بازگشت ۱۰۰ میلیون مترمکعب گاز به شبکه؛ ظرفیت ازدست‌رفته به مدار برمی‌گردد

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو، زمستان برای صنعت گاز فقط فصل افزایش مصرف نیست؛ بلکه زمانی است که فاصله میان توان تولید و نیاز مصرف‌کنندگان بیش از همیشه خود را نشان می‌دهد. در چنین شرایطی، بازگشت بخشی از ظرفیت‌های ازدست‌رفته می‌تواند بخشی از فشار بر شبکه را کاهش دهد، به‌ویژه آنکه بازسازی کامل تأسیسات آسیب‌دیده همچنان ادامه دارد.

شرکت ملی گاز ایران اعلام کرده است که برنامه «بازتولید زودهنگام» در چهار مرحله طراحی شده و تاکنون دو مرحله آن به پایان رسیده است. مرحله سوم نیز طبق زمان‌بندی در مسیر بهره‌برداری قرار دارد و برای مرحله چهارم، زمان‌بندی اولیه تا اردیبهشت ۱۴۰۶ در نظر گرفته شده، هرچند تلاش می‌شود بخشی از ظرفیت آن نیز پیش از آغاز ماه‌های سرد وارد مدار شود.

در کنار بازگشت ظرفیت تولید، مدیریت مصرف و افزایش تاب‌آوری شبکه نیز تعیین‌کننده خواهد بود؛ چرا که عبور از زمستان تنها به میزان گازی که تولید می‌شود وابسته نیست و نحوه مصرف آن نیز بخش مهمی از معادله تأمین پایدار انرژی را تشکیل می‌دهد.

۱۰۰ میلیون مترمکعب ظرفیت گاز در مسیر بازگشت

بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، از ظرفیت ۲۳۰ میلیون مترمکعبی ازدست‌رفته، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب قرار است پیش از آغاز فصل زمستان به چرخه تولید بازگردد. این در حالی است که پیش‌تر نیز حدود ۹۵ میلیون مترمکعب از ظرفیت آسیب‌دیده به مدار تولید بازگشته بود و روند بازسازی و احیای ظرفیت ادامه دارد.

برنامه بازتولید زودهنگام با هدف بازگرداندن سریع بخشی از ظرفیت پالایشی طراحی شده تا پیش از تکمیل بازسازی کامل، امکان استفاده دوباره از ظرفیت‌های قابل احیا فراهم شود. بر اساس اعلام شرکت ملی گاز، تاکنون دو مرحله این برنامه به پایان رسیده و مرحله سوم نیز طبق برنامه زمانی دنبال می‌شود.

رجبعلی‌زاده، کارشناس حوزه انرژی، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، با اشاره به اهمیت بازگشت ظرفیت‌های ازدست‌رفته، بازتولید زودهنگام را اقدامی مهم برای کاهش فشار بر شبکه در آستانه فصل سرد دانست و تأکید کرد که این اقدام باید در کنار بازسازی کامل تأسیسات دنبال شود.

بازتولید زودهنگام برای عبور از روزهای اوج مصرف

بازتولید زودهنگام به این معناست که بخشی از ظرفیت قابل استفاده، پیش از آنکه عملیات بازسازی کامل همه تأسیسات به پایان برسد، دوباره وارد مدار شود. اهمیت این موضوع در زمستان بیشتر می‌شود؛ چرا که فاصله میان تولید و مصرف گاز در روزهای سرد می‌تواند افزایش پیدا کند.

در چنین شرایطی، هر میزان ظرفیت بازگشته به شبکه می‌تواند بخشی از نیاز مصرف را پوشش دهد و فرصت بیشتری برای تکمیل عملیات بازسازی ایجاد کند. بنابراین، بازتولید زودهنگام را می‌توان حلقه واسط میان مدیریت شرایط اضطراری و بازگشت کامل ظرفیت تولید دانست.

با این حال، آمارهای اعلام‌شده نشان می‌دهد بازگشت این ظرفیت به‌تنهایی به معنای رفع ناترازی گاز نیست. مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران اعلام کرده است که کشور در اوج مصرف با ناترازی ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعبی مواجه بوده و امسال نیز علاوه بر آن، با کمبود ۱۳۰ میلیون مترمکعبی ناشی از ظرفیت ازدست‌رفته روبه‌روست.

بازسازی پالایشگاه‌ها در دو مسیر دنبال می‌شود

بازتولید زودهنگام به معنای پایان بازسازی نیست. هم‌زمان با بازگرداندن بخشی از ظرفیت، مسیر بازسازی کامل تأسیسات آسیب‌دیده نیز در حال پیگیری است.

بر اساس تصمیم وزارت نفت، مسئولیت بازسازی پالایشگاه‌های سوم و پنجم پارس جنوبی به شرکت ملی نفت ایران و بازسازی پالایشگاه‌های چهارم و ششم به شرکت ملی گاز ایران واگذار شده است. هدف از این تقسیم کار، استفاده از ظرفیت‌های تخصصی بخش‌های مختلف صنعت نفت و گاز برای سرعت‌بخشیدن به عملیات بازسازی است.

این تفکیک وظایف نشان می‌دهد که بازگرداندن ظرفیت ازدست‌رفته، یک عملیات مقطعی نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از اقدامات فوری و بلندمدت را شامل می‌شود. در کوتاه‌مدت، اولویت با بازتولید زودهنگام و کاهش آثار حادثه است و در ادامه، بازسازی کامل تأسیسات باید ظرفیت پایدار و کامل را به شبکه بازگرداند.

