کد خبر:۵۴۱۴۲۲
گزارش/

چرا فرهادی غیرت را حیوانی می‌داند؟/ یک متجاوز محترم!

متجاوز پیدا می شود، برخلاف انتظار پیرمردی است ظاهر الصلاح که مشتری مستاجر قبلی خانه بوده و همسری چادری دارد. جنس تعامل او با «آهو» اما متفاوت از یک مشتری ساده است.

گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو-محمد صالح سلطانی، آپارتمانی در حال ریزش است. دیوارها آرام آرام تَرَک برمی دارند و ساکنان، بی آنکه وسایلی جمع کرده باشند یا آمادگی داشته باشند، جان خود را بر می دارند و به سرعت ساختمان را ترک می کنند. عماد و رعنا هم، از سروصدای همسایه ها بلند می شوند و با عجله همان کاری را می کنند که بقیه در حال انجام آن هستند؛ فرار از مهلکه! در میان همسایه ها، پیرزنی هست که پسر معلولی به نام «حسین» دارد و نمی تواند او را از ساختمان خارج کند. مستاصل فریاد می زند و کمک می خواهد، عماد به فریاد پیرزن می رسد، حسین را به دوش می گیرد و از آپارتمان ِ رو به ویرانی خارج می‌شوند. نمای هولناک تَرَک خوردن شیشه ها در کنار صدای مهیب گودبرداری و تصویر چنگ زدن بیل مکانیکی به خاک، آخرین پلان تیتراژ و نمای آغازین «فروشنده»ی اصغر فرهادی است.

 

با همین سکانس آغازین ، فروشنده تکلیفش را با مخاطب روشن می کند و به او می‌فهماند که فیلمی نمادگراست. نمادگرایی و استفاده از شخصیت‌هایی که نماینده نسل‌ها  و اقشار مختلف جامعه ایران هستند البته از موتیف‌های مشترک تمام کارهای فرهادی است اما فروشنده، بسیار بیشتر از «جدایی»، «درباره الی» و «چهارشنبه سوری» نمادین است. رعنا و عماد، زوج جوانی از طبقه متوسط شهری، با همان المان‌های مورد انتظار هستند. فاجعه ابتدای فیلم آنها را مجبور می‌کند دنبال خانه جدیدی بگردند و ورود به این خانه است که درام فرهادی را سروشکل می‌دهد.

 

فرهادی در درام نمادین فروشنده، وجهه دیگری از مولفه‌های اخلاق مدرن را به تصویر می‌کشد و این بار می‌خواهد «غیرت» را به چالش بکشد. عماد، که جوان روشنفکر فیلم است، در مواجهه با فاجعه‌ای که برای همسرش پیش آمده و اتفاقی که تعرّض به حریم اوست، ابتدا می‌خواهد به پلیس شکایت کند تا حق مجرم را کف دستش بگذارد. همسایه‌های آپارتمان جدید اما نظرات متفاوتی درباره شکایت کردن از مجرم دارند. یکی از همسایه‌ها به عماد می گوید: «باید اینها رو آفتابه بندازن گردنشون و تو شهر بگردونن که رسوا بشن.» اما دیگری به خاطر مراحل سخت و پیچیده اداری، می خواهد عماد را از شکایت منصرف کند. بازیگر اصلی این قطعه از پازل اما رعناست. زنی که قربانی ماجراست اما به بهانه اینکه نمی‌خواهد ماجرا را برای پلیس توضیح بدهد، از عماد می خواهد که شکایت نکند و عماد می پذیرد. اما حس مردانه و حالتی که واژه ای جز «غیرت»برای آن قابل توصیف نیست، عماد را وادار می‌کند که موضوع را رها نکند و خودش، دنبال متجاوز می‌گردد و در نهایت، در پازلی ساده و فاقد پیچیدگی، او را پیدا می کند. از اینجا به بعد است که درس اخلاق مدرن آقای فرهادی آغاز می‌شود.

 

متجاوز پیدا می‌شود، برخلاف انتظار پیرمردی است ظاهر الصلاح که مشتری مستاجر قبلی خانه بوده و همسری چادری دارد. جنس تعامل او با «آهو» اما متفاوت از یک مشتری ساده است. او برای فرزند آهو دوچرخه می‌خرد و انگار پیگیر رفع مشکلات زندگی اوست. این پیرمرد،که تا انتهای فیلم حتی نامی از او برده نمی‌شود و این موضوع وجهه نمادینش را تقویت می‌کند، در مواجهه با عماد هم مستاصل است. بیماری قلبی دارد و می گوید «اشتباه کردم» یا «وسوسه شدم». پیرمرد، مشتری همیشگی «آهو»بوده اما حضورش در خانه عماد و تعرّضی که به حریم رعنا می‌کند را غیرعمدی و ناشی از اشتباه می‌داند. پیرمرد با آن حال نزار و وضعیت رقّت انگیز، به طرز عجیب و مضحکی قابل ترحّم است. پاسخ این سوال که چرا فرهادی دست روی سوژه نادری گذاشته و از یک پیرمرد موجّه و بیمار به عنوان متجاوز استفاده کرده، ما را به سمت آنچه فرهادی می‌خواسته در فروشنده بگوید، راهنمایی می‌کند.

