در گفت و گو با SNNTV
نظربلند: افزایش ۱۳ درصدی کتابخانههای سیار در مناطق محروم / در ایام جنگ ۴۰ روزه شاهد افزایش مراجعه مردم به کتابخانههای عمومی بودیم + فیلم کامل
دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور از عضویت ۱۴ میلیون نفری ایرانیان در کتابخانهها، تخریب بیش از ۵۰ کتابخانه در جنگهای اخیر، افزایش مراجعه در زمان بحران و برنامههای ویژه برای مناطق محروم و میناب خبر داد.
به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، به مناسبت روز خبرنگار، برنامه «SNN TV» میزبان آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور بود. در این گفتوگو، ابعاد مختلف فعالیتهای این نهاد فرهنگی در سراسر کشور مورد بررسی قرار گرفت؛ از آمار اعضا و نقاط خدمترسانی تا آسیبهای وارده به کتابخانهها در جنگهای اخیر و برنامههای ویژه برای افزایش تابآوری اجتماعی.
آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور، در این گفتوگو، آماری جامع از وضعیت کتابخانههای عمومی ارائه داد. بر اساس این گزارش، هماکنون ۴۴۱۴ نقطه خدمت در سراسر کشور فعال است که ۲۸ درصد آنها را کتابخانههای روستایی تشکیل میدهند. در یک سال و نیم اخیر، افزایش ۱۳درصدی نقاط خدمت به سود مناطق کمبرخوردار بوده و ۷۸ کتابخانه سیار، بیش از ۵۷۰ نقطه را پوشش میدهند.
تعداد اعضای کتابخانههای عمومی بالغ بر ۱۴میلیون نفر است و اعضای فعالی که به طور مستمر با کتابخانهها در تعامل هستند، حدود دو و نیم میلیون نفر برآورد میشود. نظربلند همچنین از تخریب بیش از ۵۰ کتابخانه در جنگهای اخیر خبر داد.
جایگاه خبرنگاران حوزه فرهنگ؛ مظلومترین اما مسئولترین قشر رسانه
نظربلند در ابتدای گفتوگو و به مناسبت روز خبرنگار، با تبریک این روز به تمامی همکاران رسانهای، به جایگاه ویژه خبرنگاران حوزه فرهنگ اشاره کرد و گفت: «خبرنگاران را همه ما به عنوان راویان اتفاقها و فعالیتها میشناسیم. در حوزه فرهنگی، این مسئولیت یک مقدار حساسیت بیشتری دارد، چون حوزه فرهنگ معمولاً حوزه کمموردتوجهی در رسانههاست و هم دشوار است و هم سخت، و آن توجهی که باید نسبت به آن اعمال شود وجود ندارد.» او خبرنگاران حوزه فرهنگ را «مظلومترین قشر خبرنگاران» خواند و افزود: «جریان فرهنگی کشور و بازنمون اتفاقاتی که در حوزه فرهنگ در کشور میافتد، میتواند بسیار مهم و اثرگذار باشد در اکوسیستم کلی کشور.»
۴۴۱۴ نقطه خدمت در کشور؛ افزایش ۱۳ درصدی کتابخانههای سیار در مناطق محروم
دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور آمار دقیقی از وضعیت کتابخانههای عمومی ارائه داد: «ما در حال حاضر در نهاد کتابخانههای عمومی کشور، چهار هزار و چهارصد و چهارده نقطه خدمت در ایران عزیز داریم که این نقاط خدمت، بیست و هشت درصدشان کتابخانههای روستایی هستند و در روستاها واقع شدهاند و مابقی آنها در شهرها هستند.»
او از افزایش سیزده درصدی نقاط خدمت به سود مناطق کمبرخوردار خبر داد و گفت: «این اتفاق از طریق توسعه کتابخانههای عمومی سیار رخ داده است. در حال حاضر هفتاد و هشت کتابخانه عمومی سیار در کل کشور در حال خدمترسانی هستند که بیش از پانصد و هفتاد نقطه خدمت را پوشش میدهند. معمولاً اینها در شهرها و روستاهای فاقد کتابخانه، بیشتر در مناطق محروم و جاهایی که دسترسیهای فرهنگی دیگری وجود ندارد، فعالیت میکنند.»
