توسعه فرهنگي از ديدگاه امام خميني (ره)

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ طي سال هاي اخير دانشمندان و صاحبنظران مسائل اجتماعي و فرهنگي، توسعه را ضرورتي اجتناب ناپذير براي كشورهاي جهان سوم دانسته و رسانه هاي جمعي، كتاب ها، مطبوعات و نشريات اين كشورها آيينه انديشه هاي توسعه شده اند.

انعكاس گسترده انديشه هاي توسعه در رسانه هاي جمعي و مطبوعات، ضمن آنكه نشان دهنده اهميت طرح موضوع توسعه است، همگاني كردن اين انديشه ها و اشاعه آن را نيز ضروري مي كند.

غالب نظريه هاي توسعه در دهه 70 ميلادي از طرف دانشمندان غربي و يا وابسته به غرب و نظام استكباري حاكم بر جهان ارائه شده است. به طور آگاهانه و عمد و يار غير عمد برخي نظريه هاي توسعه، عقب ماندگي و وابستگي فرهنگي كشورهاي جهان سوم به آمريكا و چند كشور ديگر جهان را به دنبال داشته است.

حضرت امام خميني (ره) با هوش و درايت كم نظير و الهي، بينش عميق و شناخت دقيق از مسائل انساني، اجتماعي و سياسي، تجربه سال هاي پر فراز و نشيب از تاريخ با بياني بليغ و شيوه اي حكيمانه مسائل كشورهاي اسلامي را بيان مي كرد و راه هاي نجات و حل مشكلات را توصيه مي كردند.

مفهوم توسعه از ديدگاه امام خميني(ره) از پنج ويژگي برخوردار است؛ جامعيت مفهوم توسعه به نحوي كه كليه ابعاد وجودي انسان را فرا مي گيرد، اساس توسعه، مبتني بر فرهنگ است فرهنگي كه در لايه هاي پايين اجتماع و در بطن مردم است نه طبقات مرفه و بالاي جامعه، استقلال فرهنگي، عامل اصلي توسعه و وابستگي فرهنگي، عامل اصلي توسعه نيافتگي است، فرهنگ اسلامي، اساس و هدف توسعه فرهنگي جامعه اسلامي است و تربيت و تعالي انسان، شرط توسعه و غايت آن است.

مفهوم توسعه فرهنگي را بايد در تحولات سياسي و اقتصادي جهان در دهه 70 و 80 ميلادي جستجو كرد، جايي كه توسعه فرهنگي در كنار توسعه سياسي و اقتصادي تعريف مي شود.

بروز بحران هاي اجتماعي، انفجار جمعيت، تضادهاي قومي، پيروزي انقلاب اسلامي ايران، اختلافات فرهنگي عواملي بودند كه متفكران مسائل توسعه را بيشتر متوجه اهميت و نقش فرهنگ در فرآيند توسعه و تغييرات اجتماعي كرد.

حضرت امام خميني (ره) در رهنمودهايي كه درباره مسائل اقتصادي و برنامه ريزي هاي توسعه ارائه كرده اند جامعيت مفهوم توسعه را در نظر داشته اند و بعد از پذيرش قطعنامه 598 و پديد آمدن شرايط جديد و ضرورت تجديد قواي كشور و ملت و اتخاذ تصميمي قاطع و سرنوشت ساز براي بازسازي و شروع فعاليت هاي اقتصادي، حضرت امام خميني (ره) طي پيامي كه يازدهم مهر ماه 1367 صادر كردند، محورهاي عمده و حياتي را در دهه بازسازي كشور اعلام فرمودند.

در اين پيام، محورهاي زير به عنوان كلي ترين پايه هاي برنامه ريزي براي آينده كشور، مورد تاكيد قرار گرفته است كه اين محورها عبارتند از:

 

كليدي بودن سياست نه شرقي، نه غربي به عنوان رمز موفقيت و اعتبار كشور، تاكيد بر حفظ ارزش ها و شئون اخلاقي در جامعه، تاكيد بر اينكه بازسازي منجر به وابستگي نشود، اصالت و اولويت داشتن خودكفايي كشاورزي در مقابل بازسازي مراكز صنعتي و توجه به رفاه مردم با رعايت شعائر و ارزش هاي اسلامي و انقلابي، بها دادن به حضور اقشار مختلف مردم در صحنه هاي بازسازي كشاورزي، صنعتي و تجارت، تاكيد بر پيچيده بودن شرايط سياسي و اقتصادي نظام و لزوم رعايت اين شرايط سياسي و اقتصادي نظام و لزوم رعايت اين شرايط در برنامه ريزي و موضع گيري، توسعه مراكز علمي و تحقيقاتي و تشويق نيروهاي خلاق و سازنده، همكاري همه جانبه كارشناسان و صاحبنظران، مسئولان اجرايي در بازسازي كشور، خودشناسي از ايثارگران و توجه ويژه به تقويت بنيه دفاعي و نظامي كشور.

