زير نور ماه

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ تأثير و تأثري كه سينما از قرآن مي پذيرد و تصويري كه هنر هفتم از متن وحي پديد مي آورد يكي از مقولات بسيار مهم و از دغدغه هاي جدي اهل نظر در ساحت هنر تصوير از سويي و در قلمرو آيات وحي و متن مقدس از سوي ديگر است.

 

و بر اين نكته بايد تاكيد كرد كه در اين زمينه طرح موضوع و تحقيق و تاليف و تتبع بايد به دست اهلش سپرده شود؛ چرا كه «لايمسع هو الا مطهرون» مرور تاريخ سينما و هنر تصوير و مشاهده و مطالعه آثاري كه با بهره مندي از مضامين معارف قرآن كريم پديد آمده چند ويژگي و نكته مهم را براي محقق و پژوهشگر روشن مي گرداند.

نكته اول اينكه پديدآورندگان آثار هنري به ويژه در قالب هنر تصوير و سينما كه با پشتوانه و عقبه اي ايماني و عاشقانه به توليد اين گونه آثار دست زده اند در مظلوميتي كم نظير و مضاعف قرار گرفته و در اكثر مواقع از سوي كساني كه مي بايستي حامي فكري و پشتوانه عملياتي آنان باشند نه تنها حمايت و دفاعي نديدند بلكه در حسرت و غربت و تنهايي قرار گرفته اند.

 

به نحوي كه در برخي موارد وضعيت پيچيده اي براي هنرمندان اين عرصه به وجود آمده و آنها را در گيروداري ناخواسته و گرفتاري مهيبي مبتلا ساخته است شايد يكي از نمونه هاي اخير اين وضعيت را بتوان در اتفاقاتي جستجو كرد كه براي سريال مختار نامه پديد آمد و به تصوير كشيدن حضرت ابوالفضل (ع) فضاي بسيار سخت، مبهم، خطرناك و عجيبي را براي اين سريال و سازندگانش به وجود آورد و موقعيتي فراسايشي و خسته كننده موجب شد تا سازندگان و كارگردان اين مجموعه تلويزيوني از خير به نمايش گذاشتن چهره آن حضرت بگذرند و از تمامي تصاوير ايشان صرف نظر كنند و به اندكي بسنده اين اتفاق در كنار همه ويژگي ها نشان ها و پيام هايش گوياي اين حقيقت تلخ بود كه هنرمندان متعهد و علاقه مندان به ساحت دين و آيين و تاريخ اسلام و شعائر مذهبي و حقايق ايماني بر خلاف تفكر رايج با چه تنگناها و مشكلاتي رو به رو هستند و با چه موقعيت هاي خطير و خطرناكي بايد دست و پنجه نرم كنند.

اين وضعيت در سريال مختار نامه گوياي همان مظلوميت مضاعفي است كه خلاقان هنري و آفرينندگان هنر تصوير در برابر برخي داعيه داران دين و اهالي مبين آيين با آن رو به رو هستند.

نكته دومي كه در بحث تأثيرگيري سينما از قرآن نيازمند دقت و تمركز جدي است اين است كه چه از جهت سخت افزاري و چه از جهت نرم افزاري سينماي معاصر دنيا در يك گيرودار تكنولوژيك مدرن به سر مي برد به نحوي كه افراط در امر استفاده از مواهب تكنولوژي و دستاوردهاي مدرنيته فضا و فرايندي عجيب را بر قالب هنر سينما مستولي ساخته و در واقع سينماي امروز در سيطره سخت افزاري تكنولوژي به سر مي برد كه اين سيطره نه تنها در بحث سخت افزار بلكه در ساحت نرم افزار و فكر و انديشه نيز حاوي و شامل فرايندي فرهنگي است كه بر همه چيز سايه مي افكند و آن را در تصوير خود در مي آورد.

 

همين امر باعث شده است كه سينماي امروز هر لحظه و هر آن شاهد پديده اي نو و قدرتي جديد و به تبع آن يك فرايند فرهنگي خاص و ويژه باشد كه همه چيز را تحت  نفوذ و در رسوخ سيطره بلامنازع تكنولوژي در مي آورد و اين همه در حالي رخ مي دهد كه سينما به عنوان يك صنعت در چرخه توليد آثارش دايره اي محدود را صرفا به عنوان نرم افزار فكري مي پذيرد كه عموما در دو سوي آن ابتذال و  خشونت قرار دارند و ساير مفاهيم و مضامين چندان اجازه تنفس در اين فضا را نمي يابند و فراموش نكنيم كه در چنين موقعيتي و با چنان شرايطي بناست در باره سينماي نوراني و قرآني و ايماني و مقدسي و مفاهيمي از اين دست سخن بگوييم.

وقتي درباره سينماي قرآن صحبت مي كنيم و چنين مقوله اي را مورد مطالعه و بحث و بررسي قرار مي دهيم فراموش نمي  كنيم كه بيش و پيش از آنكه درباره مسئله وجودي سخن برانيم درباره امري عدمي حرف مي زنيم و فرايند مورد توجه مان بيشتر ذهني است تا عيني و در اين ميانه بايد توجه و تمركز جدي داشته باشيم و حواس خود را جمع كنيم تا دچار اين خبط و اشتباه بزرگ و فاحش نشويم كه گمان كنيم اين زمينه ها و فرايندهاي مبتني بر آنها مي تواند حاصل بخش نامه ها، شعارها و اقدامات تزئيني و ظاهري باشد كه تاريخ سينماي پس ازانقلاب ما در اين زمينه كارنامه اي تامل برانگيز، تاثر آور و پر تاسفي به همراه دارد.

 

از انبوه فيلم هاي بخشنامه اي و شعاري كه از هر كاري عاجزند و به هيچ دردي نمي خورند جز پر كردن آرشيوها، هدر دادن بيت المال و ايجاد خان پر كرامتي براي حظ و بهره بردن گروهي اندك و ديگر هيچ!