اتحاد مقدس و همبستگی ملی؛ نیاز گذشته، حال و آینده

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو؛ نشست تخصصی «اتحاد مقدس و همبستگی ملی؛ نیاز گذشته، حال و آینده» با موضوع تحلیل پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی در ۲۶ تیرماه ۱۴۰۵، در خانه اندیشه‌ورزان برگزار شد؛ نشستی که در آن جمعی از اندیشمندان، کارشناسان فرهنگی، سیاسی و اجتماعی به بررسی ابعاد مختلف مفهوم وحدت ملی، تجربه‌های تاریخی ملت ایران، نقش روایت‌ها در جنگ‌های جدید و ضرورت حفظ انسجام اجتماعی در شرایط بحرانی پرداختند.

خانه اندیشه‌ورزان در این نشست میزبان گفت‌وگوهایی بود که محور اصلی آن، بررسی این پرسش اساسی قرار داشت که چگونه یک جامعه می‌تواند در مواجهه با تهدیدهای داخلی و خارجی، سرمایه اجتماعی خود را حفظ کرده و با تکیه بر هویت تاریخی و فرهنگی خویش مسیر پیشرفت را ادامه دهد.

سخنرانان این نشست با تأکید بر اینکه جنگ‌های امروز تنها در میدان نظامی اتفاق نمی‌افتد، بیان کردند که بخش مهمی از تقابل‌های جدید در عرصه رسانه، روایت، افکار عمومی و انسجام اجتماعی شکل می‌گیرد و حفظ وحدت ملی، یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت یک کشور به شمار می‌رود.

نقد منصفانه و حفظ اصول در شرایط بحرانی

در این نشست، مهدی فضائلی، عضو دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب اسلامی، با اشاره به ضرورت توجه به انصاف در نقدها اظهار داشت: «اگر می‌خواهیم نقد کنیم، منصفانه نقد کنیم؛ همان‌گونه که رهبر معظم انقلاب نیز تأکید کرده‌اند، نباید ظلمی به بی‌گناه روا شود.»

وی با اشاره به برخی تحولات و عملیات‌های دفاعی کشور از جمله «وعده صادق ۱ و ۲» اظهار داشت که فاصله‌های زمانی میان برخی اقدامات را نمی‌توان بدون توجه به ملاحظات راهبردی و امنیتی تحلیل کرد، زیرا دشمن همواره تلاش می‌کند از برخی ابهام‌ها و اختلافات سوءاستفاده کند. وی گفت: رهبر شهید انقلاب در نماز جمعه نصر فرمودند که جمهوری اسلامی ایران نه تعلل می کند  و نه شتاب‌زده عمل می کند.

وحدت؛ مفهومی فراتر از حذف اختلاف نظرها

در ادامه این نشست علیرضا زادبر، استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ معاصر  با بررسی مفهوم وحدت در شرایط بحران، تأکید کرد که وحدت ملی نیازمند تعریف دقیق، مرزبندی روشن و شناخت اصول اساسی است و نباید به ابزاری برای خاموش کردن نقد یا حذف دیدگاه‌های مختلف تبدیل شود.

زادبر با اشاره به اینکه بحران‌ها بالاترین سطح آزمون برای جوامع هستند، اظهار داشت: یکی از عواملی که می‌تواند به وحدت آسیب بزند، کلی‌گویی، ابهام و تحریف است.

وی افزود: مردم در بحران‌های اخیر مهم‌ترین سرمایه و نیروی اجتماعی بودند و نمی‌توان آنها را عامل آسیب به وحدت دانست؛ چراکه پیامدهای تضعیف انسجام اجتماعی در نهایت به خود مردم بازمی‌گردد.

این کارشناس مسائل اجتماعی با بیان اینکه مسئولیت حفظ وحدت بیش از همه بر عهده نخبگان، جریان‌های سیاسی و راهبران فکری جامعه است، گفت: باید مشخص شود وحدت تا کجا باید حفظ شود، بر سر چه موضوعاتی شکل می‌گیرد و با چه کسانی می‌توان بر مبنای آن همکاری داشت.