عضویت ۱۴ میلیونی و طرحهای جدید؛ از عضویت سراسری تا امانت رایگان
نظربلند درباره تعداد اعضای کتابخانههای عمومی گفت: «ما دو مفهوم داریم: یکی تعداد اعضای کتابخانههای عمومی کشور که بالغ بر چهارده میلیون نفر هستند و یکی اعضای فعالی که با ما در تعامل مستقیم و به صورت دائم هستند که این تعداد هم در حدود دو و نیم میلیون نفر است در کل کشور.
البته اینها سیال هستند؛ یعنی وقتی من میگویم دو و نیم میلیون نفر، یک نفر ممکن است در یک بازه زمانی با ما در ارتباط باشد، بعد ارتباطش قطع شود و افراد دیگری جایگزینش شوند.» او به طرحهای جدید اجرا شده اشاره کرد: «طرحهایی که در چند ماه اخیر به اجرا درآمدند، مثل عضویت سراسری کتابخانههای عمومی که هر فرد با عضویت در یک کتابخانه میتواند از خدمات تمام کتابخانههای عمومی در سراسر کشور استفاده کند، یا اینکه عضویت اولیه به صورت رایگان برای تمام اعضا در نظر گرفته شده است.»
کیفیت کتابها در مناطق محروم؛ بهروزرسانی مستمر با طرحهای «قاصدک» و «شهرزاد»
نظربلند در پاسخ به سوالی درباره کیفیت کتابهای عرضهشده به مناطق محروم از طریق کتابخانههای سیار، توضیح داد: «تمام کتابخانههای سیار ما به یک کتابخانه مادر متصل هستند و مجموعه کتابهایشان را مدام در حال تغییر و تعویض و جابجایی دارند. کتابهایی که یک مجموعه دارند، آن را به نقاط خدمتشان میبرند و طی یک بازه زمانی مشخص بر اساس میزان استفاده، مجموعه کتابهایشان را تعویض میکنند.» او از دو طرح خرید کتاب برای کتابخانهها خبر داد: «یک طرح خرید داشتیم به نام «قاصدک» که خرید ویژه کودک و نوجوان بود و استقبال خوبی هم از طرف کتابداران از آن شد. اخیراً هم برای ایام تابستان یک طرح به نام «شهرزاد» داشتیم که تا الان بیش از دویست هزار جلد در این طرح برای کتابخانهها خریداری شده است. کتابداران ما بر اساس نیاز مجموعهشان، بر اساس نیاز مخاطبشان و آن چیزی که در مجموعه کتابخانه نداشتند، اقدام به سفارش کتاب میکنند.»
خسارتهای جنگ به کتابخانهها؛ تخریب بیش از ۵۰ کتابخانه و نابودی نسخ خطی نادر
دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور از خسارتهای سنگین وارد شده به کتابخانهها در جنگهای اخیر سخن گفت: «ما متأسفانه در حوادث دیماه و در ایام جنگ، کتابخانههای آسیبدیده داشتیم. در حوادث دیماه، بیش از چهل کتابخانه آسیب دیدند. متأسفانه یکی از کتابخانههای ما در استان چهارمحال و بختیاری، نسخ خطی هم در آن به آتش کشیده شد.» او افزود: «در ایام جنگ هم بیش از پنجاه کتابخانه ما تخریب داشتیم، حالا در سطوح مختلف. در سطح شدید و تخریب کامل صددرصدی، دو کتابخانه داشتیم: یک کتابخانه در هنگ مرزی استان ایلام، دهلران بود و کتابخانه دیگر در حسینیه اعظم زنجان.نظربلند درباره کتابخانه حسینیه اعظم توضیح داد: «یک مجموعه کتابخانه بالغ بر هزار متر مربع و بیش از سی و پنج هزار جلد کتاب بود که به صورت کلی نابود شد. واقعاً از این کتابهایی که در کتابخانه حسینیه اعظم زنجان بودند، یک مجموعه امامحسینشناسی مختص امام حسین داشتیم، کتابهایی در حوزه امام حسین که بعضیهاشان نسخههای نادری بودند که از سایر کشورها حتی گردآوری شده بودند و جمعآوری شده بودند که قطعاً جایگزین کردن اینها یا بسیار سخت یا حتی ممکن است غیرممکن باشد.»
بازگشت کتابخانهها به مدار خدمت و چالش بازسازی کتابخانههای تخریبشده
نظربلند درباره وضعیت ترمیم کتابخانههای آسیبدیده گفت: «خسارتی که در حد جزئی و متوسط بود را جبران کردیم و کتابخانهها به مدار خدمت برگشتند، اما دو کتابخانهای که به صورت صددرصد تخریب شدند، قطعاً نیازمند بازسازی کلی هستند و زمانبر است. این مسئله در نهاد کتابخانههای عمومی کشور با توجه به محدودیتهای بودجهای و نداشتن بودجه عمرانی مستقل برای ساختوساز، چالشبرانگیز است.»
