کتیبه نصب شده در دیدار صبح امروز رهبر انقلاب با مردم آذربایجان شرقی؛ دکترین «مقابله به مثل» در برابر تجاوز + متن، ترجمه و شأن نزول آیه

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، استفاده از آیات قرآن در کتیبه‌های حسینیه امام خمینی همواره متناسب با مقتضیات زمان و پیام‌های استراتژیک نظام است. انتخاب آیه ۱۹۴ سوره بقره در دیدار امروز، با توجه به تنش‌های منطقه‌ای اخیر، حاوی پیام صریح «بازدارندگی» و «مشروعیت دفاع» است.

در فضای پرالتهاب کنونی که منطقه میان دوگانه «دیپلماسی» و «میدان» در نوسان است، دیدار صبح امروز (سه‌شنبه ۲۸ بهمن) در حسینیه امام خمینی، پیامی فراتر از یک ملاقات عمومی داشت. کتیبه‌ی نصب شده بر پیشانی حسینیه که مزین به آیه ۱۹۴ سوره مبارکه بقره بود، پیش از آنکه سخنان رهبر انقلاب آغاز شود، نقشه راه استراتژیک نظام را ترسیم کرد: «فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ».

انتخاب این فراز قرآنی در برهه فعلی، تنها یک تذکر اخلاقی نیست؛ بلکه رونمایی از دکترین دفاعی ایران در برابر زیاده‌خواهی‌ها و ماجراجویی‌های اخیر دشمنان است. این کتیبه به صراحت اعلام می‌کند که جمهوری اسلامی ایران، ضمن پایبندی به اصول صلح، «حق مقابله به مثل» را به عنوان یک اصل مسلم قرآنی و حقوقی برای خود محفوظ می‌داند. در حالی که بدخواهان تلاش می‌کنند خویشتنداری ایران را به ضعف تعبیر کنند، این آیه لزوم پاسخ «متناسب» و «قاطع» را به مثابه یک تکلیف شرعی یادآور می‌شود تا توازن قوا در منطقه حفظ شده و سایه تجاوز از سر ملت دور بماند.

متن و ترجمه آیه

«...فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ»

«...پس هر کس به شما تجاوز کرد، به همان اندازه که بر شما تعدی کرده، بر او تعدی کنید (و انتقام بگیرید) و از خدا پروا داشته باشید و بدانید که خدا با پرهیزکاران است.»

شأن نزول؛ از صلح حدیبیه تا فتح مکه

این آیه در سیاق آیات مربوط به «ماه حرام» (الشهر الحرام) نازل شده است. در زمان نزول، مسلمانان نگران بودند که اگر دشمنان در ماه‌های حرام (که جنگ در آن‌ها شرعاً ممنوع بود) به آن‌ها حمله کنند، چه تکلیفی دارند؟

پاسخ قرآن: اسلام صلح‌طلب است، اما نه ذلت‌پذیر. اگر دشمن حرمتِ زمان (ماه حرام) یا مکان (حرم) را شکست و دست به تجاوز زد، مسلمانان حق دارند برای دفاع از خود، مقابله به مثل کنند تا دشمن از «احترام ماه حرام» به عنوان سنگری برای ضربه زدن استفاده نکند.

 شرح و تفسیر فقهی-سیاسی

این آیه یکی از کلیدی‌ترین قواعد حقوقی و نظامی اسلام را بیان می‌کند:

حق دفاع مشروع: اسلام اجازه نمی‌دهد مسلمانان وجه‌المصالحه و قربانی تجاوز شوند.

قاعده مقابله به مثل (القصاص): پاسخ باید «بمثل» (همسان) باشد. یعنی نه ضعف نشان داده شود که دشمن جری‌تر شود، و نه از مرز عدالت خارج شده و به بی‌گناهان آسیب برسد.

پیوست تقوا: جالب اینجاست که آیه با دستور به «تقوا» پایان می‌یابد. این یعنی حتی در اوج جنگ و انتقام، مؤمن نباید از مرزهای اخلاقی عبور کند، مثله کند یا به غیرنظامیان آسیب بزند.

 تطبیق با اتفاقات روز و پیام سیاسی

نصب این کتیبه در فضای فعلی کشور و منطقه، چند لایه معنایی دارد

مشروعیت پاسخ به اسرائیل: پس از اقدامات تروریستی و تجاوزات رژیم صهیونیستی به حریم ایران و محور مقاومت، این آیه به عنوان «سند شرعی» پاسخ ایران تلقی می‌شود. پیام این است که پاسخ ایران نه یک «آغازگری جنگ»، بلکه یک «واکنش مشروع» به تجاوز پیشین است.

تغییر محاسبات دشمن: واژه «بمثل ما اعتدی» نشان‌دهنده این است که ایران سطح پاسخ خود را با سطح تجاوز دشمن تنظیم می‌کند؛ یعنی «ضربه در برابر ضربه».

پاسخ به شبهات داخلی و خارجی: برخی ممکن است بر اساس خوانش‌های صلح‌طلبانه صرف، مخالف پاسخ نظامی باشند. این کتیبه با استناد به قرآن، نشان می‌دهد که «ترکِ مقابله به مثل» در برابر متجاوز، نه فضیلت، بلکه بسترساز ظلم بیشتر است.