وحدت نیازمند تعریف روشن است

زادبر با تأکید بر اینکه مفهوم وحدت نباید مبهم باقی بماند، تصریح کرد: تجربه تاریخی نشان داده است اگر وحدت از ابهام خارج نشود، برخی جریان‌های سیاسی ممکن است از آن به عنوان ابزاری برای ساکت کردن دیگران یا جلوگیری از نقد استفاده کنند.

وی افزود: پرسش‌های مهمی مانند اینکه وحدت حول چه اصولی شکل می‌گیرد، مرزهای آن کجاست و چگونه باید حفظ شود، نیازمند پاسخ دقیق است.

سیره امام خمینی(ره)؛ حفظ وحدت در کنار حفظ اصول

این پژوهشگر با اشاره به سیره امام خمینی(ره) اظهار داشت: بررسی دوران مبارزه و دوره نظام‌سازی پس از انقلاب نشان می‌دهد که امام خمینی(ره) همواره میان اصل و فرع تفاوت قائل بودند و اجازه نمی‌دادند مسائل فرعی به اصول اساسی آسیب بزند.

زادبر با اشاره به دوران مبارزه پیش از انقلاب گفت: در آن دوره، اصل اساسی برای امام، مبارزه با رژیم پهلوی بود و مسائل دیگر نباید این هدف اصلی را تحت‌الشعاع قرار می‌داد.

وی با اشاره به برخی اختلافات فکری و سیاسی آن دوران، از جمله موضوعات مرتبط با جریان‌های فکری و شخصیت‌هایی مانند دکتر شریعتی، بیان کرد: امام ضمن حفظ وحدت جامعه، اجازه نمی‌داد اختلافات فرعی موجب آسیب به مسیر اصلی مبارزه شود.

تشخیص اصل و فرع؛ نشانه بصیرت

زادبر با بیان اینکه یکی از نشانه‌های بصیرت، شناخت اولویت‌هاست، گفت: در شرایط مختلف باید تشخیص داد که چه موضوعی اصل و چه موضوعی فرع است.

وی افزود: پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز اصل مهم، حفظ نظام اسلامی بود و امام خمینی(ره) در بحران‌های مختلف داخلی و خارجی تلاش کردند این اصل حفظ شود.

این کارشناس با اشاره به برخی وقایع پس از انقلاب گفت: در ماجراهای مختلف، امام تلاش کردند تا زمانی که امکان حفظ وحدت وجود دارد، از ایجاد شکاف جلوگیری شود، اما هرجا اصول اساسی نظام مورد تهدید قرار می‌گرفت، مرزبندی‌ها مشخص می‌شد.

وحدت نباید به معنای سکوت منتقدان باشد

زادبر با اشاره به اهمیت جایگاه نقد در جامعه اظهار داشت: استفاده از مفهوم وحدت نباید به این معنا باشد که منتقدان سرزنش شوند یا کنار گذاشته شوند.

وی افزود: نقد منصفانه و دلسوزانه می‌تواند به اصلاح امور کمک کند و نباید با برچسب زدن، فضای گفت‌وگو را محدود کرد.

این کارشناس با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط مسئولان با مردم گفت: یکی از مشکلات امروز، ضعف سامانه گفت‌وگو و انتقال اطلاعات میان مسئولان و جامعه است؛ زیرا شرایط امروز با دهه‌های گذشته متفاوت است و شیوه ارتباط با مردم نیز باید متناسب با زمان تغییر کند.

