کد خبر:۱۴۶۶۲۱۰
گزارش|
۴ دانشگاه آسیب‌دیده چگونه بازسازی می‌شوند؟/نخبه‌ای که به ایران برگردد چه تسهیلاتی می‌گیرد
معاون علمی رئیس‌جمهور از بسته ۱۸ بندی حمایت از بازگشت نخبگان خبر داد؛ بسته‌ای که تسهیلاتی از واردات خودرو و تجهیزات آزمایشگاهی تا استخدام را شامل می‌شود.
به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشجو؛ آسیب به زیرساخت‌های دانشگاهی و فناورانه در جریان حملات اخیر، موضوع بازسازی مراکز علمی را به یکی از مسائل مهم حوزه علم و فناوری تبدیل کرده است؛ موضوعی که حالا دولت برای آن تنها به تأمین بودجه مستقیم اکتفا نکرده و سراغ ظرفیت‌های اعتبار مالیاتی، نظام بانکی و سرمایه بخش خصوصی رفته است.
در روز‌های اخیر، اظهارات معاون علمی رئیس‌جمهور، وزیر اقتصاد و رئیس دانشگاه صنعتی شریف در کنار تفاهم‌نامه تأمین اعتبار بازسازی چهار دانشگاه آسیب‌دیده، تصویری از یک مدل چندلایه برای بازسازی زیرساخت‌های علمی ارائه کرده است؛ مدلی که در آن از یک سو منابع مالی برای جبران خسارت‌ها تأمین می‌شود و از سوی دیگر، موضوع افزایش تاب‌آوری دانشگاه‌ها و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و نخبگان نیز در دستور کار قرار گرفته است.
چهار دانشگاه صنعتی شریف، شهید بهشتی، صنعتی اصفهان و علم و صنعت ایران در این برنامه در شمار مراکز دارای زیرساخت‌های راهبردی آسیب‌دیده قرار گرفته‌اند.
اعتبار مالیاتی چگونه هزینه بازسازی دانشگاه‌ها را تأمین می‌کند؟
مهم‌ترین بخش این مدل تأمین مالی، استفاده از ظرفیت اعتبار مالیاتی قانون جهش تولید دانش‌بنیان است. بر اساس تفاهم‌نامه‌ای که میان معاونت علمی، وزارت امور اقتصادی و دارایی و مجموعه‌های مرتبط به امضا رسیده، سرمایه‌گذاری شرکت‌ها برای بازسازی و تجهیز زیرساخت‌های فناوری دانشگاه‌ها می‌تواند در قالب اعتبار مالیاتی محاسبه شود.
سازوکار پیش‌بینی‌شده به این شکل است که شرکت سرمایه‌گذار منابع مورد نیاز طرح را تأمین می‌کند و پس از احراز شرایط قانونی، اعتبار مالیاتی مربوط به سرمایه‌گذاری از بدهی مالیاتی آن شرکت کسر می‌شود. به این ترتیب، قرار نیست تمام هزینه بازسازی از محل بودجه عمومی تأمین شود؛ بلکه بخشی از سرمایه مورد نیاز از مسیر بخش خصوصی و با استفاده از یک مشوق مالیاتی به سمت دانشگاه‌ها هدایت خواهد شد.
سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی نیز بر همین ظرفیت تأکید کرده و گفته است سرمایه شرکت‌های خصوصی و بخش تولید می‌تواند برای سرمایه‌گذاری و نوسازی دانشگاه‌ها به کار گرفته شود.
چهار بانک برای بازسازی دانشگاه‌های آسیب‌دیده وارد شدند
در کنار سرمایه شرکت‌های خصوصی، شبکه بانکی نیز در این مدل نقش دارد. حسین افشین، معاون علمی رئیس‌جمهور، از مشارکت چهار بانک در برنامه بازسازی دانشگاه‌های آسیب‌دیده خبر داده است.