 

عماد اما، به خاط زخمی که به روح خودش و آسیبی که به روح و جسم همسرش وارد شده، میخواهد از پیرمرد انتقام بگیرد. انتقامی که متجاوز را در برابر خانواده‌اش،خانواده ای که 35 سال است با او زندگی می‌کنند و بسیار دوستش دارند، رسوا می‌کند. رعنا اما مانع است و «میخواهی انتقام بگیری؟» را طوری از عماد می پرسد که انگار عماد مجرم است و پیرمرد شاکی! و اینجاست که تئوری اخلاقی آقای کارگردان، با ژست بی‌طرفی و لعاب نسبی گرایی خودش را نشان می‌دهد.

 

وضعیت پیرمرد حس ترحّم مخاطب را بر می‌انگیزد. عماد اما، اگرچه به بیماری پیرمرد رحم می‌کند و قصد انتقام فیزیکی از او را ندارد اما وقتی با تهدید و عتاب رعنا مواجه می شود، راه دیگری را انتخاب می کند. رعنای «فروشنده» معلّم اخلاق مدرن است و عماد، نماد مرد طبقه متوسط ایرانی، را از آپارتمان رو به زوال سنت، به  ساختمان مدرنیته می کشاند. ساختمانی که در آن، روسپی‌ها و فاحشه‌ها هم قابل احترام ‌اند و مشتریان آنها قابل بخشش و فراموشی! این همان چیزی است که فرهادی می گوید.

 

فروشنده البته علاوه بر این پیرنگ، خرده روایت های نمادین دیگری هم دارد که در نهایت پازل کلی فیلم را تکمیل می‌کند. در یک نگاه، این سانسورچی‌ها هستند که با حضور بی قاعده شان در شب اول اجرای تئاتر برای بررسی ممیزی‌ها، عماد را مجبور می‌کنند که دیرتر از همیشه به خانه برود و فاجعه رخ دهد. حضور بازگیر تئاتری که نقشش را مینا ساداتی بازی می‌کند هم نمادگرایی فیلم را تقویت می کند. او، با وضعیتی که دارد و نقشی که در نمایش «مرگ فروشنده»بازی می کند، می تواند جلوه‌ای از زنان مطلّقه و البته خودساخته‌ای باشند که در ساختمان مدرن آقای فرهادی، جایگاه خاصی دارند. اگر این بازیگر، فقط نقش یک زن فاحشه را بازی می کند، «آهو»ی فیلم ،که هرگز نمی بینیمش، نمود عینیت یافته این نقش در دنیای واقعی است. زنی که بچه داشتن و مطلّقه بودنش را با نقاشی های به جا مانده روی دیوار می فهمیم. استفاده فرهادی از نمایشنامه «مرگ فروشنده» آرتور میلر هم، با توجه به جغرافیای زمانی و مکانی آن، جنبه نمادین پررنگی دارد. انگار فرهادی دارد تهران دهه 90 را با نیویورک دهه 40 مقایسه می کند و نسخه مدرنیزاسیونی شبیه آن برای تهران ترسیم می کند. عماد، به قرینه های زیادی می تواند همان «ویلی»ِ مرگ فروشنده باشد و انتخاب آقای کارگردان چقدر زیرکانه است وقتی پس از سکانس برخورد خشن عماد با پیرمرد متجاوز، صحنه  مرگ ویلی را از تئاتر انتخاب می کند و به ما نشان می دهد!

 

فروشنده، به هیچ عنوان نمی تواند یک فیلم خانوادگی باشد. سوژه خاص و پرداخت به موضوع «تجاوز جنسی» حتی اگر از دل آن یک تریلر معمایی بیرون بیاید، نمی تواند فیلمی سالم برای اعضای خانواده باشد. اما در عین حال فروشنده فیلمی است درگیر کننده، که مساله ای مهم می سازد و البته صراحتاً نتیجه ای نمی گیرد اما آرام آرام مخاطب را به پذیرش مولفه های اخلاق مدرن می کشاند. فرهادی هنرمند ماهری است. او بی آنکه جاروجنجال کند، موضعی بگیرد یا با کسی درگیر شود، در 125 دقیقه فیلمش، با نمادگرایی های آشکار و پنهان، باورهای اخلاقی را به چالش می کشد و خدمت شایانی به لیبرالیسم فرهنگی می کند. بی آن که کسی معترض شود و به اکران فیلمش واکنش منفی نشان دهد. تازه،آنقدری قدرتمند هست که فیلمش را بدون یک دقیقه ممیزی از زیردست ارشاد بیرون بشکد و سینماهای حوزه هنری را برای اکران فیلمش به خط کند.