ضرورت تقویت ارتباط با مردم در جنگ روایت‌ها

زادبر ادامه داد: در شرایطی که دشمن با سرعت بالا در فضای رسانه‌ای روایت‌سازی می‌کند، پاسخ‌گویی و ارتباط مؤثر با مردم اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

وی تأکید کرد: نباید اجازه داد خلأ اطلاع‌رسانی موجب شکل‌گیری روایت‌های نادرست شود؛ زیرا در نهایت، سرمایه اصلی کشور اعتماد و همراهی مردم است.

حفظ نظام اسلامی؛ محور اصلی وحدت

زادبر در پایان سخنان خود گفت: وحدت باید حول اصول اساسی شکل بگیرد و مهم‌ترین اصل، حفظ نظام اسلامی، استقلال کشور و منافع ملی است.

وی خاطرنشان کرد: هر اقدامی که به این اصول آسیب وارد کند، باید مورد توجه قرار گیرد و در مقابل، باید تلاش شود وحدت جامعه به عنوان یک سرمایه مهم حفظ و تقویت شود.

نقش زنان در انسجام اجتماعی و مقابله با جنگ شناختی

انسیه خزعلی، عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا  نیز در این نشست با اشاره به نقش وحدت در مقابله با تهدیدهای خارجی اظهار داشت: دشمنان در طول تاریخ تلاش کرده‌اند از اختلافات داخلی برای تضعیف ملت‌ها استفاده کنند و امروز نیز جنگ شناختی یکی از مهم‌ترین عرصه‌های تقابل است.

وی با تأکید بر نقش زنان در تحولات اجتماعی گفت: زنان در عرصه‌های مختلف، از پشتیبانی اجتماعی و فرهنگی گرفته تا روایتگری و فعالیت‌های رسانه‌ای، نقش مؤثری در حفظ انسجام جامعه دارند.

خزعلی افزود: امروز فضای مجازی و روایتگری به یکی از میدان‌های مهم مقابله تبدیل شده است و باید با ارائه روایت دقیق، امیدآفرین و مبتنی بر واقعیت، اجازه نداد دشمن تصویر مورد نظر خود را به جامعه تحمیل کند.

در این نشست، غلامرضا زارعی با تأکید بر اینکه نبردهای امروز تنها در عرصه نظامی تعریف نمی‌شوند، گفت: بخش مهمی از تقابل‌های جدید در میدان روایت‌ها شکل می‌گیرد و هر ملتی که نتواند روایت درست و منسجمی از هویت، تاریخ و آرمان‌های خود ارائه کند، در معرض آسیب قرار خواهد گرفت.

وی با اشاره به جایگاه روایت در شکل‌دهی به هویت ملت‌ها اظهار داشت: روایت‌ها مجموعه‌ای از تجربه‌های تاریخی، فرهنگی و اجتماعی یک جامعه را کنار هم قرار می‌دهند و به آن معنا و جهت حرکت می‌بخشند. به گفته وی، بدون یک روایت منسجم، امکان ایجاد امید، عدالت‌خواهی و حرکت جمعی در جامعه کاهش پیدا می‌کند.

جنگ امروز؛ جنگ روایت‌هاست

در ادامه این شست علیرضا زارعی، معان اندیشگاه بیانیه گام دوم  با بیان اینکه بسیاری از تحلیل‌ها، جنگ امروز را صرفاً جنگ نظامی می‌دانند، تصریح کرد: واقعیت این است که بخش مهمی از این نبرد، جنگ روایت‌هاست؛ جنگی که در آن هویت، حافظه تاریخی و تصویر آینده یک ملت هدف قرار می‌گیرد.

وی افزود: روایت، تنها بازگویی یک اتفاق نیست، بلکه چارچوبی است که جامعه با آن گذشته، حال و آینده خود را تفسیر می‌کند. هر اندازه مرکزیت یک روایت در میان مردم قوی‌تر باشد، امکان ایجاد اتحاد میان گروه‌ها و بازیگران اجتماعی بیشتر خواهد شد.

