از اجاره نشين‌ها تا قاعده بازي

محمدرضا محقق-گروه فرهنگ و ادب؛ موقعيت ساخت «قاعده بازي» را مي توان از منظر ديگري هم نگريست، ما در تاريخ سينماي ايران به جز معدودي از آثار قابل قبول و شناخته شده - همچون شاهکار «اجاره نشين ها»- طبقه مدرجي از فيلم هاي جدي و فاخر در ژانر کمدي، آن هم از نوع کلاسيکش نداريم.

با اين فقدان عقبه و عدم تربيت ذهن مخاطب ايراني براي درک و دريافت آثار جدي و عميق اين ژانر، فيلمسازي تصميم به ساخت اثري در اين وادي مي گيرد که نه تنها پيشينه معتبري در آن زمينه به لحاظ تجربه گذشتگان و محک سليقه و بينش و توانايي شخصي اش ندارد، بلکه «متن» معتنابه و قابل اعتماد و اطميناني هم در دسترسش نيست و در عين حال با نگاهي بلندپروازانه و نوعي «جاه طلبي» مثبت هنري، قصد امتحان خود در ژانر مبتکرانه «گروتسک» دارد.

قاعدتاً حاصل جمع اين مولفه ها، اثر غير قابل دفاعي مي شود مثل «قاعده بازي» که نه چيدمان مناسبي دارد، نه ايراني و بومي است، نه قابليت سبقه سازي در اين ژانر سخت را داراست و نه اساساً فيلم خوب و قابل تحملي است.

مجموعه اين پازل گوياي اتفاقي است که درباره اين فيلم و سازنده اش افتاده. يعني تکيه بر نداشته ها براي خلق اثري سترگ و ماندگار در حيطه ايي نسبتاً بي رحم و عميقاً نيازمند به «سواد سينمايي معتنابه».

اتفاقاً بازبيني و بررسي مثال «اجاره نشين ها» براي رسيدن به درکي کامل تر و وسيع تر از موقعيتي که اين دو اثر نسبت به «ژانر کمدي» در آن قرار دارند، بسيار مفيد است.

به تعبير عيني تر، آنچه به عنوان نقطه ضعف «قاعده بازي» ياد مي کنيم، دقيقاً نقاط قوت و مثبت «اجاره نشين ها» است؛ داستان کلاسيک، روايت محک خورده و ورزآمده، بومي گرايي اصيل و فاخر اثر، چيدمان عميقاً استادانه شخصيت ها و تلفيق شان با داستان و تلاقي همه اينها با تجربه سينماورزي در ايران آن سال ها.

«قاعده بازي» به رغم متريال بالا در صحنه بندي ها، دکور سازي ها، بازيگري هاي متنوع و نامتجانس و بروز برخي خلاقيت هاي فردي، اثري نامفهوم، بزک کرده و نچسب از کار درآمده است.

کاش کارگردان محترم، از ميزان متون و آثار مورد مطالعه اش کاسته و بر تحليل و تجزيه بينش مند آنها مي افزود و در عين حال بد نبود که آثار فاخر جامانده در صندوقچه خاک گرفته ادب متقدم پارسي- از آن دست که «عبيد زاکاني» و ديگران- را هم به مجموعه مورد تحقيقش اضافه مي کرد.

نهايتاً «قاعده بازي» به همان کميت ميزان در عرصه کمدي، غير سينمايي و معلق است که «ديوانه ايي از قفس پريد» در عرصه سينماي اجتماعي و عدالت طلبانه.

گويي در اين ميانه، گوشت قرباني «سينما»ست!

/انتهاي پيام/