گزارش|
از مذاکره با رژیم اسرائیل تا امید بستن به وعدههای آمریکا؛ سوریه در دولت خودخوانده جولانی به کجا رسید؟
جولانی در حالی با رژیم اسرائیل مذاکره میکند که تلآویو پس از سقوط اسد، زیرساختهای سوریه را هدف گرفت؛ حالا دولت خودخوانده سوریه به میانجیگری آمریکا چشم دوخته است.
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری دانشجو؛ مذاکرات دولت خود خوانده سوریه و رژیم صهیونیستی در شرایطی بار دیگر در دستور کار قرار گرفته که جنوب سوریه طی نزدیک به دو سال گذشته شاهد تغییرات مهمی در موازنه نظامی بوده است؛ تغییراتی که پس از سقوط دولت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ شتاب بیشتری گرفت.
رویترز در ۲۳ اوت گزارش داد که سوریه و اسرائیل با میانجیگری آمریکا در اردن برای کاهش تنشها و دستیابی به یک توافق امنیتی گفتوگو کردهاند. دمشق در این مذاکرات خواستار توقف حملات اسراییل، عقبنشینی نیروهای این رژیم به مواضع پیش از دسامبر ۲۰۲۴ و بازگشت به ترتیبات توافق جداسازی نیروهای سال ۱۹۷۴ شده است.
این مطالبات در شرایطی مطرح میشود که رژیم صهیونیستی پس از سقوط دولت بشار اسد، نهتنها عملیات نظامی خود در سوریه را متوقف نکرد، بلکه حضور نظامی خود را در جنوب این کشور افزایش داد.
در واقع، تناقض اصلی پرونده سوریه همینجاست:رژیم اسرائیل ابتدا در میدان واقعیت جدیدی ایجاد کرد و اکنون دولت خودخوانده سوریه تلاش میکند همان واقعیت را از مسیر مذاکره تغییر دهد.
وقتی زیرساخت نظامی سوریه هدف قرار گرفت
پس از سقوط بشار اسد، اسرائیل اعلام کرد برای جلوگیری از دستیابی گروههای مسلح به تسلیحات راهبردی سوریه، عملیات گستردهای را علیه زیرساختهای نظامی این کشور آغاز کرده است.
رویترز در دسامبر ۲۰۲۴ گزارش داده بود که اسرائیل صدها هدف نظامی سوریه را مورد حمله قرار داده و تأسیسات نظامی، انبارهای تسلیحاتی و سامانههای دفاعی را هدف گرفته است.
استدلال رژیم صهیونیستی، جلوگیری از افتادن تسلیحات راهبردی سوریه به دست نیروهایی بود که تلآویو آنها را تهدید امنیتی میدانست.
اما از نگاه دمشق، نتیجه این عملیات چیزی فراتر از حذف یک تهدید احتمالی بود: توان دفاعی یک کشور جنگزده بیش از پیش تضعیف شد.
این مسئله برای دولت خود خوانده سوریه اهمیت زیادی دارد. کشوری که میخواهد حاکمیت خود را تثبیت کند، بدون ارتش، ساختار امنیتی و کنترل مؤثر مرزها با یک مشکل اساسی مواجه خواهد بود.
در چنین شرایطی، جولانی برای مذاکره با اسرائیل وارد میشود؛ در حالی که بخشی از توان نظامی سوریه در سالهای گذشته از بین رفته و بازسازی آن نیز به زمان و منابع گسترده نیاز دارد.
منطقه حائل؛ نقطهای که اسرائیل جلو آمد
موضوع فقط حملات هوایی نیست.
پس از سقوط اسد، نیروهای اسرائیلی وارد مناطقی در نزدیکی منطقه حائل جولان شدند؛ منطقهای که بر اساس توافق سال ۱۹۷۴ باید از نیروهای نظامی دو طرف جدا میماند.
نیروی ناظر سازمان ملل در جولان نیز پس از این تحولات اعلام کرد که ورود نیروهای اسرائیلی به منطقه جداسازی با ترتیبات توافق ۱۹۷۴ مغایرت دارد و از طرفها خواست به تعهدات خود پایبند باشند.
توافق ۱۹۷۴ پس از جنگ اکتبر ۱۹۷۳ میان سوریه و اسرائیل شکل گرفت و هدف اصلی آن ایجاد منطقه حائل و جداسازی نیروهای نظامی دو طرف بود. شورای امنیت سازمان ملل نیز با قطعنامه ۳۵۰، نیروی ناظر سازمان ملل را برای نظارت بر اجرای این توافق ایجاد کرد.
بنابراین، وقتی دمشق امروز درباره «توافق امنیتی» با تل اویو مذاکره میکند، موضوع فقط یک توافق جدید نیست.
بحث بر سر بازگشت به ترتیباتی است که نزدیک به نیم قرن پیش برای جلوگیری از درگیری مستقیم میان سوریه و رژیم ایجاد شده بود.
جولان؛ مسئلهای که هنوز حل نشده است
اما حتی اگر دمشق و تلآویو درباره ترتیبات امنیتی به توافق برسند، یک مسئله بزرگتر همچنان باقی میماند: جولان.
