پسلرزههای جنگ علیه ایران در آسیای مرکزی؛ تاجیکستان زیر فشار انرژی و اختلال ترانزیت
به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو، «پایرَو چورشانبییف» در گزارش خود در آسیا پلاس با عنوان «بهای جنگهای دیگران؛ درگیریها چگونه بر اقتصاد تاجیکستان تأثیر میگذارند؟» نوشت که اگرچه درگیریهای نظامی خارج از مرزهای تاجیکستان رخ میدهد، پیامدهای آن به تدریج در داخل این کشور نمایان شده است. به نوشته این رسانه، تحولات پیرامون روسیه و ایران برای تاجیکستان اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا درآمد بخش قابل توجهی از خانوادههای تاجیک به حوالههای مهاجران شاغل در روسیه وابسته است و ایران نیز در زمینه تجارت، صادرات پنبه و مسیرهای ترانزیتی به بنادر جنوبی اهمیت دارد.
بر اساس این گزارش، اقتصاد تاجیکستان در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ همچنان رشد قابل توجهی داشته و تولید ناخالص داخلی این کشور ۸.۲ درصد افزایش یافته است، اما وابستگی شدید به بازارهای خارجی باعث شده است هرگونه اختلال در مسیرهای تأمین، حملونقل، مبادلات مالی و قیمت انرژی بتواند به سرعت بر بازار داخلی اثر بگذارد.
آسیا پلاس میافزاید روسیه همچنان مهمترین بازار کار برای مهاجران تاجیک و یکی از اصلیترین تأمینکنندگان فرآوردههای نفتی این کشور است. بر اساس آمار ارائه شده در این گزارش، در نیمه نخست سال جاری میلادی حدود ۷۲ درصد از سوخت، گاز مایع و سایر فرآوردههای سوختی وارداتی تاجیکستان از روسیه تأمین شده است.
این رسانه تاجیکستانی تاکید میکند که تشدید بحرانهای منطقهای و محدودیتهای ایجاد شده در مسیرهای انرژی میتواند هزینه تأمین سوخت را افزایش دهد و این مسئله به طور مستقیم بخشهایی مانند کشاورزی، ساختمان، حملونقل و صنایع معدنی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
پسلرزههای جنگ علیه ایران در آسیای مرکزی؛ تاجیکستان زیر فشار انرژی و اختلال ترانزیت
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که پیامدهای تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران تنها به بازار انرژی محدود نمیشود و مسیرهای تجاری و ترانزیتی تاجیکستان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
آسیا پلاس با اشاره به اهمیت ایران برای تجارت خارجی تاجیکستان نوشت که مبادلات تجاری دو کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۴۸۴ میلیون دلار رسید و در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ نیز به ۲۵۴.۳ میلیون دلار افزایش یافت. ایران همچنین یکی از مسیرهای مهم دسترسی تاجیکستان به بنادر جنوبی و بازارهای بینالمللی محسوب میشود
این رسانه در ادامه گزارش داده است که در پی ناامن شدن مسیرهای جنوبی، بخشی از کالاها ناچار به استفاده از مسیرهای جایگزین از طریق قفقاز، جمهوری آذربایجان، ترکیه، ترکمنستان و دریای خزر شدهاند؛ موضوعی که میتواند زمان و هزینه انتقال کالا به تاجیکستان را افزایش دهد.
یکی دیگر از نگرانیهای مطرح شده در این گزارش، وابستگی صادرات پنبه تاجیکستان به بازار ایران است. بر اساس آمار ارائه شده، در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ بخش قابل توجهی از صادرات الیاف پنبه تاجیکستان راهی ایران شده است. از این رو، هرگونه اختلال در حملونقل، مبادلات بانکی یا فعالیت صنایع نساجی ایران میتواند بر درآمد صادرکنندگان تاجیک اثر بگذارد.
آسیا پلاس همچنین هشدار داده است که طولانی شدن بحران میتواند هزینه حملونقل، بیمه، انبارداری و تأمین مالی تجارت را افزایش دهد و در نتیجه، فشار بیشتری بر تولیدکنندگان و مصرفکنندگان تاجیک وارد کند.
در عین حال، این گزارش تاکید میکند که اقتصاد تاجیکستان تاکنون با وجود فشارهای خارجی با سقوط عمومی مواجه نشده است و رشد اقتصادی، افزایش تجارت و تداوم ورود سرمایه خارجی نشان میدهد که این کشور همچنان از ظرفیتهایی برای مقابله با شوکهای خارجی برخوردار است.
آسیا پلاس در جمعبندی خود، کاهش وابستگی به یک تأمینکننده یا یک مسیر ترانزیتی را از مهمترین راهکارهای کاهش آسیبپذیری تاجیکستان دانسته و پیشنهاد کرده است این کشور ذخایر سوخت و کالاهای راهبردی خود را افزایش دهد، منابع وارداتی جدیدی پیدا کند، مسیرهای حملونقل جایگزین را توسعه دهد و روابط بانکی خود را متنوع کند.
این رسانه همچنین توسعه تولید داخلی، به ویژه فرآوری پنبه و تبدیل آن به نخ، پارچه و پوشاک، و افزایش تولید مواد غذایی، مصالح ساختمانی و مواد اولیه صنعتی را از راهکارهای بلندمدت برای کاهش وابستگی اقتصادی تاجیکستان عنوان کرده است.
بر اساس تحلیل آسیا پلاس، مهمترین خطر برای اقتصاد تاجیکستان نه یک بحران منفرد، بلکه همزمانی چند شوک خارجی است؛ به گونهای که کاهش حوالههای مهاجران، افزایش قیمت سوخت، اختلال در مسیرهای تجاری و دشوار شدن مبادلات مالی میتواند همزمان درآمد خانوارها و هزینههای تولید را تحت تأثیر قرار دهد.