 

در ابتدای فروشنده، ما با عمادی مواجهیم که خونسرد و روشنفکر به نظر می رسد. با دانش آموزانش در کلاس روابط خوبی دارد و میان آنها محبوب است. وقتی در اوایل فیلم، در کلاس ادبیات مشغول صحبت درباره داستان گاو است، دانش آموزی از او درباره چگونگی ِ گاو شدن یک انسان می‌پرسد و عماد جواب می دهد: «به مرور» و  وقتی در یک سوم انتهایی فیلم، عماد عصبی را می‌بینیم که سر دانش آموزانش داد می‌زند و پرخاشگری می‌کند، بازگشت به این سوال و جواب ابتدای فیلم معنادار به نظر می‌رسد. فرهادی، با پول قطری‌ها و حمایت فرانسوی ها؛ غیرت را نه احساسی انسانی، که کنشی حیوانی معرفی می‌کند و در نهایت ما را روی صحنه تئاتر مرگ فروشنده، کنار تختخواب به هم ریخته و تابلوهای نئون ِ «کازینو» رها می‌کند!

ارسال نظر
captcha
*شرایط و مقررات*
خبرگزاری دانشجو نظراتی را که حاوی توهین است منتشر نمی کند.
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگیلیش) خودداری نمايید.
توصیه می شود به جای ارسال نظرات مشابه با نظرات منتشر شده، از مثبت یا منفی استفاده فرمایید.
با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابهی دارند، انتشار نمی یابد.
نظرات بینندگان
حسینی
Iran (Islamic Republic of)
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۰۶:۵۵
آدمیکه دختر بیحجابشو جلوی دوربینهاباافتخاروغرورنمایش میده بایدهم غیرت رو کنشی حیوانی معرفی بکنه،ضمنابایدبرای اوناییکه براش کف وسوت میزنن طلب شفاعت کنیم
115
7
محمد
Iran (Islamic Republic of)
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۰۸:۵۱
آخه بابا اون چی می دونه غیرت چیه؟ برای کی روضه می خونی؟ خدا نگنه انسان وجودش را کثافت بگیره از حیوان پست تر میشه؟ راست گفت خداوند بای تعالی: أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ
89
3
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۰۹:۰۱
چون از هواي نفس حرف ميزند نه از سند و مدرك فقهي و علمي
74
3
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۰۹:۲۲
اگه ایرانی واقعی بود که براش تو خارج حلوا حلوا نمی کردند و مثل مدافعان حرم و حاج قاسم تروریست می نامیدنش نه هنرمند!
112
8
امیر
Iran (Islamic Republic of)
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۰:۲۰
واقعاً دلم میشکنه اگه این رو هم تایید نکنید
فرهادی واقعاً هنرمنده! نبوغ خوبی هم داره در ساخت و بافت مطلبی که توی ذهنش هست.
کسی حق نداره فرهادی رو به خاطر به کار گیری هنر و نبوغش تقبیح کنه!
اون ه فیلم سازه و انصافاً هم در تخصص خودش قدرتمنده.
شاید این اشکال و بی لیاقتی خود ماست که وقتی هنرمندای اینطوری تو سرزمینمون داریم فرضت می دیم تا لیبرال ها و غربی ها بهش ایده و داستان بدن!!!
شما نمی تونید از هرکسی انتظار داشته باشید باتقوا باشه و وقتی با یه قطری روبرو شد که میتونه میلیاردی برای هنرتش که کل زندگیشه خرج کنه خویشتندار باشه.
یک کلام! مشکل ما امثال فرهادی نیست بلکه بی لیاقتی متولیان فرهنگی کشور ماست که عرضه نداره برای هنرمندای مثل ایشون خط بده.
مدیر خواهشاً تایید کن
7
91
ناشناس
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۳:۱۲
آقا امیر، مشکل شما منتشر نشدن نظراتتان نیست. نظرات شما را حضرات شمران و فرنگ نشین دائم منتشر می کنند، آنهم به کیسه بیت المال خالی. نمونه آن همین فیلم است. مشکل شما و حضرات مذکور، آن فکر روشنی است که در عهد و زمانه پالانی و قوجر وامانده و در جا می زند. تن فروشی شغل نیست، همانطور که وطن فروشی هم شغل نیست. آن یکی زنا و از محرمات است و این یکی خیانت. امیدوارم جنابعالی و بقیه اهالی فکر روشن، روزی از پالانی و قوجر عبور کرده و شمران را نه بسوی فرنگ، بلکه بسوی ایران ترک کنید و به بقیه ملت ملحق شوید و وطن و دین خود را کشف فرمایید. آمین یا رب العالمین!
شریف
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۵:۱۹
