سند علوم شناختی بعد از ۱۴ سال بازنگری می‌شود؛ ۹ چالش روی میز

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو به نقل از روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، محمد عسکریان، دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، در حاشیه جلسه ۲۵۸ ستاد علم و فناوری با اشاره به مباحث مطرح‌شده در این جلسه اظهار کرد: در جلسه ۲۵۸ ستاد علم و فناوری ارائه گزارش ارزیابی و نظارت بر اجرای سند علوم و فناوری‌های شناختی در دستور کار این جلسه قرار داشت.

وی افزود: در این جلسه دو گزارش ارائه شد؛ گزارش نخست از سوی ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و گزارش دوم نیز گزارش نظارتی درباره روند اجرای سند بود که از سوی همکاران ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه شد.

سند علوم شناختی؛ نخستین سند توسعه فناوری‌های اولویت‌داردبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به سابقه تصویب سند علوم و فناوری‌های شناختی گفت: این سند در سال ۱۳۹۰ به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید و نخستین سند در حوزه توسعه فناوری‌های اولویت‌دار ذیل نقشه جامع علمی کشور بود که به تصویب رسید.

عسکریان ادامه داد: پس از آن، اسناد توسعه فناوری‌های اولویت‌دار دیگری که عمدتاً فناوری‌های مورد تأکید نقشه جامع علمی کشور بودند، تدوین و نهایی شدند و در نهایت به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیدند که از جمله آنها می‌توان به سند هوافضا، سند سلول‌های بنیادی، سند گیاهان دارویی و طب سنتی و سایر اسناد این حوزه اشاره کرد.

وی با گرامیداشت یاد و خاطره شهید دکتر خرازی، نخستین دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی، گفت: یاد این شهید بزرگوار نیز در جلسه گرامی داشته شد.

شش حوزه اصلی علوم شناختی باید مورد توجه قرار گیرد

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به حوزه‌های مختلف علوم شناختی اظهار کرد: علوم و فناوری‌های شناختی در پنج تا هفت حوزه و دیسیپلین اصلی از جمله زبان‌شناسی شناختی، روان‌شناسی شناختی، فلسفه ذهن، علوم محاسباتی شناختی و علوم اعصاب شناختی و از یک زاویه دیگر در سه لایه علوم بنیادی شناخت، لایه مدل‌سازی و محاسبات و لایه فناوری‌های شناختی تعریف شده است.

وی افزود: یکی از نکاتی که اعضای ستاد در این جلسه بر آن تأکید داشتند این بود که همه ساحت‌ها باید در سیاستگذاری و برنامه‌ریزی‌های مرتبط با علوم شناختی مورد توجه قرار گیرند و نباید تمرکز صرف بر یک یا چند حوزه خاص باشد.

عسکریان ادامه داد: بر اساس گزارش ارائه‌شده، در برخی بخش‌ها اقدامات خوبی انجام شده است؛ به‌ویژه در حوزه توسعه فناوری‌های مرتبط با سلامت و نورولوژی فعالیت‌های بیشتری صورت گرفته است.

وی تصریح کرد: در مقابل، در زمینه مباحث مبانی نظری و فلسفی، آموزش، موضوعات مرتبط با جنگ شناختی، امنیت روانی و همچنین علوم اجتماعی و انسانی شناختی، اقدامات کمتری انجام شده که اعضای جلسه نسبت به این موضوع نکاتی را مطرح کردند.

تحقق عینی چهار هدف سند

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با تشریح نتایج گزارش نظارتی اجرای سند گفت: این سند دارای هفت هدف و ۱۷ اقدام ملی است که بر اساس ارزیابی انجام‌شده، از میان هفت هدف پیش‌بینی‌شده، چهار هدف دارای دستاورد عینی بوده، دو هدف به خروجی اولیه رسیده و در خصوص یک هدف نیز فعالیت‌های اولیه برای تحقق آن انجام شده است.

وی ادامه داد: این اقدامات توسط ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی و سایر بازیگران فعال در کشور دنبال شده است.

عسکریان درباره وضعیت ۱۷ اقدام مندرج در سند نیز اظهار کرد: از میان ۱۷ اقدام، یک اقدام به‌صورت کامل انجام شده، هشت اقدام دارای دستاورد عینی، سه اقدام دارای خروجی اولیه و چهار اقدام در مرحله فعالیت اولیه قرار دارند و یکی از اقدامات نیز مغفول واقع شده است.

۹ چالش اساسی در اجرای سند علوم شناختی

وی با اشاره به جمع‌بندی چالش‌های مطرح‌شده در گزارش نظارتی گفت: در مجموع، ۹ چالش و نکته راهبردی در زمینه اجرای سند مورد توجه قرار گرفت.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: ضرورت تلاش بیشتر برای توسعه بازار، تجاری‌سازی و صنعتی‌سازی فناوری‌های شناختی، توجه به پوشش بیمه‌ای خدمات توانبخشی شناختی، تولید متون آموزشی بومی و ایرانی ـ اسلامی، پرهیز از فروکاستن علوم شناختی صرفاً به فناوری‌های شناختی، تأمین مالی پیشرفته و توسعه سرمایه‌گذاری خطرپذیر از جمله این چالش‌هاست.

وی ادامه داد: همچنین نبود شاخص‌های زمان‌دار برای ارزیابی تحقق اهداف و اقدامات سند، ضرورت شتاب‌بخشی به فاز بالینی رابط مغز و رایانه (BCI)، موضوع ناپایداری و قطع ردیف بودجه و همچنین نبود اولویت‌بندی و نقشه راه مشخص، از دیگر چالش‌هایی بود که در بررسی اجرای سند مورد توجه قرار گرفت.

عسکریان خاطرنشان کرد: موضوع نبود اولویت‌بندی و نقشه راه در خود سند نیز مورد اشاره قرار گرفته بود و لازم است در بازنگری سند به‌صورت جدی مورد توجه قرار گیرد.

لزوم مشارکت بازیگران مختلف در بازنگری سند

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره جمع‌بندی جلسه گفت: با توجه به اینکه افق زمانی سند علوم و فناوری‌های شناختی به پایان رسیده و افق چشم‌انداز آن سال ۱۴۰۴ بوده است، مقرر شد این سند مورد بازنگری قرار گیرد.

وی تأکید کرد: در فرآیند بازنگری سند، علاوه بر توجه به اولویت‌بندی حوزه‌های مختلف علوم شناختی، باید مشارکت و نقش‌آفرینی بازیگران مختلف نیز مورد توجه قرار گیرد.
عسکریان افزود: فرهنگستان علوم، انجمن‌های علمی و مؤسسات پژوهشی مرتبط، شورای تحول و ارتقای علوم انسانی و سایر بازیگرانی که در لایه‌ها و ساحت‌های مختلف علوم شناختی فعالیت دارند، باید در فرآیند به‌روزرسانی سند حضور داشته باشند.

وی ادامه داد: این مجموعه‌ها علاوه بر مشارکت در فرآیند به‌روزرسانی سند، باید در مراحل اجرایی‌سازی و اجرای سند نیز نقش مؤثری داشته باشند.

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان گفت: هدف این است که در بازنگری سند، ضمن توجه به اولویت‌های واقعی کشور در حوزه علوم شناختی، از ظرفیت تمامی بخش‌ها و بازیگران مرتبط استفاده شود تا سند جدید بتواند مسیر توسعه این حوزه را با انسجام و اثربخشی بیشتری دنبال کند.