زمستان؛ آزمون تاب‌آوری شبکه گاز

اهمیت این عملیات زمانی بیشتر مشخص می‌شود که وضعیت تولید و مصرف گاز کشور در فصل سرد را در نظر بگیریم. در چنین شرایطی، زمستان فقط آزمونی برای میزان تولید نیست؛ بلکه آزمونی برای تاب‌آوری کل زنجیره گاز، از پالایش و انتقال تا توزیع و مصرف است.

مدیر برنامه‌ریزی تلفیقی شرکت ملی گاز نیز درباره تجربه اخیر صنعت گاز گفته است که این صنعت در یک میدان واقعی مدیریت بحران را تجربه کرده و از این شرایط، تجربه‌های جدیدی برای افزایش تاب‌آوری به دست آمده است. به گفته او، آمادگی قبلی تأسیسات، تجهیزات و نیروی انسانی در عبور از شرایط دشوار مؤثر بوده و دانش فنی و تجربه متخصصان نیز در عملیات بازسازی نقش مهمی داشته است.

رجبعلی‌زاده نیز در ادامه با اشاره به همین موضوع، افزایش تاب‌آوری را صرفا به بازسازی پس از حادثه محدود نمی‌داند و بر اهمیت آمادگی تأسیسات، نگهداشت و امکان بازگشت سریع ظرفیت به مدار تأکید می‌کند.

این تجربه یک پیام روشن دارد؛ زیرساخت انرژی زمانی تاب‌آور است که هم برای حادثه آماده باشد و هم بتواند در کوتاه‌ترین زمان ممکن پس از حادثه به شرایط عملیاتی بازگردد.

ناترازی گاز فقط مسئله تولید نیست

با وجود اهمیت بازگشت ظرفیت تولید، مسئله ناترازی گاز تنها از سمت عرضه شکل نمی‌گیرد. هر میزان ظرفیتی که به شبکه بازگردد، در نهایت باید در برابر الگوی مصرف کشور قرار گیرد.

این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا حتی بازگشت حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت ازدست‌رفته نیز به معنای رفع کامل شکاف میان تولید و مصرف نیست. طبق اظهارات مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، ناترازی موجود در اوج مصرف و کمبود ناشی از ظرفیت ازدست‌رفته همچنان فشار قابل‌توجهی بر شبکه وارد می‌کند.

بنابراین، برنامه زمستانی کشور نیازمند حرکت هم‌زمان در دو جبهه است: بازگرداندن ظرفیت عرضه و کنترل رشد مصرف.

در واقع، هر مترمکعب گازی که از طریق اصلاح تجهیزات و رفتار مصرفی آزاد می‌شود، می‌تواند برای بخش دیگری از اقتصاد کشور مورد استفاده قرار گیرد. همین نگاه است که مدیریت مصرف را از یک توصیه عمومی به یک ابزار سیاست‌گذاری انرژی تبدیل می‌کند.

کارورهای گاز و برق؛ مدیریت مصرف از حرف تا اجرا

در این میان، نقش مجموعه‌هایی که مستقیما با مصرف‌کنندگان در ارتباط هستند نیز اهمیت پیدا می‌کند. شرکت‌های کارور انرژی یکی از ابزارهای اجرایی برای آموزش، فرهنگ‌سازی، ارائه مشوق‌های مالی و اصلاح تجهیزات هستند.

تازه‌ترین اظهارات مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران نیز نشان می‌دهد که این رویکرد در برنامه‌های مدیریت مصرف دنبال می‌شود؛ به گفته او، ۱۰۹ قرارداد کارور انرژی برای کاهش مصرف گاز امضا شده است.

مزیت این مدل آن است که مدیریت مصرف را از سطح توصیه‌های عمومی به سطح اقدام عملی نزدیک می‌کند. به‌جای آنکه صرفه‌جویی تنها به معنای درخواست از مردم برای کاهش مصرف باشد، می‌توان با آموزش، پایش مصرف، مشوق و اصلاح تجهیزات، شرایطی ایجاد کرد که کاهش مصرف بدون افت رفاه امکان‌پذیر شود.

در بخش خانگی، اصلاح وسایل گرمایشی و تنظیم صحیح تجهیزات می‌تواند بخشی از این مسیر باشد. در بخش‌های تجاری و صنعتی نیز شناسایی نقاط پرمصرف و اصلاح تجهیزات و فرآیندها، ظرفیت دیگری برای کاهش فشار بر شبکه ایجاد می‌کند.

بازگشت ظرفیت، فرصتی برای عبور از زمستان

آنچه امروز در صنعت گاز در حال رخ دادن است، ترکیبی از بازسازی، بازتولید و افزایش تاب‌آوری است. دو مرحله از برنامه بازتولید زودهنگام تکمیل شده، مرحله سوم در مسیر بهره‌برداری قرار دارد و تلاش می‌شود بخشی از ظرفیت مرحله چهارم نیز پیش از ماه‌های سرد به مدار بازگردد.

اما بازگشت حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب ظرفیت، تنها بخشی از معادله زمستان امسال است. از یک سو، بازسازی تأسیسات باید ادامه پیدا کند و از سوی دیگر، مدیریت مصرف باید هم‌زمان با افزایش ظرفیت عرضه دنبال شود.

پاسخ به مسئله ناترازی فقط در پالایشگاه‌ها و تأسیسات تولید گاز تعیین نمی‌شود. آنچه در خانه‌ها، ساختمان‌های تجاری، صنایع، نیروگاه‌ها و سایر بخش‌های مصرف اتفاق می‌افتد نیز بخشی از همین معادله است.

بنابراین، بازگشت ظرفیت ازدست‌رفته را می‌توان فرصتی برای تقویت سمت عرضه دانست؛ اما عبور پایدار از ناترازی، نیازمند آن است که بازسازی زیرساخت‌ها با مدیریت مصرف، اصلاح تجهیزات و افزایش بهره‌وری هم‌زمان شود.