کد خبر:۱۴۴۱۳۷۱
گزارش|
۱۳ سال با تلگرام؛ از «پیامرسان» تا «امپراتوری محتوا»
تلگرام دیگر صرفاً یک پیامرسان نیست؛ از کانالهای خبری و آموزشی تا کسبوکار و اقتصاد محتوا، به اکوسیستمی گسترده برای زندگی دیجیتال کاربران تبدیل شده است.
به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشجو؛ تلگرام امروز دیگر صرفاً یک پیامرسان برای ارسال پیام و برقراری ارتباط نیست؛ این پلتفرم به فضایی گسترده برای انتشار اخبار و محتوا، فعالیت رسانهای، آموزش، سرگرمی و کسبوکار تبدیل شده است. حضور گسترده کاربران ایرانی نیز باعث شکلگیری اکوسیستمی بزرگ از کانالها، رسانهها و تولیدکنندگان محتوای فارسی در تلگرام شده؛ اکوسیستمی که نقش مهمی در شیوه ارتباط، دریافت اطلاعات و فعالیت آنلاین کاربران ایفا میکند.
۱۴ اوت ۲۰۱۳، نخستین نسخه تلگرام برای iOS منتشر شد. آن روز شاید کمتر کسی تصور میکرد محصولی که با تأکید بر سرعت، امنیت و ارتباطات ابری وارد بازار شده است، سالها بعد به پلتفرمی با بیش از یک میلیارد کاربر فعال ماهانه تبدیل شود. خود تلگرام در روایت رسمی تاریخچهاش، ۱۴ اوت ۲۰۱۳ را نقطه آغاز فعالیت این پلتفرم ثبت کرده است.
اما داستان واقعی تلگرام را نمیتوان فقط با تاریخ تولد و تعداد کاربرانش توضیح داد؛ اهمیت این پلتفرم در مسیری است که طی کرده است؛ مسیری از پیامرسانی به رسانه، از رسانه به اقتصاد محتوا و از اقتصاد محتوا به یک پلتفرم چندمنظوره، تلگرام چگونه از یک پیامرسان عبور کرد؟ نقطه عطف مهم در این مسیر، معرفی «کانال» بود.
تلگرام در سال ۲۰۱۵ کانالها را بهعنوان ابزاری برای انتشار محتوا به مخاطبان گسترده معرفی کرد؛ کانالهایی که برخلاف گروههای معمولی، امکان داشتن تعداد نامحدودی عضو داشتند و هر پست آنها نیز شمارنده بازدید داشت. حتی بازدید نسخههای فورواردشده یک پست نیز در آمار آن لحاظ میشد، همین یک قابلیت، ماهیت تلگرام را تغییر داد.
دیگر قرار نبود تلگرام فقط جایی باشد که «دو نفر با هم حرف میزنند». یک نفر میتوانست بدون داشتن روزنامه، شبکه تلویزیونی، سایت یا استودیوی رسانهای، صاحب یک کانال شود و محتوایش را مستقیماً به مخاطب برساند، به این ترتیب، یکی از مهمترین مرزهای رسانهای شکسته شد.برای اطلاع از اخبار دیگر لزوماً به تلوزیون و روزنامه نیاز نداشتی یک تلفن همراه و یک کانال کافی بود.
از همین نقطه، تلگرام در بسیاری از کشورها به بستری برای فعالیت رسانهها، چهرههای عمومی و تولیدکنندگان محتوا تبدیل شد. خود تلگرام نیز در سالهای بعد بارها بر استفاده رسانهها و شخصیتهای عمومی از کانالها برای ارتباط مستقیم با مخاطبان تأکید کرده است. اگر قرار باشد اثر تلگرام را در ایران اندازه بگیریم، باید از تعداد دانلودها فراتر برویم و به حجم محتوایی نگاه کنیم که در این بستر تولید و بازنشر شده است.
