نصب هر لوله، یادداشت و محاسبه میشد. ساخت پل بعثت شش ماه وقت گرفت. ماه رمضان، عطش و گرما و خستگی، و خطر فعاليت در منطقه جنگي هیچکدام مانع تيم مهندسي جهاد نشد.

دشمن در طول جنگ با بمباران هايش خیلی سعی کرد که پل را از بین ببرد، اما نتوانست. چون پل طوري طراحي شده بود كه اگر بخشي از آن آسيب ميديد،‌به سرعت توسط گروه هاي مهندسي قابل بازسازي و ترميم بود.

پل بعثت، شاهکار مهندسی _ رزمی تاریخ دفاع مقدس است و امروز با همین عنوان در دانشگاه هاي مهندسي دنيا تدریس می شود. برخی از قطعات این پل، امروز در گلزار شهدای خرمشهر است و برخی دیگر، همان جا کنار اروند، به تماشا نشسته است.
‌