ظرفیت مغفول پشت بام مدارس؛ فرصتی که نباید از دست رود

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو، سال‌هاست که از پشت‌بام مدارس تنها برای دپوی وسایل اضافی یا نصب تانکر آب استفاده می‌شود، در حالی که این فضاها می‌توانند به نیروگاه‌های تولید برق پاک تبدیل شوند. بر اساس برآوردهای انجام‌شده، از مجموع ۱۰۰ هزار مدرسه دولتی موجود، امکان نصب پنل خورشیدی در ۶۰ تا ۷۰ درصد این مدارس وجود دارد. مدارس با سطح زیربنای گسترده و موقعیت جغرافیایی پراکنده در سراسر کشور، بهترین بستر برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی کوچک‌مقیاس محسوب می‌شوند. نکته کلیدی اینکه الگوی مصرف مدارس عمدتاً در ساعات روز و هم‌زمان با اوج تابش خورشید است؛ یعنی دقیقاً همان زمانی که پنل‌ها بیشترین بازدهی را دارند.

این هم‌زمانی، بازده اقتصادی طرح را به حداکثر می‌رساند و تلفات انتقال انرژی را به کمترین میزان ممکن کاهش می‌دهد.ارقام اعلام‌شده برای این طرح بسیار امیدوارکننده است. بر اساس اعلام محسن طرزطلب معاون وزیر نیرو، در هر مدرسه امکان نصب ۵ کیلووات پنل خورشیدی وجود دارد و درآمد ماهانه مدارس بابت استقرار این نیروگاه‌ها حدود ۷ تا ۸ میلیون تومان برآورد شده است. همچنین زمان بهره‌برداری و تولید برق از این مسیر ۲۰ سال عنوان شده است. با این حساب، بازگشت سرمایه در کمتر از چهار سال محقق می‌شود. معاون فنی سازمان نوسازی مدارس نیز تأکید کرده که سرمایه‌گذاری در این حوزه می‌تواند در یک دوره زمانی مشخص هزینه خود را جبران کند و در عین حال به کاهش مصرف انرژی و ترویج فرهنگ استفاده از انرژی‌های پاک کمک کند.


۵ کیلووات، شروع است نه سقف


با وجود آنکه سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر نصب ۵ کیلووات پنل خورشیدی در هر مدرسه را مبنا قرار داده است، اما واقعیت میدانی نشان می‌دهد که بسیاری از مدارس، به‌ویژه در شهرستان‌ها و مناطق کم‌تراکم، زیربنایی بالاتر از متوسط دارند و امکان نصب حداقل ۱۰ تا ۱۵ کیلووات در آن‌ها به‌راحتی فراهم است. با این افزایش توان، درآمد ماهانه هر مدرسه از رقم فعلی ۷ تا ۸ میلیون تومان به بیش از ۲۵ میلیون تومان خواهد رسید و عملاً صرفه‌ی اقتصادی طرح را چند برابر می‌کند.

بنابراین پیشنهاد مشخص این است که سازمان نوسازی مدارس، حداقل ظرفیت نصب را برای همه مدارس جدید و قابل‌بازسازی به ۱۰ کیلووات و برای مدارس با زیربنای بالای ۱۰۰۰ متر به ۱۵ کیلووات افزایش دهد و این عدد را به‌عنوان استاندارد طراحی جدید ابلاغ کند. ۵ کیلووات، شروعِ کار است، نه سقفِ آن؛ اگر قرار است این طرح از نمادگذاری خارج شود، باید حداقل ظرفیت هر مدرسه را به ۱۰ کیلووات ارتقا داد، در غیر این صورت، فرصت بزرگ پشت‌بام‌های مدارس، همچنان نیمه‌کاره خواهد ماند.


از کاهش نا ترازی تا افزایش تاب آوری؛ مزایایی فراتر از در آمد


توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در مدارس، دستاوردهایی فراتر از درآمدزایی دارد. تولید پراکنده برق در هزاران نقطه کشور، فشار بر شبکه سراسری را به‌ویژه در ساعات اوج مصرف کاهش می‌دهد. بر اساس این طرح، درآمد حاصل از فروش برق تولیدی این نیروگاه‌ها به‌طور مستقیم در اختیار همان مدارس قرار می‌گیرد تا صرف توسعه اهداف آموزشی شود. معاون فنی سازمان نوسازی مدارس تأکید کرده که نصب پنل خورشیدی در مدارس جدید به‌عنوان یک الزام طراحی لحاظ شده است و پیمانکاران موظف هستند این موضوع را در فرآیند ساخت فضاهای آموزشی مدنظر قرار دهند.شاید مهم‌ترین و در عین حال مغفول‌ترین مزیت این طرح، کارکرد آموزشی آن باشد.

مدارس نه‌تنها محل آموزش دروس نظری، بلکه کانون تربیت نسل آینده هستند. معاون فنی سازمان نوسازی مدارس تأکید کرده که رویکرد سازمان در این برنامه فقط تأمین بخشی از انرژی مصرفی مدارس یا کمک به کاهش ناترازی انرژی نیست، بلکه یکی از اهداف مهم موضوع فرهنگ‌سازی و آموزش است. دانش‌آموزان در برنامه‌های درسی خود با مفاهیم مربوط به انرژی‌های تجدیدپذیر آشنا می‌شوند و زمانی که نمونه واقعی این فناوری در مدرسه نصب شده باشد، می‌توانند از نزدیک با آن آشنا شوند. مثلاً وقتی پنل‌های خورشیدی روی پشت‌بام مدارس نصب شده باشد، دانش‌آموزان می‌توانند سلول‌های خورشیدی، مبدل‌های انرژی و فرآیند تولید برق از انرژی خورشیدی را از نزدیک مشاهده کنند و این موضوع به درک بهتر مفاهیم آموزشی در این حوزه کمک می‌کند.


فرصتی که نباید هدر رود


تجهیز مدارس به پنل‌های خورشیدی، یک راهکار برد-برد است که همزمان به کاهش ناترازی انرژی، تأمین مالی پایدار مدارس، افزایش تاب‌آوری شبکه و تربیت نسلی آگاه به مسائل زیست‌محیطی کمک می‌کند. با این حال، موفقیت این طرح در گرو توجه به چند نکته کلیدی است: نخست، تأمین مالی پایدار و مستمر برای تجهیز و نگهداری سامانه‌ها که در استان تهران سال گذشته ۶۰ میلیارد تومان برای این منظور هزینه شده است؛ دوم،ارزیابی دقیق توان سازه‌ای ساختمان‌ها پیش از نصب که معاون فنی سازمان نوسازی مدارس بر آن تأکید کرده است؛ سوم، برنامه‌ریزی برای پایش عملکرد و آموزش نیروهای محلی؛ و چهارم، افزایش ظرفیت نیروگاه‌ها در مدارس با پشت‌بام‌های بزرگ‌تر تا بازده اقتصادی به حداکثر برسد. با رفع این موانع، می‌توان از این فرصت طلایی برای تحول در نظام آموزشی و انرژی کشور بهره برد.