او همچنین به نامهنگاری با ایفلا (فدراسیون بینالمللی انجمنها و مؤسسات کتابداری) اشاره کرد: «ما یک سری اقدامات کردیم از جمله محکوم کردن جنگ، محکوم کردن حمله به مراکز فرهنگی و بازتابهایی برای انجمنهای بینالمللی از جمله ایفلا داشتیم. پاسخی که دریافت کردیم، ابراز تأسف بود و درخواست توقف جنگ و محکوم کردن بخشی از اتفاقات از جمله تخریب مراکز فرهنگی.»او تأکید کرد: «هدف قرار گرفتن کتابخانهها و تخریب کتابخانهها با مدارک و مستنداتی که ارائه شد، نشان داد که مراکز فرهنگی هم مورد هدف مستقیم حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی بودند.»
کتابخانهها در زمان بحران؛ افزایش مراجعه و تبدیل به پایگاههای فرهنگی-اجتماعی
نظربلند درباره افزایش مراجعه به کتابخانهها در زمان جنگ گفت: «هم در جنگ دوازده روزه و هم در جنگ چهل روزه، ما شاهد افزایش مراجعه به کتابخانههای عمومی، افزایش عضویت و افزایش امانت کتاب بودیم و حتی افزایش حضور در برنامههای جنبی کتابخانه. این نشان میدهد که در زمانهای بحران، افراد جامعه به دنبال مکانهایی برای ارتباط جمعی و حضور جمعی هستند که کتابخانههای عمومی یکی از این مکانها بود.»
او به تبدیل کتابخانهها به پایگاههای فرهنگی-اجتماعی اشاره کرد: «ما فقط مرکز امانت دادن کتاب نیستیم. چند ماهی است که به مناسبتهای تقویمی و غیرتقویمی، برنامههای فرهنگی یکسان برای تمام کتابخانهها مشخص میکنیم و اعلام میکنیم.»دو سرفصل مهم این برنامهها عبارتند از: «یکی بحثهای حضور اجتماعی و افزایش تابآوری، آموزش به فعالیتهایی که در زمان بحران میشود انجام داد، و دیگری توجه ویژه به مسائل اخیر کشور. ما الان با بحران انرژی، بحرانهای اقتصادی سر و کار داریم و مجموعه برنامههای فرهنگی برای آموزش عموم افراد جامعه و مقابله با شرایط بحرانی، حتی آموزشهای روانشناسی در کتابخانهها دیده شده است.»
میناب و عضویت دانشآموزان در کتابخانههای عمومی؛ سندی برای اثبات غیرنظامی بودن
دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور درباره شهر میناب و حوادث تلخ اخیر گفت: «ما آنجا کتابخانه عمومی داریم. بیست و چهار، پنج نفر از گلهای پرپر شده مدرسه شجره طیبه میناب، عضو کتابخانه عمومی ما بودند و ما اینها را به صورت ویژه هم در استان هرمزگان، هم در سایر استانها، برایشان برنامههای خاصی تدارک دیدیم.» او بر اهمیت این موضوع تأکید کرد: «ما الان در مسئله میناب واقعاً به هر سند و مدرکی که اثبات کند به جهان - حالا به ملت خودمان و بسیاری از ملتها اثبات شده است - ولی در جهان که نشان بدهد اینها غیرنظامی بودند، نیاز داریم. فکر میکنم نهاد کتابخانه عمومی هم میتواند به عنوان یک نهاد عمومی، این که اینها عضو کتابخانه عمومی بودند را منتشر کند.»
گروههای خاص جامعه؛ از نابینایان و ناشنوایان تا سالمندان و کودکان
نظربلند درباره خدمات کتابخانهها به گروههای خاص جامعه گفت: «تلاش کردیم گروههای مختلف سنی جامعه را برایشان برنامه داشته باشیم. بر اساس دادههای آمایش سرزمینی برای هر منطقه جغرافیایی مشخص کردیم که چه ترکیب جمعیتی میتواند جز جامعه خدمتگیر کتابخانه عمومی ما باشد و حتی بر آن اساس هم مجموعهسازی کتابها و هم برنامههای جانبی و فرهنگی پیش میرود.»
