وفاداري به شگردهاي آرماني طنز

محمد رضا محقق:

نگاهي به كارنامه هنري مهران مديري گوياي فراز و نشيب هاي قابل تاملي است، مي توان «ساعت خوش» را نقطه شكوفايي او در فكاهه و «شب هاي برره» اش را نقطه تاريكي در  ارائه نوعي لودگي هجو آلود دانست.

اما مجموعه هاي «مرد هزار چهره» و «مرد دو هزار چهره» از جهتي كاملاً مبتكرانه و قابل اهتمام و احترام است و آن نوعي نگاه طنز آميز به معضلات و رويكردهاي اجتماعي است؛ اتفاق مبارك و مهمي كه يكي از اساسي ترين وظايف طنز را در بر مي گيرد.

وظيفه طنز علاوه بر خنداندن مخاطب و ايجاد شرايطي شاد و مفرح بازتابندن جدي و با چشم اندازي مبتكرانه از مشكلات و نادرستي ها و كژي ها و كاستي ها است؛ اتفاقي كه در هر دو سري كارهاي اخير مهران مديري جز محورهاي اصلي كار اوست.

نگاه طنز آميز و بعضاً هم هجو آلود به اقشار مختلف اجتماع و آسيب شناسي آنها و برجسته کردن نقاط ضعف و بدي هاي بعضاً مستور مانده در اين لايه ها، وقتي با تيپ سازي هاي جذاب همراه مي شود مجموعه اي از رندي هاي چند لايه پديد مي آورد كه مي توان گفت در بخش قابل توجهي از كارهاي مديري، كما بيش وجود داشته است.

دقت ها و ريز بيني هاي بعضاً عميق و همه جانبه مديري در نشان دادن ناهنجاري هاي اجتماعي وجهي آسيب شناسانه به كارهاي او مي بخشد.

آنچه در طنز محوريت ساختاري دارد بحث بزرگنمايي است. تصوير كاريكاتور گونه اي كه لازمه بازتابندگي طنازانه در عرصه نمايش است وجهي كه به عنوان عنصري ساختاري در كارهاي مديري جايگاه لازم و در خور خود را دارا است.

در مجموعه مرد دو هزار چهره هم مثل سري قبلي اين كار از يك ايده جذاب و مبتكرانه بهره گيري شده است حضور شخصي در جايي كه متعلق به او نيست و داد و ستدهاي كاري او با محيط اطراف و ايجاد اكشن و ري اكشن هاي خاصي كه ناشي از اين دگرگوني موقعيتي است.

كارهاي مديري، اساساً وامدار طنز موقعيت است طنزي كه با در هم آميختگي با تيپ سازي هاي هجو آميز و فكاهه هاي خلاقانه شرايطي قابل قبول براي مخاطب پديد مي آورد. كارهاي مديري، توازني ميان لودگي عام و طنز نخبه گرا، البته نه در همه آثار پديد آورده است. امري كه در طنز بسيار مهم و براي رسيدن به نمايش فاخر و در عين حال مردم پسند، سخت و سترگ است.

در واقع هر محيطي كه شخصيت محوري داستان - آدم عوضي- در آن قرار مي گيرد، محملي مي شود براي نشان دادن ناهنجاري هاي آن محيط.

روابط ناهنجار، رفتارهاي ناپسند، زد و بندهاي خاص هر موقعيت و ..... امري كه مي توان از آن به عنوان معتبرترين و مهم ترين وجه كارهاي اخير مهران مديري ياد كرد.

مرد دو هزار چهره با ارائه محوريت شخصيت داستان قبلي، بازي هاي نسبتاً در خور و فضاسازي هاي منسجمش توانست مجموعه اي نسبتاً طنازانه و در عين حال وفادار به شگردهاي آرماني طنز پديد آورد.

شايد بتوان گفت به لحاظ مختصات اجتماعي و حساسيت هاي جامعه ايراني، سخت ترين و خطرناك ترين نوع كارهاي نمايشي، همين عرصه طنز است عرصه اي كه با كوچكترين خطا يا درستي، حساسيت هاي آنچناني بر مي انگيزد و اساساً در محتواي اقشار اجتماع، نوعي تلقي نادرست و نابه جا از طنز و رندي هاي مستقر در آن وجود دارد اينكه هر قشري از اقشار جامعه با اشارتي، احساس توهين كند و به تلافي بيانديشد و .... اينها همه جز توابع كار طنز در جامعه ما است و همين امر دست هنرمندان را براي ورود بي دغدغه و آزاد به اين فضا مي بندد.

در عين حال وظيفه هنرمند خلاق و مبتكر و انديشمند اين است كه با هنر ورزي و دقت هاي نمايشگرانه و استفاده از ترفندهاي موقعيتي و فيلمنامه اي پاسخي در خود و هنرمندانه به اين حساسيت هاي به جا و نا به جا بدهد؛ كاري كه مهران مديري تا حدودي از پس آن برآمده و بر نكته سنجي خود در طرح موضوعات و نمايش طنازانه آن صحه گذاشته است./انتهاي پيام/