مرکز پژوهشی بتا در گزارشی که در سال ۱۴۰۰ منتشر شد، از وجود حدود ۲.۸ میلیون کانال و ۲.۵ میلیون گروه فعال در تلگرام خبر داد و اعلام کرد در یک سال حدود ۹۰۰ میلیون پست در این کانالها منتشر شده است. همان گزارش تعداد کاربران تلگرام در ایران را حدود ۴۹ میلیون نفر اعلام میکرد.
این آمار امروز نباید بهعنوان آمار لحظهای کاربران ایران خوانده شود؛ اما برای فهم اندازه تاریخی اکوسیستم تلگرام فارسی یک فکت مهم است. ۹۰۰ میلیون پست در یک سال یعنی بهطور میانگین بیش از ۲.۴ میلیون پست در روز یعنی تقریباً در هر دقیقه، هزاران قطعه محتوای جدید میتوانست در فضای تلگرام فارسی منتشر شود این دیگر یک «پیامرسان» نیست و این یک کارخانه تولید محتوا است.
کارخانهای که تولیدکننده آن فقط رسانههای رسمی نیستند؛ دانشجو، استاد، پزشک، فروشنده، فعال فرهنگی، خبرنگار، هنرمند، کسبوکار کوچک، تحلیلگر و کاربر عادی هم در آن تولیدکننده محتوا هستند. اما نکته ای که هست عدد ۴۹ میلیون دقیقاً چه چیزی را نشان میدهد؟ اهمیت عدد ۴۹ میلیون فقط در بزرگی آن نیست. در مقطعی، یعنی در سالهای اوج تلگرام در ایران، بخش بزرگی از جامعه ایرانی در یک فضای ارتباطی مشترک حضور داشتند؛ فضایی که همزمان میتوانست محل دریافت خبر، ارتباط خانوادگی، آموزش، سرگرمی و تبلیغات باشد.
یک پژوهش دانشگاهی درباره رفتار کاربران ایرانی در تلگرام حتی در سالهای ابتدایی این پدیده، بیش از ۹۰۰ هزار کانال فارسی و ۳۰۰ هزار سوپرگروه فارسی را شناسایی و بررسی کرده بود. یعنی رشد تلگرام فارسی یک پدیده ناگهانی و صرفاً ناشی از چند کانال مشهور نبود؛ از همان سالهای نخست، شبکهای بزرگ از تولیدکنندگان محتوا در حال شکلگیری بود و این همان جایی است که تلگرام را باید از منظر «رسانه» دید. تلگرام ساختار عمودی رسانه سنتی را تا حدی به ساختاری شبکهای تبدیل کرد.
در رسانه سنتی، یک خبر از خبرنگار به سردبیر، از سردبیر به انتشار و سپس به مخاطب میرسد و در تلگرام، یک کاربر میتواند خودش تولیدکننده، ناشر و توزیعکننده باشد؛ و همین سرعت، معادله انتشار را تغییر داد.
انقلاب واقعی؛ «بازدید» بهعنوان واحد جدید قدرت
در رسانههای سنتی، تیراژ روزنامه، تعداد مخاطبان تلویزیون یا میزان بازدید سایت از معیارهای اصلی قدرت رسانهای بود و تلگرام یک عدد بسیار ساده اما مهم را وارد زندگی رسانهای کاربران کرد:
ویو میلیونی
عدد بازدید کنار هر پست،این عدد بهمرور تبدیل شد به نوعی «واحد قدرت رسانهای» که کانالی با ۵۰ هزار عضو میتوانست در یک پست، صدها هزار بازدید بگیرد. کانالی با تعداد اعضای کمتر ممکن بود به دلیل سرعت بازنشر، مخاطب بسیار بیشتری پیدا کند. تلگرام حتی ابزارهای رسمی تحلیل کانال را توسعه داد؛ مدیران کانالها میتوانند آمارهایی مانند تعداد دنبالکنندگان، بازدید پستها و اشتراکگذاریها را بررسی کنند.