او به کتابخانههایی اشاره کرد که برنامههای ویژه سالمندان دارند و افزود: «برای گروههای خاص جامعه، افرادی که نیازمندیهای خاصی دارند مثل نابینایان و ناشنوایان عزیزمان، بخشهای ویژهای در کتابخانهها وجود دارد و کتابهای خاص خودشان را داریم. مشخصاً در حوزه نابینایان، کتابهای بریل، کتابهای صوتی و مجموعه قابل توجهی از کتابهایی که توسط اعضای کتابخانه یا حتی کتابداران ما به شکل صوتی درآمده است. برای ناشنوایان هم سادهسازی و متناسبسازی محتوای کتابها انجام میشود.»
مطالبه جدی از بودجه؛ نیاز به اعتبار خرید کتاب و امانت دیجیتال
نظربلند درباره چالشهای مالی نهاد گفت: «نهاد کتابخانههای عمومی کشور به عنوان یک نهاد عمومی غیردولتی، با محدودیتهای بسیاری از جمله محدودیتهای مالی و بودجهای در حال جنگیدن و سر و کله زدن است. قسمت عمده بودجه نهاد متأسفانه هزینه پرسنلی این دستگاه عریض و طویل است که چهار هزار و چهارصد و چهارده نقطه خدمت را پوشش میدهد و بیش از هفت هزار همکار و کتابدار در سراسر کشور دارد.»
او مطالبه جدی خود را اینگونه مطرح کرد: «آن چیزی که من میتوانم به عنوان یک مطالبه جدی در این حوزه مطرح کنم، در نظر گرفتن بودجههای مشخص و قابل توجهی برای خرید کتاب است، چون ما قطعاً به این سمت خواهیم رفت که خرید کتاب برای افراد با توجه به افزایش قابل توجه قیمت کتاب، مشکلتر میشود و کتابخانههای عمومی باید جایی باشند که یک نسخه از کتاب را تهیه کنند و آن نسخه بین افراد جامعه بچرخد. بخشی از این مسئله با خرید کتاب جبران میشود و بخشی هم با برنامهریزی که کردیم برای ایجاد زمینه برای امانت دیجیتال کتاب، انشاءالله مرتفع خواهد شد.»
همافزایی با سایر نهادها؛ از کتابخانههای مساجد تا کتابخانههای شهرداری
نظربلند درباره امکان همافزایی با سایر نهادهای کتابخانهدار گفت: «به نظرم در حوزه فرهنگ و در حوزه کتاب، هر دستگاهی که بتواند هر کاری انجام دهد، مغتنم است و یکی از آرزوهایم این است که مراکز مختلفی که در این حوزه کار میکنند، بتوانند یک همگرایی داشته باشند و بتوانند ضریب بدهند به فعالیتهایشان با آن همگرایی که میتوانند بین همدیگر ایجاد کنند.»
او به کتابخانههای مساجد اشاره کرد که «زمان بسیار پرفروغ بودند اما متأسفانه الان در حال حاضر مثل سابق شاید فعال نباشند» و همچنین کتابخانههای شهرداریها را یادآور شد و گفت: «همه اینها میتوانند چون هدف نهایی ترویج مطالعه است، هدف نهایی آشنا کردن مردم با کتابخوانی است و هدف نهاییمان بالا بردن سطح اطلاعات عمومی افراد جامعه است.»
یاد رهبر شهید؛ کتابخوانترین رهبر جهان و تأکید بر مطالعه عمومی
نظربلند در پاسخ به سوالی درباره دغدغههای رهبر شهید برای مطالعه عمومی، گفت: «تأکید همیشگیشان بر این بود که ابتدا مهم است که افراد جامعه، عموم مردم جامعه کتاب بخوانند و در مرحله بعد و در وهله بعد بگوییم که چی بخوانند یا کتاب بهشان معرفی کنیم. این با آن رسالتی که نهاد کتابخانههای عمومی کشور دارد، واقعاً در تناسب کامل است.»
او به دیدار کتابداران نهاد با ایشان در دهه نود اشاره کرد و افزود: «تأکید ایشان این بوده که کتابدار فقط کسی نیست که کتاب را امانت میدهد، بلکه باید بتواند به خواننده مشورت بدهد و توصیه کند کتاب را. این هم جز مواردی است که مشخصاً برای کتابداران نهاد کتابخانههای عمومی اعلام شده است.»
لینک کپی شد
گزارش خطا
اخبار مرتبط
