ماجرای شیوع طاعون در روسیه چیست؟

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو؛ مرگ یک پژوهشگر و تکنسین ۲۸ ساله در یکی از مراکز تحقیقاتی مرتبط با بیماری‌های عفونی در منطقه ایرکوتسک روسیه، پس از ابتلا به ذات‌الریه شدید و با علت مرگ «ذات‌الریه با منشأ ناشناخته»، نگرانی‌هایی را درباره احتمال ابتلا به طاعون ریوی ایجاد کرده است. در پی این حادثه، بخشی از یک بیمارستان در شهر شلخوف قرنطینه شد و گزارش‌هایی درباره قرار گرفتن نزدیک به ۲۰۰ نفر تحت نظارت پزشکی منتشر شد.

با این حال، یک نکته مهم در این ماجرا همچنان پابرجاست: مقام‌های بهداشتی روسیه تاکنون ابتلای این پژوهشگر به طاعون را تأیید نکرده‌اند و آزمایش‌های انجام‌شده نیز تاکنون وجود میکروارگانیسم مرتبط با فعالیت حرفه‌ای او را نشان نداده است.

ماجرای مرگ پژوهشگر روس چه بود؟

ماجرا با مرگ زنی به نام «داریا شیپیلوا» آغاز شد؛ پژوهشگر و تکنسینی ۲۸ ساله که در «مؤسسه تحقیقات ضدطاعون سیبری ایرکوتسک» در شهر شلخوف فعالیت می‌کرد. این مرکز از مراکز تخصصی روسیه در حوزه پایش، پیشگیری و تحقیق درباره بیماری‌های عفونی خطرناک است و فعالیت‌های تحقیقاتی آن شامل کار با عوامل بیماری‌زا و باکتری زنده طاعون می‌شود.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این زن با علائم شدید ذات‌الریه در بیمارستان بستری شد و پس از وخامت وضعیت جسمانی و نیاز به دستگاه تنفس مصنوعی، جان خود را از دست داد.

علت بیماری او در گزارش‌های رسمی «ذات‌الریه با علت یا منشأ ناشناخته» اعلام شده است. همین موضوع، در کنار محل کار او، باعث شد احتمال ارتباط بیماری با طاعون مورد توجه قرار گیرد.

پس از مرگ این پژوهشگر، مقام‌های محلی مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه را در منطقه اجرا کردند. بخشی از بیمارستانی که او در آن بستری بود قرنطینه شد و در برخی بخش‌های دیگر نیز پذیرش یا ترخیص بیماران برای مدتی متوقف شد.

همزمان، افرادی که با این زن در تماس بودند شناسایی و تحت آزمایش و معاینه پزشکی قرار گرفتند.

چرا پای طاعون ریوی به میان آمد؟

مهم‌ترین دلیل مطرح شدن احتمال طاعون، محل فعالیت این پژوهشگر است. او در مرکزی کار می‌کرد که به صورت تخصصی روی بیماری‌های عفونی خطرناک و عوامل بیماری‌زا تحقیق می‌کند و فعالیت آن با باکتری طاعون نیز ارتباط دارد.

بر اساس برخی گزارش‌های تأییدنشده، این پژوهشگر هنگام آماده‌سازی نمونه‌ها با یک لوله آزمایش حاوی باکتری زنده طاعون مواجه شده و این لوله در محیط کار شکسته است. در ادامه، برخی گزارش‌ها مدعی شدند که او پیش از مرگ این موضوع را برای کادر درمان بازگو کرده است.

با این حال، این روایت تاکنون به صورت مستقل راستی‌آزمایی نشده است و مقام‌های بهداشتی روسیه نیز ارتباط میان این حادثه و بیماری یا مرگ پژوهشگر را تأیید نکرده‌اند.

از سوی دیگر، روایت دیگری نیز درباره احتمال ارتباط بیماری با سفر این زن به تایلند منتشر شده است. بنابراین، درباره منشأ بیماری همچنان روایت‌های متفاوتی وجود دارد و علت دقیق آن مشخص نیست.

طاعون چیست و چند نوع دارد؟

طاعون یک بیماری عفونی است که عامل آن باکتری یرسینیا پستیس است. علائم بیماری معمولاً حدود ۱ تا ۷ روز پس از ابتلا ظاهر می‌شوند، هرچند شکل بیماری و شرایط فرد مبتلا می‌تواند بر روند آن تأثیر بگذارد.

طاعون به طور کلی سه شکل اصلی دارد: طاعون خیارکی، طاعون ریوی و طاعون سپتی‌سمیک.

طاعون خیارکی معمولاً با درگیری غدد لنفاوی و ایجاد تورم و درد در این غدد شناخته می‌شود. در مقابل، در طاعون ریوی، ریه‌ها درگیر می‌شوند و بیماری می‌تواند با علائمی مانند تب، سردرد، ضعف، تنگی نفس، درد قفسه سینه و سرفه همراه باشد. در برخی موارد نیز خلط خونی یا آبکی مشاهده می‌شود.