رژیم در جریان جنگ ۱۹۶۷ بخش بزرگی از بلندیهای جولان سوریه را اشغال کرد و در سال ۱۹۸۱ قانون خود را در این منطقه اعمال کرد. شورای امنیت سازمان ملل در قطعنامه ۴۹۷ این اقدام را فاقد اعتبار حقوقی بینالمللی دانست.
سالها بعد، دولت دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۹ حاکمیت رژیم بر جولان را به رسمیت شناخت؛ اقدامی که با موضع غالب جامعه بینالمللی درباره وضعیت این سرزمین متفاوت بود.
به همین دلیل، هرگونه توافق امنیتی میان دمشق و تلآویو لزوماً به معنای حل مسئله جولان نخواهد بود.
ممکن است دو طرف درباره نیروهای نظامی، مناطق حائل و حملات متقابل به تفاهم برسند، اما مسئله حاکمیت بر جولان همچنان یک پرونده جداگانه باقی بماند.
این همان تفاوت مهم میان «توافق امنیتی» و «حل مناقشه» است.
جولانی و رؤیای گرفتن امتیاز از آمریکا
جولانی اکنون روی یک برگ مهم حساب باز کرده است: آمریکا.
واشنگتن تلاش کرده میان سوریه و رژیم اسرائیل برای کاهش تنش و ایجاد یک چارچوب امنیتی جدید میانجیگری کند. این نقش برای دولت خود خوانده سوریه اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا دمشق میداند که در شرایط فعلی، مذاکره مستقیم بدون حمایت یک قدرت خارجی میتواند دستاورد محدودی داشته باشد.
بنابراین سؤال اساسی این است که واشنگتن تا چه اندازه حاضر است برای خواستههای دمشق هزینه سیاسی بپردازد.
اگر آمریکا بتواند رژیم اسرائیل را به عقبنشینی از مواضع پس از دسامبر ۲۰۲۴ وادار کند، جولانی میتواند این روند را یک موفقیت دیپلماتیک مهم معرفی کند.
اما اگر مذاکرات صرفاً به توافقی برای کاهش تنش منجر شود، بدون آنکه حضور اسرائیل در جنوب سوریه تغییر اساسی کند، نتیجه میتواند کاملاً متفاوت باشد.
در این حالت، آمریکا شاید بتواند جنگ را مدیریت کند؛ اما الزاماً نمیتواند مسئله حاکمیت سوریه را حل کند.
بحران برق؛ کشوری که هنوز فرصت بازسازی پیدا نکرده است
در این میان، زندگی روزمره مردم سوریه نیز با بحرانهای جدی مواجه است.
بحران برق یکی از مهمترین مشکلات زیرساختی سوریه محسوب میشود. سالها جنگ داخلی و توطعه های غربی، تخریب نیروگاهها و شبکه انتقال، کمبود سوخت و مشکلات اقتصادی باعث شده شبکه برق سوریه همچنان با کمبود شدید ظرفیت روبهرو باشد.
مؤسسه واشنگتن در بررسی وضعیت برق سوریه نوشته است که زیرساخت انرژی این کشور پس از سالها جنگ بهشدت آسیب دیده و بازسازی شبکه برق به سرمایهگذاری و ثبات سیاسی نیاز دارد.
البته نمیتوان تمام قطعی برق سوریه را به عملیات رژیم صهیونیستی نسبت داد. بخش بزرگی از این بحران محصول بیش از یک دهه جنگ داخلی و فروپاشی زیرساختهای اقتصادی و انرژی سوریه است.
اما مسئله مهمتر این است که هرگونه بیثباتی امنیتی جدید، بازسازی همین زیرساختهای فرسوده را دشوارتر میکند.
دولت خودخوانده سوریه در شرایطی باید کشور را بازسازی کند که هنوز مسئله امنیت مرزها و حضور نظامی اسرائیل حل نشده است.
توافق امنیتی؛ پیروزی یا عقبنشینی؟
اکنون سؤال اصلی این است که مذاکرات چه چیزی را برای دمشق به ارمغان خواهد آورد.
اگر بر فرض محال نتیجه مذاکرات توقف حملات اسرائیل، عقبنشینی نیروهای این رژیم و احیای توافق ۱۹۷۴ باشد، جولانی میتواند ادعا کند که از مسیر دیپلماسی توانسته بخشی از شرایط ایجادشده پس از سقوط اسد را اصلاح کند.
اما اگر اسرائیل فقط متعهد به کاهش عملیات شود و در مقابل، حضور نظامی خود را در بخشهایی از جنوب سوریه حفظ کند، مسئله شکل دیگری پیدا خواهد کرد.
در این صورت، توافق ممکن است نه بازگشت وضعیت سابق، بلکه رسمیتبخشی به بخشی از واقعیت جدید باشد.
جولانی اکنون میخواهد از مسیر مذاکره چیزی را به دست آورد که سوریه در میدان توان بازگرداندنش را ندارد.
دولت جدید سوریه با اقتصادی فرسوده، زیرساختهای آسیبدیده، ساختار نظامی در حال بازسازی و جامعهای خسته از جنگ مواجه است.
لینک کپی شد
گزارش خطا