اگه درست فهمیده باشم اگر کسی به آقای فرهادی پول بده که برضد ائمه و حتی پیامبر هم فیلم بسازه مشکلی نداره بلکه مشکل از اونایی هست؟
نه دوست عزیز بقول امام حسین(ع) که فرمودند:«اگر دین ندارید لا اقل آزاد باشید» و امسال آقای فرهادی هم باید اینگونه باشند چرا که تاثیر گذاری سینما بر اعتقادات مردم بسیار بالاست
ناشناس
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۸:۰۴
یزید هم بهترین شاعر شناخته شده زبان عربه! هنرمند خوبیه، منفی نبینید!! تقصیر اختلافات معاویه و حضرت علی، ابوسفیان و پیامبر بوده که به سمت مقابله با دین خدا سُرش دادن!!!!!
استدلالت در این حده برادر!!!
تمام متن مقاله می گه فرهادی یه هنرمنده، خیلی هم خوب هنرمنده، هنرمندی که از هنرش برای تخریب تمام بنیان‌های فکری جامعه ما داره استفاده می کنه. و من برای کسی که توی روم بهم هنرمندانه و ظریف فحش می ده دست نمی زنم
سامی
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۲۱:۳۶
برادر من شما حق رو با باطل مخلوط کردی .بخشی از حرفات درست و بخشی غلط ....... اون بخش غلط هم اونجاست که یک انسان چه وقت میتونه ایمان خودش رو نشون بده... نشون بده که من یک مسلمانم و وطن فروش هم نیستم .................... اصولا شما بین دوگانگی گیر کردی
سعید
Iran (Islamic Republic of)
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۱:۰۲
لیبرالیسم فرهنگی را خوب اومدی
83
5
ناشناس
Germany
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۱:۵۵
مشکل اینجاست که سینما و تلویزیون دست اوناست. از افرادی که دین رو اصلا قبول ندارن بیش از این نمیشه انتظار داشت.
مشکل از منه که فقط نقد می کنم
84
2
زهرا_ض
Iran (Islamic Republic of)
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۲:۰۴
دلم میسوزه جایزه همچین فیلمی تقدیم شده ب امام زمان(عج)
66
7
ناشناس
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۳:۵۸
اون برای رد گم کنی بود عزیزم
علی نیا
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۴:۳۴
چرا عزیزم؟
باید جایزه اینطور فیما رو به اعتقادات ما تقدیم کنن تا ما باور کنیم اینا دشمن فرهنگ و عزیزان ما نیستن و بسمتشون بریم
مستقیما که نمیسونن بگن، اول تو رو با اونچه که به شون اعتقاد داری وصل میکنن و بعد کم کم میارنت تو خط خودشون
اینجاست که به قول مقام معظم رهبری باید بصیرت داشت، بصیرت رو برد بالا تا بتونیم خوب رو از بد تشخیص بدیم، تقدیم جایزه به امام زمان دلیلی بر خوب بودن محتوی نیست. بدیهی ترین راه ممکن همینه بنظرم چون از این راه میتون اعتماد جونای معتقد رو جلب کنن.
googoel2
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۶:۱۲
جایزه المپیک تقدیم شد به امام به زمان
این به اون در
جواد
Iran (Islamic Republic of)
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۴:۴۷
من در جریان فیلم نیستم،اما برای فهم ضرورت غیرت یک ذره عقل کافیه و اگه کسی غیرت رو بکوبه بی عقله و اگه دیدیم یک بی عقل برای خودش سرشناس شده احتمالا سرشناسش کردن.
37
2
رضا
Iran (Islamic Republic of)
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۵:۱۳
از یک نظر با نظر آقای فرهادی موافقم!
حتی حیوانات هم نسبت به افراد ارزشمند در زندگیشون پایبندی و غیریت دارند،برخلاف بعضی از انسان نماها که فاقد این حس ارزشمند حیوانی اند!!
2
0
;l;l;
Iran (Islamic Republic of)
۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۶:۳۸
واقعا برای خودم متاسفم که رفتم و پول دادم به این فیلم و نگاش کردم . آخه حیف شهاب حسینی نیست تو این فیلما بازی کنه!!؟؟
0
4
حسین
Iran (Islamic Republic of)
۲۲ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۶:۳۲
من مطمئنم جایزه ای که بهش دادن به خاطر این بوده که آبروی ایرانی ها رو برده و به همه نشان داده که ایرانی ها بی غیرت هستند.
حتی آدم های بی دین و کافر هم برای ناموس ارزش زیادی قائلند اما اینها دیگه کی هستن خدا میدونه ! ! !
0
4
پربازدیدترین آخرین اخبار