طاعون سپتی‌سمیک نیز زمانی رخ می‌دهد که عفونت وارد جریان خون شود. طاعون ریوی و سپتی‌سمیک، در صورت درمان نشدن، می‌توانند با سرعت زیادی پیشرفت کنند و مرگبار شوند.

درمان اصلی طاعون، استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها در کنار مراقبت حمایتی است. به همین دلیل، تشخیص سریع و آغاز درمان اهمیت زیادی دارد.

میزان مرگ‌ومیر طاعون نیز یک عدد ثابت نیست و نمی‌توان برای همه موارد، یک درصد مشخص را به عنوان میزان مرگ‌ومیر با درمان یا بدون درمان اعلام کرد. خطر مرگ به عواملی مانند نوع طاعون، شدت بیماری، وضعیت فرد مبتلا و مهم‌تر از همه، زمان شروع درمان بستگی دارد.

آیا طاعون ریوی می‌تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود؟

اهمیت طاعون ریوی در پرونده پژوهشگر روس نیز تا حد زیادی به امکان انتقال آن از طریق قطرات تنفسی مربوط می‌شود.

در این شکل از بیماری، ریه‌ها درگیر می‌شوند و در صورت وجود شرایط لازم، انتقال عامل بیماری‌زا از طریق ترشحات تنفسی امکان‌پذیر است. همین مسئله باعث می‌شود در صورت مطرح شدن احتمال طاعون ریوی، شناسایی افراد در تماس نزدیک و نظارت پزشکی بر آنها اهمیت پیدا کند.

البته مطرح شدن احتمال انتقال به معنای آن نیست که در ایرکوتسک یا دیگر مناطق روسیه یک شیوع گسترده اتفاق افتاده است. مقام‌های روسیه تاکنون چنین شیوعی را تأیید نکرده‌اند.

آیا طاعون در روسیه شیوع پیدا کرده است؟

مقام‌های بهداشتی روسیه تاکنون وجود یک شیوع گسترده بیماری عفونی خطرناک در منطقه را تأیید نکرده‌اند.

«روس‌پوترِب‌نادزور»، نهاد مسئول نظارت بهداشتی و مقابله با بیماری‌های عفونی در روسیه، اعلام کرده است که آزمایش نمونه‌های گرفته‌شده از بیمار، هیچ میکروارگانیسم مرتبط با فعالیت حرفه‌ای او را نشان نداده است.

ماکسیم مودین، شهردار شلخوف، نیز گفته است که طی ۱۰ روز گذشته موردی از بیماری عفونی میان کارکنان مؤسسه گزارش نشده است.

در همین حال، افرادی که با پژوهشگر جان‌باخته در تماس بوده‌اند تحت آزمایش و معاینه پزشکی قرار گرفته‌اند. برخی رسانه‌های منطقه‌ای از قرار گرفتن حدود ۲۰۰ نفر تحت نظارت پزشکی خبر داده‌اند و در یکی از گزارش‌ها تعداد افراد تحت نظارت ۱۹۷ نفر اعلام شده است. با این حال، این رقم به طور رسمی تأیید نشده است.

استاندار منطقه نیز اعلام کرده است که نتایج آزمایش افراد تحت نظر تاکنون منفی بوده است.

روایت‌های متناقض درباره علت مرگ

ابهام درباره علت دقیق مرگ این پژوهشگر، یکی از مهم‌ترین بخش‌های این پرونده است.

مقام‌های بهداشتی روسیه علت بیماری را ذات‌الریه با منشأ ناشناخته اعلام کرده‌اند، اما برخی مقام‌های محلی احتمال طاعون را مطرح کرده‌اند.

آلکسی تسی‌دنوف، رئیس جمهوری بوریاتیا، منطقه همجوار ایرکوتسک، ابتدا از احتمال مرگ این زن بر اثر طاعون سخن گفت، اما بعداً موضع خود را تعدیل کرد و تأکید کرد که تنها احتمال ابتلا به این بیماری مطرح بوده است. او همچنین گفت هیچ شیوع طاعونی در بوریاتیا گزارش نشده است.

در مقابل، گنادی اونیشچنکو، رئیس پیشین روس‌پوترِب‌نادزور، احتمال طاعون بودن این مورد را پایین دانسته و گفته است حتی در صورت تأیید ابتلا، شرایط موجود به معنای شکل‌گیری یک همه‌گیری نخواهد بود.

به این ترتیب، در حالی که برخی روایت‌ها بر احتمال طاعون تمرکز کرده‌اند، مقام‌های رسمی همچنان بر نبود شواهد قطعی درباره ابتلا تأکید دارند.

چرا بیمارستان قرنطینه شد؟

اقدامات پیشگیرانه روسیه پس از مرگ این پژوهشگر باعث شد موضوع بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.

بخشی از بیمارستانی که این زن در آن بستری بود، در شلخوف قرنطینه شد. در برخی بخش‌های دیگر نیز پذیرش یا ترخیص بیماران موقتاً متوقف شد. گزارش‌هایی نیز از اعمال محدودیت در برخی مراکز درمانی دیگر منطقه منتشر شده است.