بر اساس این اظهارات، بانک تجارت حامی دانشگاه صنعتی شریف، بانک صادرات حامی دانشگاه شهید بهشتی، بانک ملت حامی دانشگاه علم و صنعت و بانک رفاه کارگران حامی دانشگاه‌های صنعتی شریف و اصفهان شده‌اند.
در متن تفاهم‌نامه نیز برای بانک‌های عامل مسئولیت تخصیص منابع مالی از محل اعتبار مالیاتی برای جبران خسارت و اجرای طرح‌های بازسازی در نظر گرفته شده است؛ بنابراین مشارکت بانک‌ها صرفاً به یک حمایت مالی کلی محدود نیست و بخشی از زنجیره اجرایی تأمین اعتبار بازسازی را تشکیل می‌دهد.
نقش صندوق نوآوری و سازمان امور مالیاتی در بازسازی چیست؟
برای اجرای این مدل، وظایف میان چند دستگاه تقسیم شده است. سازمان امور مالیاتی باید سازوکار لازم برای کاهش ریسک مؤدیان و تخصیص اعتبار مالیاتی به طرح‌های مورد تأیید را فراهم کند. صندوق نوآوری و شکوفایی نیز مسئول راستی‌آزمایی، تخصیص و تسویه اعتبار مالیاتی طرح‌هاست. دانشگاه آسیب‌دیده باید بر اساس گزارش رسمی ارزیابی خسارت، طرح سرمایه‌گذاری خود را تدوین و بهره‌بردار طرح را معرفی کند.
از سوی دیگر، وزارت اقتصاد وظیفه تسهیل فرآیند تأمین اعتبار و صدور برگه قطعی مالیاتی مربوط به این طرح‌ها را بر عهده دارد. معاونت علمی نیز موظف شده فرآیندی برای بررسی سریع طرح‌های بازسازی ایجاد کند؛ به‌گونه‌ای که حداکثر ظرف یک ماه، شرایط اولیه لازم برای بررسی و تأیید نهایی طرح‌ها در شورای راهبری فناوری‌ها و تولیدات دانش‌بنیان مشخص شود.
در واقع، برای نخستین مرحله بررسی طرح‌ها یک زمان مشخص در نظر گرفته شده است؛ مسئله‌ای که با توجه به تأکید مسئولان بر سرعت بازسازی اهمیت دارد.
بازسازی دانشگاه‌ها فقط جایگزینی تجهیزات نیست
در ظاهر، بخش مهمی از برنامه به جایگزینی تجهیزات آسیب‌دیده اختصاص دارد؛ اما اظهارات مسعود تجریشی، رئیس دانشگاه صنعتی شریف، نشان می‌دهد مسئله اصلی فقط بازگرداندن تجهیزات از دست‌رفته نیست. تجریشی با اشاره به تجربه دانشگاه صنعتی شریف پس از حادثه گفته است این دانشگاه توانست ۱۲ ساعت پس از وقوع حادثه کلاس‌های خود را برگزار کند، اما چند ماه بعد و با قطع برق، دیزل ژنراتور دانشگاه به دلیل نبود یک دیود نتوانست وارد مدار شود و در نتیجه حدود ۳۶ ساعت امکان برگزاری امتحانات وجود نداشت.
این تجربه، یک مسئله مهم را درباره زیرساخت‌های دانشگاهی مطرح می‌کند: حتی وجود تجهیزات پشتیبان نیز زمانی می‌تواند به تاب‌آوری دانشگاه کمک کند که قطعات و امکانات مورد نیاز برای نگهداری و فعال‌سازی آنها در دسترس باشد.
به همین دلیل، رئیس دانشگاه صنعتی شریف بر ضرورت افزایش «تاب‌آوری فناوری» تأکید کرده است. از نگاه او، بازسازی باید به گونه‌ای انجام شود که مراکز علمی و فناوری در برابر اختلال‌های بعدی نیز ظرفیت بیشتری برای ادامه فعالیت داشته باشند.