در واقع، تلگرام فقط امکان انتشار محتوا را نداد؛ امکان اندازهگیری قدرت محتوا را هم در اختیار تولیدکننده قرار داد و این اتفاق برای اقتصاد رسانه اهمیت زیادی داشت. چون وقتی مخاطب قابل اندازهگیری باشد، توجه هم به یک دارایی تبدیل میشود و وقتی توجه دارایی باشد، تبلیغات وارد میدان میشود.
تلگرام؛ از رسانه به بازار
اینجا یکی از کمتر دیدهشدهترین تغییرات تلگرام اتفاق افتاد. کانال دیگر فقط محل انتشار خبر نبود؛ تبدیل شد به ویترین، یک فروشنده میتوانست محصولش را معرفی کند و یک مدرس میتوانست دوره آموزشی بفروشد، یک تولیدکننده محتوا میتوانست مخاطب جمع کند. یک کسبوکار کوچک میتوانست بدون داشتن رسانه سنتی، جامعهای از مشتریان بالقوه بسازد. تلگرام نیز بهمرور این ظرفیت را بهصورت رسمی توسعه داد. در سال ۲۰۲۴، این پلتفرم «Telegram Business» را معرفی کرد و امکاناتی مانند ساعات کاری، موقعیت مکانی، پاسخهای سریع و پیامهای خودکار را در اختیار حسابهای تجاری قرار داد. یعنی پلتفرم عملاً پذیرفت که بخشی از کاربران دیگر فقط «کاربر» نیستند؛ کسبوکارند اما این تازه شروع ماجرا بود.
وقتی تلگرام برای تولید محتوا پول ساخت
در مارس ۲۰۲۴، تلگرام اعلام کرد صاحبان کانالهای عمومی با حداقل هزار عضو میتوانند ۵۰ درصد درآمد تبلیغات نمایشدادهشده در کانال خود را دریافت کنند. تلگرام همچنین اعلام کرد کاربران این پلتفرم در مجموع بیش از یک تریلیون بازدید ماهانه از کانالها ایجاد میکنند. این عدد شاید مهمترین فکت برای فهم آینده تلگرام باشد.
یک تریلیون بازدید در ماه یعنی حدود ۳۳ میلیارد بازدید در روز، اگر صرفاً برای درک مقیاس، این رقم را به میانگین روزانه تبدیل کنیم. البته این عدد مربوط به کل تلگرام در جهان است، نه ایران اما پیام آن روشن است. تلگرام دیگر فقط از کاربرانش پول نمیسازد؛ بخشی از اقتصاد خود را با تولیدکنندگان محتوا شریک شده است. به زبان سادهتر، پلتفرم به کسی که مخاطب ساخته، سهمی از ارزش اقتصادی آن مخاطب میدهد.
تلگرام دیگر فقط «اپلیکیشن» نیست
شاید بزرگترین تحول تلگرام در سالهای اخیر، فاصله گرفتن از مفهوم کلاسیک پیامرسان باشد. تلگرام در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد بیش از ۴۰۰ میلیون کاربر در ماه با باتها و Mini Appها تعامل دارند؛ از خرید کالا و دریافت خدمات گرفته تا بازی و استفاده از سرویسهای مختلف.
این یعنی یک کاربر میتواند وارد تلگرام شود، یک محصول دیجیتال بخرد، بازی کند، خدمات دریافت کند، با یک کسبوکار ارتباط بگیرد، محتوای پولی ببیند و از یک کانال حمایت مالی کند؛ بدون اینکه الزاماً از محیط تلگرام خارج شود و در این نقطه، تعریف تلگرام تغییر میکند. تلگرام دیگر فقط یک پیامرسان نیست؛ یک پلتفرم است. پلتفرمی که پیامرسانی، رسانه، سرگرمی، تجارت، خدمات و تولید محتوا را در یک محیط جمع میکند و ستارههایی که پول شدند. تلگرام برای همین اقتصاد جدید، «Stars» را نیز معرفی کرد؛ واحدی که کاربران میتوانند برای خرید محصولات و خدمات دیجیتال در Mini Appها استفاده کنند.
