پرسه در حوالي عشق- نقد «شب‌هاي روشن»

گروه ادب و هنر ـ محمدرضا محقق

عنوان بندي، با نوشته­هايي روشن بر زمينه تيره، همراه با شعري آغاز مي شود. كلمات شعر در ميان همهمه جمعي به گوش مي رسد كه گويي از سر اجبار آن را مي­شنوند. صداي نچ­نچ، پچ­پچ و خنده­هاي فروخورده شنوندگان شعر شنيده مي شود و در عين حال كه شنيدن و درك شعر را مشكل مي كند، حس ناخوشايندي از فضاي شعرخواني به وجود مي­آورد.

اغلب نوشته­هاي عنوان­بندي را مي­بينيم مگر نام فيلم، و به اين شكل «شب هاي روشن» آغاز مي­شود.

بي ترديد، اين اثر در سينماي ايران يك استثناست. فيلمي كه در ابعاد مختلف يك سر و گردن بالاتر از ابعاد سينماي ايران - البته اگر به چنين چيزي قائل باشيم - قرار دارد؛ از نوع اقتباس فيلم از داستان «شب­هاي روشن» داستايفسكي گرفته تا تبديل آن به يك فيلمنامه محكم، متشكل و فاخر؛ از نوع دكوپاژ و ميزانسن و حركت هاي دوربين گرفته تا ديالوگ ها. بازي هاي روان و قابل توجه دو بازيگر اصلي فيلم و در مجموع فضاسازي اثر كه در يك عبارت به جرات مي توان گفت همه چيز فيلم، به همه چيزش مي­آيد.

عنصري زائد، تلاشي وصله شده، ناهمگوني مخاطره انگيز، شعار، ريا، ادا درآوردن هاي باب شده امروزي، جشنواره­اي بودن و... هزار و يك عيب و ايراد رايج در سينماي امروز ايران، به طرز عجيب و فوق العاده­اي در اين اثر نيست و فقط كساني مي­توانند درك كنند و تشخيص دهند كه ارزش سمعي-بصري «شب­هاي روشن» - با لحاظ كردن تمام آن «هست­ها» و اين «نيست­ها» - چقدر بالاست كه اهليت سينمايي داشته باشند و يا اگر قدري با اعتماد بيشتر و خوش­بينانه­تر به قضيه بنگريم، تا حدي «حرفه­اي» به سينما روي آورده باشند.

به اعتقاد من، تك تك مؤلفه­هاي نرم افزاري و سخت افزاري جاري در «شب­هاي روشن» بايد دقيقا به عنوان يك حركت قدرتمند و پويا در عرصه فيلمسازي سينماي امروز ايران مورد توجه سينماورزان قرار گيرد.

يكي از منتقدان پيشكسوت و با تجربه - كه نگارنده، سال ها پيش از مباحث وي در باب فلسفه هنر و نقد فيلم، در جلساتي بهره برده است - كه اتفاقا داراي ديدگاه موشكافانه و نقادانه «جدي» است، درباره «شب­هاي روشن» چنين مي گويد: «شب­هاي روشن فيلمي عاشقانه است و با وجود ظاهر سردش، گرم است و فيلم، نسخه خارجي را به خوبي از آن خود كرده و اثري پالوده و ايراني خلق كرده و عشق را مطهر نگه مي­دارد و اين، كار بسيار سختي است در سينماي ايران، كه عشق را مرتب ملوث مي كنند. تمام فيلم، ماجراي يك مرد و زن جوان است در فضاي عمدتا بسته خانه، اما طراحي صحنه و لباس، ميزانسن، بازي ها و مهمتر اينكه نگاه درست فيلمساز و فيلمنامه­نويس، حتي لحظه­اي به اروتيسم نمي­افتد. و اين نگاه حددار، ايراني است و انساني و طرفدار زن. فضاي استيليزه، قاب­بندي و ميزانس­هاي دقيق و محكم، بازي هاي بسيار خوب و دوربين بي ادا و اطوار، فيلم را با وقار كرده و بسيار مؤثر...»

/انتهاي پيام/