چرا سرعت تخصیص منابع برای دانشگاه‌ها مهم است؟
یکی از نقاط مشترک در اظهارات مسئولان، تأکید بر سرعت بازسازی است. افشین هشدار داده است که با گذشت زمان ممکن است هزینه‌های بازسازی افزایش پیدا کند و ارقام مصوب‌شده دیگر تمام هزینه‌ها را پوشش ندهد. تجریشی نیز با اشاره به بازه ۲۴ ماهه، آن را زمان زیادی برای تخصیص منابع دانسته و تأکید کرده است که طولانی شدن فرآیند می‌تواند بخشی از زیرساخت‌ها را با فرسودگی و مشکلات بیشتری مواجه کند.
چالش بازسازی فقط تعیین میزان خسارت یا مشخص کردن منبع تأمین مالی نیست؛ سرعت حرکت منابع از مرحله تصویب و تأیید تا اجرای واقعی پروژه نیز اهمیت دارد. تفاهم‌نامه جدید تلاش کرده است بخشی از این فرآیند را کوتاه کند و برای بررسی اولیه طرح‌ها مهلت یک‌ماهه تعیین کرده است. با این حال، اجرای کامل پروژه به مراحل دیگری مانند تخصیص منابع، خرید تجهیزات و در موارد مورد نیاز، تأمین تجهیزات خارجی نیز وابسته است.
تجهیزات خارجی دانشگاه‌ها چگونه تأمین می‌شود؟
بخشی از زیرساخت‌های آزمایشگاهی و فناورانه ممکن است نیازمند تجهیزات خاص باشد. افشین اعلام کرده است در صورت نیاز دانشگاه‌ها به خرید تجهیزات از خارج کشور، هماهنگی با گمرک و سایر دستگاه‌های مربوط انجام خواهد شد تا تجهیزات مورد نیاز در سریع‌ترین زمان ممکن تأمین شود. این موضوع در بازسازی زیرساخت‌های فناورانه اهمیت دارد؛ چراکه جایگزینی برخی تجهیزات تخصصی لزوماً از مسیر تولید یا خرید داخلی امکان‌پذیر نیست و زمان تأمین آن می‌تواند بر زمان بازگشت کامل یک مرکز علمی به فعالیت اثر بگذارد.
حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان آسیب‌دیده در کنار دانشگاه‌ها
برنامه بازسازی تنها دانشگاه‌ها را هدف نگرفته است. شرکت‌های دانش‌بنیان آسیب‌دیده نیز در این مجموعه حمایت‌ها قرار گرفته‌اند. افشین از پیش‌بینی مصوبه‌ای برای حمایت مالی از شرکت‌هایی خبر داده که به صورت مستقیم آسیب دیده‌اند و اعلام کرده برای سایر شرکت‌ها نیز قرار است با محوریت صندوق نوآوری و شکوفایی کارگروهی تشکیل شود.
وزیر اقتصاد نیز حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان آسیب‌دیده، چه به صورت مستقیم و چه غیرمستقیم، را در برنامه دولت قرار داده است.
این رویکرد نشان می‌دهد بازسازی در حال تعریف شدن به عنوان بازگرداندن یک زنجیره علمی و فناورانه است؛ زنجیره‌ای که دانشگاه، شرکت دانش‌بنیان و زیرساخت‌های فناوری را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.
بازگشت نخبگان؛ حلقه دیگر سیاست علمی دولت
همزمان با برنامه بازسازی زیرساخت‌ها، معاونت علمی آیین‌نامه ۱۸ بندی حمایت از بازگشت نخبگان را نیز تشریح کرده است. بر اساس توضیحات افشین، نخبه‌ای که به کشور بازمی‌گردد، پس از ارزیابی در بنیاد ملی نخبگان و احراز شرایط، می‌تواند از مجموعه‌ای از تسهیلات استفاده کند؛ از جمله امکان واردات خودروی شخصی یا خودروی معادل، ورود یک‌باره تجهیزات آزمایشگاهی بدون پرداخت عوارض گمرکی و تسهیلات مربوط به اعضای خانواده.