این کارشناس با اشاره به تجربه تاریخی ایران گفت: حفظ ایران در دوره‌های مختلف تاریخی، تنها به جغرافیا وابسته نبوده، بلکه به استمرار یک روایت هویتی بازمی‌گردد؛ روایتی که توانسته عناصر مختلف فرهنگی، دینی و ملی را در کنار یکدیگر قرار دهد.

روایت ملی و تجربه تاریخی ایران

زارعی با اشاره به دوره صفویه اظهار داشت: یکی از عوامل شکل‌گیری قدرت صفویه، ایجاد یک روایت جامع مبتنی بر هویت ملی و دینی بود؛ روایتی که توانست جامعه پراکنده آن دوره را حول یک مرکزیت مشترک جمع کند.

وی ادامه داد: زمانی که یک روایت نتواند خود را با واقعیت‌های جامعه بازتولید کند، دچار فرسایش می‌شود و جامعه با بحران هویتی مواجه خواهد شد. به گفته وی، روایت‌ها نمی‌توانند صرفاً انتزاعی باشند، بلکه باید ریشه در واقعیت‌های اجتماعی و تاریخی داشته باشند.

رسانه؛ میدان اصلی شکل‌دهی به افکار عمومی

زارعی در ادامه سخنان خود با اشاره به نقش رسانه‌ها در دنیای امروز گفت: رسانه یکی از مهم‌ترین ابزارهای ساخت روایت است و امروز نمی‌توان هیچ تحول اجتماعی و سیاسی را بدون توجه به نقش رسانه تحلیل کرد.

وی افزود: رسانه می‌تواند واقعیت‌ها را در قالب یک روایت به جامعه منتقل کند و از همین رو، مدیریت روایت و ارائه تصویر صحیح از تحولات، یکی از مهم‌ترین الزامات حفظ انسجام اجتماعی است.

هویت ایرانی ـ اسلامی؛ محور انسجام ملی

این کارشناس با اشاره به انقلاب اسلامی گفت: یکی از ویژگی‌های مهم انقلاب اسلامی، ایجاد یک روایت جدید مبتنی بر هویت ایرانی، اسلامی و انقلابی بود؛ روایتی که توانست بخش‌های مختلف جامعه را حول مفاهیمی مانند استقلال، عدالت و عزت ملی گرد هم آورد.

وی تأکید کرد: هویت ملی ایرانیان را باید در پیوند سه عنصر اسلام، ایران و انقلاب اسلامی مورد توجه قرار داد؛ عناصری که در کنار یکدیگر معنای جدیدی از هویت جمعی ایجاد کرده‌اند.

وحدت؛ شرط استمرار حرکت اجتماعی

زارعی با تأکید بر اهمیت وحدت اظهار داشت: وحدت تنها یک تاکتیک سیاسی یا یک راهبرد کوتاه‌مدت نیست، بلکه یکی از الزامات حرکت‌های بزرگ اجتماعی است.

وی افزود: هر عاملی که به وحدت جامعه آسیب بزند، در حقیقت به توان حرکت جمعی مردم لطمه وارد می‌کند. به گفته وی، اتحاد زمانی به یک امر مقدس تبدیل می‌شود که حول ارزش‌های اساسی و هویت مشترک جامعه شکل گیرد.

نشست «اتحاد مقدس و همبستگی ملی؛ نیاز گذشته، حال و آینده» در خانه اندیشه‌ورزان بر این محور تأکید داشت که قدرت یک ملت تنها به امکانات مادی وابسته نیست، بلکه به میزان انسجام، هویت مشترک و توانایی آن در ساخت روایت صحیح از خود نیز بستگی دارد.

کارشناسان حاضر در این نشست تأکید کردند که در شرایط جنگ شناختی و رسانه‌ای، حفظ وحدت ملی، تقویت روایت مبتنی بر هویت ایرانی ـ اسلامی و جلوگیری از خدشه به سرمایه اجتماعی، از مهم‌ترین نیازهای امروز جامعه است.