 

حضرت امام خميني (ره) با استناد بر تعاليم عالي اسلام و  بر اساس انديشه الهي و ديني، اساس جامعه را در فرهنگ آن مي داند و ضمن پذيرش نيازهاي مادي و اقتصادي به عنوان يكي از ابعاد وجودي انسان، نقش فرهنگ را تعيين كننده و امور ديگر را تابعي از آن مي شناسد.

 

«بي شك بالاترين و والاترين عنصري كه در موجوديت هر جامعه دخالت اساسي دارد، فرهنگ آن جامعه است، اساسا فرهنگ هر جامعه، هويت و موجوديت آن جامعه و افراد آن را تشكيل مي دهد و با انحراف فرهنگ، هر چند جامعه از بعدهاي اقتصادي، سياسي، صنعتي و نظامي قدرتمند و قوي باشد، ولي پوچ و پوك و ميان تهي است. اگر فرهنگ جامعه اي بسته و برگرفته از فرهنگ غرب باشد، ناچار ديگر ابعاد آن جامعه به جانب مخالف گرايش پيدا مي كند و بالاخره در آن مستهلك مي شود.

فرهنگ مبدا همه خوشبختي ها و بدبختي هاي ملت است، اگر فرهنگ ناصالح شد، اين جوان هايي كه تربيت مي شوند به اين تربيت هاي ناصالح، اينها در آينده فساد ايجاد مي كنند.»

در واقع استحاله فرهنگي از انحراف فرهنگي آغاز مي شود و پا انحراف اصالت فرهنگ نيز از بين مي رود.

توطئه هاي فرهنگي يكي ديگر از موضوعاتي است كه حضرت امام خميني (ره) از آن به عنوان مانع توسعه و اساس عقب ماندگي جامعه ياد مي كنند.

«ترديدي نيست كه جهانخواران، براي به دست آوردن مقاصد شوم خود و تحت ستم كشيدن مستضعفان جهان راهي بهتر از هجوم به فرهنگ و ادب كشورهاي ضعيف ندارند.»

توطئه هاي فرهنگي، امروز به شكلي ديگر به صورت حادتر از جانب غرب روز به روز عليه جمهوري اسلامي ايران و تمامي ملل مستضعف جهان اعمال مي شود، مقام معظم رهبري حضرت‌ آيت الله خامنه اي در سالهاي اخير مفهوم جامعي را مطرح كرده اند كه مبين همين معضل است.

جهان فرهنگي و نا آگاهي از داشته ها و سرمايه هاي فرهنگي، يكي ديگر از موانع توسعه و توسعه فرهنگي در جامعه اسلامي است كه حضرت امام خميني (ره) به آن اشاره كرده و از انديشمندان ملل مختلف خواستند كه مردم را نسبت به حفظ اصالت هاي خود آگاه كنند.

 

«آن چيزي كه وظيفه همه ما مسلمين است، وظيفه علماي اسلام است، وظيفه دانشمندان مسلمين است، وظيفه نويسندگان و گويندگان در بين طبقات مسلمين است، اين است كه هشدار بدهند به اين ممالك اسلامي كه خودمان فرهنگ داريم ما خودمان فرهنگ غني داريم، فرهنگ ما طوري بوده است كه صادر شده است به خارج كه آنها گرفتند از ما»

حضرت امام خميني (ره) ضمن آنكه شرط اصلي توسعه و زيربنايي آن را توسعه فرهنگي مي شناسند، محتواي اين فرهنگ را فرهنگ اسلامي مي دانند و ناديده گرفتن و تضعيف فرهنگ اسلامي را علت اصلي توسعه نيافتگي و ترويج و اشاعه فرهنگ اسلامي را نتها راه توسعه عنوان مي دارند.

 

«نظر ما به اقتصاد نيست مگر به طور وسيله، نظر ما به فرهنگ اسلامي است.»

 

از ديدگاه حضرت امام (ره) استقلال فرهنگي يكي از مهمترين اصول و محورهاي برنامه ريزي هاي توسعه و وابستگي و سلطه فرهنگي اساسي ترين علت عقب ماندگي كشورهاي جهان سوم مي باشد و بارها و بارها درباره آن به ملت هاي دربند بخصوص مسلمانان هشدار دادند:

 

« اسلام وابستگي شما و خودمان را به ديگران منكر است، مي گويد نبايد صنعت ما وابسته باشد، نبايد زراعت ما وابسته باشد، نبايد ادارات ما وابسته باشد، نبايد اقتصادمان وابسته باشد، فكرمان نمي تواند بكشد اين را كه ما خودمان هم فرهنگ داريم؟ خودمان هم فرهنگمان غني است، خودمان هم همه چيز داريم»

با درك اين سخنان و عمل به آنها مي توان گفت: كه جامعه مي تواند به توسعه و تعالي برسد و از انحرافات از هر نظر بدور باشد./انتهاي پيام/