این پلتفرم اعلام کرده بود که Stars میتواند برای خرید کتاب الکترونیکی، دوره آموزشی، آیتمهای بازی و دیگر محصولات دیجیتال مورد استفاده قرار گیرد. بعدتر، تولیدکنندگان محتوا نیز توانستند از مخاطبان خود Stars دریافت کنند و حتی محتوای پولی منتشر کنند.
در ژوئن ۲۰۲۴، تلگرام امکان انتشار عکس و ویدئوی پولی در کانالها را اضافه کرد؛ مخاطب برای مشاهده محتوای قفلشده باید آن را با Stars باز میکرد. این یعنی مدل اقتصادی تلگرام یک مرحله دیگر جلو رفت. مخاطب فقط مصرفکننده نیست؛ میتواند مستقیماً هزینه تولید محتوا را پرداخت کند.
تلگرام و آینده رسانه
۱۳ سال پس از تولد، تلگرام دیگر با معیارهای یک پیامرسان معمولی قابل اندازهگیری نیست. قدرت آن در تعداد پیامهایی که مردم برای یکدیگر میفرستند خلاصه نمیشود؛ قدرت اصلی در شبکهای است که میان کاربر، محتوا، کانال، تولیدکننده، کسبوکار و پلتفرم ایجاد کرده است. این همان مدلی است که بسیاری از رسانههای سنتی سالها برای ساختنش تلاش کردند.
اما تلگرام یک تفاوت مهم دارد در آن، مخاطب میتواند همزمان تولیدکننده هم باشد. یک خبرنگار کانال خبری دارد و یک دانشجو کانال آموزشی دارد، یک فروشنده کانال فروش دارد، یک تحلیلگر کانال تخصصی دارد و یک هنرمند جامعه هواداری خودش را ساخته است و یک کاربر عادی هم میتواند با یک فوروارد، مسیر انتشار یک محتوا را تغییر دهد و ۱۳ سال بعد؛ سؤال دیگر این نیست که تلگرام چند کاربر دارد؟
تلگرام ۱۳ ساله شده است، از یک پیامرسان ساده به پلتفرمی رسیده که به گفته خودش، نزدیک به یک میلیارد کاربر در سال ۲۰۲۴ و اکنون بیش از یک میلیارد کاربر فعال ماهانه دارد؛ در کنار میلیاردها بازدید ماهانه کانالها و صدها میلیون کاربر فعال در Mini Appها. اما شاید برای فهم آینده تلگرام، دیگر نباید پرسید:
«چند نفر از تلگرام استفاده میکنند؟»
سؤال مهمتر این است «چند نفر از تلگرام زندگی دیجیتال خود را میسازند؟» چون تفاوت این دو سؤال، تفاوت میان یک اپلیکیشن و یک اکوسیستم است. تلگرام در ۱۳ سال گذشته نشان داد که یک پیامرسان میتواند تبدیل به رسانه شود؛ رسانه میتواند تبدیل به بازار شود؛ بازار میتواند به اقتصاد محتوا برسد و اقتصاد محتوا میتواند به یک زیستبوم کامل دیجیتال تبدیل شود داستان تلگرام، در نهایت داستان تعداد کاربران نیست. داستان قدرت توزیع است.
قدرت اینکه یک نفر بتواند در چند ثانیه، محتوایی را تولید کند و آن را به هزاران یا میلیونها نفر برساند و شاید مهمترین میراث ۱۳ ساله تلگرام همین باشد. تلگرام فقط شیوه حرف زدن مردم با یکدیگر را تغییر نداد؛ بخشی از شیوه تولید، توزیع و خریدوفروش محتوا را هم تغییر داد.
لینک کپی شد
گزارش خطا