برای فرزندان نخبگان نیز امکان تحصیل در مدارس مورد نظر و ارائه خدمات آموزش زبان فارسی پیش‌بینی شده است، در حوزه اشتغال نیز معاون علمی رئیس‌جمهور از کاهش زمان فرآیند استخدام به کمتر از دو ماه پس از احراز شرایط تخصصی خبر داده است. برای جذب هیئت علمی نیز مسیر‌هایی در قالب طرح‌های «جهت» و «کانکس» پیش‌بینی شده و نخبگانی که شرکت دانش‌بنیان راه‌اندازی کنند نیز می‌توانند از حمایت‌های صندوق نوآوری و معاونت علمی استفاده کنند.
البته استفاده از این تسهیلات مشروط به بازگشت واقعی و استقرار فرد در ایران و تأیید آن از سوی معاونت علمی و بنیاد ملی نخبگان است.
بازسازی زیرساخت و بازگشت نیروی انسانی؛ دو ضلع یک مسئله
کنار هم گذاشتن این اخبار نشان می‌دهد سیاست‌های اعلام‌شده دو مسئله را به صورت همزمان دنبال می‌کنند: بازگرداندن ظرفیت فیزیکی و فناورانه مراکز علمی و تقویت ظرفیت انسانی آنها از یک سو چهار دانشگاه آسیب‌دیده قرار است با استفاده از اعتبار مالیاتی، مشارکت بانک‌ها و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی بازسازی و تجهیز شوند. از سوی دیگر، برای بازگشت نخبگان، مسیر‌هایی در زمینه استخدام، جذب هیئت علمی، ورود تجهیزات آزمایشگاهی و راه‌اندازی شرکت دانش‌بنیان در نظر گرفته شده است.
در این میان، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان نیز حلقه واسط این دو بخش است؛ چراکه شرکت‌های دانش‌بنیان بخشی از ظرفیت تبدیل دانش دانشگاهی به محصول و خدمت را تشکیل می‌دهند.
مسئله اصلی حالا اجرای مدل بازسازی است
آنچه از مجموعه این اخبار به دست می‌آید، نشان می‌دهد مدل جدید بازسازی دانشگاه‌های آسیب‌دیده تنها بر تأمین بودجه دولتی متکی نیست. اعتبار مالیاتی، سرمایه شرکت‌های خصوصی، مشارکت بانک‌ها و ظرفیت صندوق نوآوری در کنار منابع و مسئولیت‌های دستگاه‌های دولتی قرار گرفته‌اند. در عین حال، اظهارات رئیس دانشگاه صنعتی شریف یک نکته مهم را به این برنامه اضافه می‌کند: هدف بازسازی نباید صرفاً بازگرداندن دانشگاه‌ها به شرایط قبل از آسیب باشد، بلکه باید افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های علمی و فناوری نیز در آن دیده شود.
اکنون چهار دانشگاه در مسیر بازسازی قرار گرفته‌اند و برای تأمین مالی آنها سازوکار اعتبار مالیاتی تعریف شده است. برای بررسی طرح‌ها نیز مهلت یک‌ماهه پیش‌بینی شده و در صورت نیاز، تأمین تجهیزات خارجی با هماهنگی دستگاه‌های مربوط دنبال خواهد شد؛ بنابراین مرحله بعدی این برنامه، بیش از هر چیز به سرعت اجرای سازوکار تأمین مالی، تخصیص منابع، خرید تجهیزات و بازگشت زیرساخت‌ها به مدار فعالیت بستگی دارد. اگر این فرآیند با سرعت پیش برود، بازسازی می‌تواند از جبران صرف خسارت فراتر رفته و به نوسازی بخشی از زیرساخت‌های علمی و افزایش تاب‌آوری دانشگاه‌ها منجر شود.
لینک کپی شد
گزارش خطا
اخبار مرتبط
