نخستین واکسن کاملاً طراحی‌شده با AI از فاز اول عبور کرد

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری دانشجو، به نقل از gizmodo، هوش مصنوعی که در سال‌های اخیر به یکی از پرمناقشه‌ترین فناوری‌های جهان تبدیل شده، اکنون دستاوردی مهم در حوزه پزشکی رقم زده است. پژوهشگران بریتانیایی اعلام کرده‌اند یک واکسن آزمایشی که به‌طور کامل با استفاده از هوش مصنوعی طراحی شده، با موفقیت مرحله نخست آزمایش انسانی را پشت سر گذاشته است.

این واکسن که pEVAC-PS نام دارد، برای مقابله با طیف گسترده‌ای از ویروس‌های خانواده کرونا طراحی شده و هدف آن ایجاد محافظت در برابر ویروس‌های کنونی و حتی گونه‌هایی است که ممکن است در آینده موجب همه‌گیری‌های جدید شوند.

جست‌وجوی «نقطه ضعف مشترک» کروناویروس‌ها

دانشمندان دانشگاه کمبریج برای طراحی این واکسن از الگوریتم‌های هوش مصنوعی استفاده کردند. این سامانه با بررسی اطلاعات ژنتیکی همه کروناویروس‌های شناخته‌شده از گروه «ساربکوویروس‌ها» از جمله ویروس عامل کووید-۱۹، ویروس سارس و برخی کروناویروس‌های خفاشی، موفق شد بخش‌هایی از ویروس را شناسایی کند که در طول زمان کمتر دچار تغییر می‌شوند.

پژوهشگران این بخش‌های پایدار را به عنوان هدف واکسن انتخاب کردند؛ رویکردی که می‌تواند محدودیت واکسن‌های فعلی را کاهش دهد. واکسن‌های موجود معمولاً در برابر گونه‌های جدید ویروس کارایی کمتری پیدا می‌کنند و نیاز به به‌روزرسانی مداوم دارند.

جاناتان هینی، از پژوهشگران این پروژه، می‌گوید: «ما بر یکی از مشکلات اصلی واکسن‌های سنتی غلبه کرده‌ایم. این رویکرد می‌تواند ما را از چرخه بی‌پایان تعقیب گونه‌های جدید ویروس و به‌روزرسانی مداوم واکسن‌ها خارج کند.»

واکسن فراگیر؛ آرزوی دیرینه دانشمندان

واکسن‌ها با آموزش سیستم ایمنی بدن برای شناسایی عوامل بیماری‌زا عمل می‌کنند. برخی واکسن‌ها می‌توانند ایمنی طولانی‌مدت یا حتی مادام‌العمر ایجاد کنند، اما ویروس‌هایی مانند کرونا و آنفلوآنزا دائماً جهش پیدا می‌کنند و از این رو واکسن‌های آنها باید مرتباً اصلاح شوند.

به همین دلیل، دانشمندان سال‌هاست در تلاش‌اند واکسن‌های «فراگیر» یا «جهانی» تولید کنند؛ واکسن‌هایی که بتوانند علیه طیف وسیعی از گونه‌های یک خانواده ویروسی محافظت ایجاد کنند.

ویژگی منحصر‌به‌فرد pEVAC-PS این است که هوش مصنوعی در شناسایی آنتی‌ژن هدف نقش اصلی را ایفا کرده و به دنبال بخش‌هایی رفته که در بسیاری از کروناویروس‌ها مشترک و پایدار هستند.

نتایج امیدوارکننده در فاز اول

پژوهشگران این واکسن را روی ۳۹ داوطلب سالم آزمایش کردند. شرکت‌کنندگان دوز‌های مختلفی از واکسن را از طریق تزریق بدون سوزن دریافت کردند. هدف اصلی فاز نخست کارآزمایی‌های بالینی، بررسی ایمنی واکسن است. نتایج نشان داد هیچ عارضه جدی یا غیرمنتظره‌ای در میان داوطلبان مشاهده نشده است.

علاوه بر این، شواهد اولیه نشان داد واکسن توانسته پاسخ ایمنی علیه چندین نوع کروناویروس را به طور هم‌زمان تحریک کند.

پژوهشگران در مقاله خود که در Journal of Infection منتشر شده، اعلام کردند واکسن از نظر ایمنی قابل قبول بوده و نشانه‌هایی از ایجاد پاسخ ایمنی متقاطع در برابر چندین عضو خانواده ساربکوویروس‌ها مشاهده شده است.

هنوز راه درازی باقی مانده است

با وجود نتایج امیدوارکننده، دانشمندان تأکید می‌کنند موفقیت در فاز اول به معنای اثبات کارایی نهایی واکسن نیست.

پاسخ ایمنی ایجادشده در داوطلبان نسبتاً محدود و متغیر بود. محققان احتمال می‌دهند یکی از دلایل این موضوع، مواجهه گسترده بیشتر افراد با ویروس SARS-CoV-۲ در سال‌های اخیر باشد که می‌تواند بر نتایج اثر گذاشته باشد.

اکنون پژوهشگران در حال برنامه‌ریزی برای آغاز فاز دوم مطالعات بالینی هستند؛ مرحله‌ای که در آن تعداد بیشتری از افراد مورد بررسی قرار می‌گیرند و اثربخشی واکسن با دقت بیشتری ارزیابی می‌شود.

آینده واکسن‌سازی با هوش مصنوعی

تیم تحقیقاتی همچنین شرکتی با نام DIOSynVax تأسیس کرده است تا پلتفرم هوش مصنوعی مورد استفاده در این پروژه را توسعه دهد. پژوهشگران امیدوارند همین فناوری بتواند در آینده برای طراحی واکسن‌های فراگیر علیه تهدید‌های مهم دیگری مانند آنفلوآنزا و ویروس ابولا نیز به کار گرفته شود.

سائول فاوست، سرپرست کارآزمایی بالینی این واکسن، می‌گوید: «اگر بتوانیم این نسل جدید از واکسن‌ها را پیش از آغاز شیوع بیماری‌ها توسعه دهیم و به مرحله استفاده بالینی برسانیم، ممکن است میلیون‌ها زندگی نجات پیدا کند، از قرنطینه‌های گسترده جلوگیری شود و خسارت‌های اقتصادی ناشی از همه‌گیری‌ها کاهش یابد.»