در منطقه ایرکوتسک همچنین کمیسیونی برای مقابله با بیماری‌های همه‌گیر تشکیل جلسه داده و افراد شناسایی‌شده به عنوان تماس‌های نزدیک تحت نظارت پزشکی قرار گرفته‌اند.

حتی یک کارخانه آلومینیوم در نزدیکی مؤسسه تحقیقاتی از کارکنان خود خواسته است برای احتیاط از ماسک استفاده کنند. مدیر این کارخانه در عین حال از مردم خواسته است آرامش خود را حفظ کنند و نسبت به انتشار گزارش‌ها و شایعات متناقض درباره این حادثه هشدار داده است.

روس‌پوترِب‌نادزور نیز وضعیت بهداشتی و همه‌گیرشناختی در شلخوف و ایرکوتسک را «پایدار» توصیف کرده است.

واکنش آمریکا و کاخ سفید به احتمال طاعون در روسیه

ماجرای مرگ این پژوهشگر تنها در داخل روسیه مورد توجه قرار نگرفت. گزارش‌های مربوط به احتمال طاعون ریوی در سیبری به آمریکا نیز رسید.

یک سخنگوی وزارت خارجه آمریکا اعلام کرده است که واشنگتن از گزارش‌های مربوط به احتمال مرگ یک فرد بر اثر طاعون ریوی در روسیه مطلع است و وضعیت را با همکاری مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا و دیگر نهادهای بین‌سازمانی دنبال می‌کند.

این مقام آمریکایی در عین حال تأکید کرده است که جزئیات زیادی درباره این پرونده هنوز تأیید نشده است و خواستار انتشار سریع و شفاف اطلاعات از سوی مقام‌های روسیه شده است.

دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، نیز در واکنش به گزارش‌های مربوط به احتمال شیوع طاعون در سیبری گفت واشنگتن این موضوع را به طور جدی زیر نظر دارد و در صورت نیاز آماده ارائه حمایت به روسیه است.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز پیش‌تر گفته بود که این مسئله نیازمند تمرکز و نظارت است، اما آن را دلیلی برای نگرانی شدید نمی‌داند.بر اساس گزارش‌های منتشرشده، کاخ سفید نیز در جریان این حادثه قرار گرفته و وضعیت را زیر نظر دارد.

سازمان جهانی بهداشت نیز بر اساس اطلاعات غیررسمی دریافت‌شده، خطر این بیماری برای عموم مردم را پایین ارزیابی کرده است.

پرونده قضایی درباره حادثه آزمایشگاه

در کنار اقدامات بهداشتی، نهادهای بازرسی روسیه نیز تحقیقات درباره این حادثه را آغاز کرده‌اند.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، پرونده‌ای کیفری درباره احتمال نقض مقررات ایمنی که به مرگ منجر شده، گشوده شده است. این موضوع اهمیت محل کار پژوهشگر و نحوه رعایت مقررات ایمنی در محیط‌های تحقیقاتی مرتبط با عوامل بیماری‌زا را برجسته کرده است.

با این حال، هنوز ارتباط میان یک حادثه احتمالی در آزمایشگاه و بیماری این پژوهشگر از سوی مقام‌های رسمی تأیید نشده است.

آخرین وضعیت طاعون در روسیه

بر اساس آمار رسمی مورد اشاره در گزارش‌های منتشرشده، آخرین مورد شناخته‌شده طاعون در روسیه به سال ۲۰۱۶ بازمی‌گردد؛ زمانی که یک کودک ۱۰ ساله در جمهوری آلتای به این بیماری مبتلا شد.

در پرونده کنونی نیز با وجود قرنطینه بخشی از بیمارستان، آزمایش افراد در تماس با پژوهشگر و نظارت پزشکی بر نزدیک به ۲۰۰ نفر، تاکنون شواهد رسمی از یک شیوع گسترده طاعون در روسیه منتشر نشده است.

به همین دلیل، تفاوت میان «احتمال طاعون ریوی» و «شیوع طاعون» در این پرونده اهمیت زیادی دارد. مرگ این پژوهشگر و ابتلای او به ذات‌الریه با منشأ ناشناخته مورد تأیید قرار گرفته، اما ابتلا به طاعون ریوی هنوز تأیید نشده است.

در نتیجه، آنچه در سیبری روسیه در حال بررسی است، فعلاً یک مورد مشکوک و حل‌نشده است؛ موردی که به دلیل محل فعالیت فرد جان‌باخته، شدت بیماری، اقدامات احتیاطی انجام‌شده و توجه مقام‌های آمریکایی، بازتاب گسترده‌ای پیدا کرده است.

تا زمان اعلام نتایج قطعی آزمایش‌ها، نمی‌توان این حادثه را یک شیوع طاعون دانست. مقام‌های روسیه نیز همچنان در حال بررسی نمونه‌های آزمایشگاهی و پایش افرادی هستند که با پژوهشگر جان‌باخته در تماس بوده‌اند تا علت دقیق بیماری و مرگ او مشخص شود.