نفت و گاز دریای خزر و پتانسيل‌های موجود براي ايران/ بخش دوم

گروه اقتصادي «خبر گزاري دانشجو» - سلمان بابايي؛ پیشرفت های عرصه تکنولوژی و صنعت در بین کشورهای مختلف جهان، تمایل دنیا را به مصرف انرژی هر روز بیش از روزهای قبل افزایش می دهد.

نگاهی به منازعات سیاسی کشورهای دنیا در طول قرن بيستم نشان می دهد، محرک بیشتر این منازعات ریشه در دستیابی به منابع انرژی داشته است.

بازارهای بین المللی در نقاط مختلف دنیا، این روزها بیشترین فعالیت خود را در مبادلات انرژی به کار می گیرند و با توجه به همین نکات این روزها تمایل کشورها در گوشه و کنار دنیا به استفاده و بهره برداری از منابع انرژی بسیار افزایش يافته است.

طلای سیاه و فرآورده های حاصل از آن، اما در این بین از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند، وابستگی دنیای صنعت به منابع نفتی و فرآورده های آن باعث شده است تا هر روز تقاضای کشورهای مختلف به این ماده افزایش یابد و اکتشاف و استخراج میدان های نفتی روز به روز زيادتر شود.

 

منابع انرژي پرکاربرد چون نفت و گاز و فرآورده های آن به علت اهميت حياتي در صنايع مدرن و درآمدهای سرشارشان مي توانند به عنوان عامل مهمي در توسعه و رشد اقتصادي هر کشوری محسوب شوند.

در این میان ایران به دلیل در اختیار داشتن منابع نفتی در جنوب کشور از اهمیت ویژه ای در بین کشورهای نفت خیز دنیا برخوردار است.

بیش از 100 سال است که استخراج نفت و استحصال آن، منبع پولی برای اقتصاد ایران به حساب می آید و درصد بالایی از منابع بودجه ای ایران از این مسیر تامین می شود.

ایران با بهره گیری از منابع نفتی جنوب کشور توانسته است در بین کشورهای صادر کننده نفت عضو اوپک پس از عربستان، جایگاه دوم را از آن خود کند.

اما استحصال نفتی از منابع جنوب کشور طی یک قرن گذشته باعث شده است تا ذخایر نفتی موجود در شمال کشور و در دریای خزر، به دلایل مختلف مغفول بماند.

مطالعات بدست آمده نشان می دهد حجم ذخایر تخمین زده شده نفتی در دریای خزر حدوداً برابر با 50 میلیارد بشکه و ذخایر گاز طبیعی تایید شده هم برابر با 257 هزار میلیارد فوت مکعب بوده است.
 

این ارقام در حالی بیان می شود که نگاهی به ذخایر نفت و گاز دریای خزر نسبت به ذخایر جهانی آمار جالب توجهی را نتیجه می دهد.

با تخمین این میزان ذخایر می توان نتیجه گرفت که دریای خزر چهار درصد از منابع نفتی و همچنین چهار درصد از ذخایر گازی جهان را در دل خود جا داده است، البته با ادامه اکتشافات، ظرفیت منابع نفت و گاز منطقه دریای خزر قابلیت ارتقا دارد.

پیش بینی می شود با ادامه فعالیت های اکتشافی، ظرفیت بهره برداری نفت این منطقه 184 میلیارد بشکه و ظرفیت استحصال گاز از آن هم 293 هزار میلیارد فوت مکعب افزوده شود.

اما با این تفاسیر سهم همسایگان نفتی حوزه دریای خزر از این وادی به چه میزان بوده است؟

البته با تخمین های بدست آمده در بین کشورهای همسایه حوزه دریای خزر بیشترین سهم از میدان هاي نفتی از آن قزاقستان و بیشترین سهم از میدان هاي گازی از آن ترکمنستان بوده است.

طبق آخرین اطلاعات بدست آمده کشورهای منطقه از طریق استحصال گاز و نفت از دریای خزر درآمدهای درخور توجهی را از آن خود کرده اند، طبق این آمار سه کشور جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان از منابع نفت دریای خزر روزانه 2.7 میلیون بشکه برداشت می کنند، در حالی که سهم ایران از این منابع عدد صفر را نشان می دهد.

در طی سال های اخیر میزان برداشت های نفتی این کشورها از منابع دریای خزر به طور چشمگیری افزایش یافته و با سرمایه گذاری هایی که در این بخش انجام گرفته، میزان برداشت ها بشدت در حال افزایش است.

ارزش نفت دریای خزر تا حدي است که روسیه که منابع نفت و گاز عظیمی در شمال خود دارد، به سمت منابع نفت و گاز دریای خزر گرایش پیدا کرده است.

در همین زمینه شرکت لوک اویل روسیه با اکتشاف ذخایر نفتی این کشور به دنبال استخراج منابع نفتی در دریای خزر است.

این شرکت از سال 1999 تا سال 2005 توانسته است شش حوزه نفتی در منطقه دریای خزر را کشف کند؛ همچنین این شرکت اعلام کرده که قادر است تا سال 2016 روزانه 240 هزار بشکه نفت، تنها از دو میدان متعلق به این کشور استحصال کند.

عطش روسیه برای برداشت نفت از دریای خزر تا بدانجا بوده که در طول چند سال این کشور به دنبال سرمایه گذاری 12 میلیارد دلاری بوده است.

ذخایر موجود نفتی در اختیار روسيه حدود 300 میلیون بشکه است و پیش بینی می شود ذخایر احتمالی این کشور هفت میلیارد بشکه باشد.

حال در این میان کشور ما در برداشت های نفت از دریای خزر تا چه اندازه موفق بوده است؟ سوالی که در طول چند سال اخیر همواره با اما و اگرهای بسیاری همراه بوده است.
 

دریای خزر با توجه به اینکه احتمالاً در دهه آینده به یکی از بزرگترین حوزه های صادرات نفت و گاز تبدیل می شود، یک منطقه مهم و استراتژیک در بازار جهانی انرژی به حساب می آید.

طبق اطلاعات منتشر شده تراز نامه انرژی که هر دو سال توسط وزارت نیرو منتشر می شود، آمده است: شركت حفاری نفت شمال طي سال هاي گذشته با همكاري شركت هاي شل، لاسمو و اويل، مطالعات اكتشافي را به منظور شناسايي ساختارهاي خزر و تعيين بالقوه ساختارها براي اثبات وجود ذخاير نفت و گاز در اختیار، انجام داده است.

بر اساس اين مطالعات صورت گرفته، احتمال وجود نفت و گاز در حداقل هشت بلوك وجود دارد كه بزرگترين آن داراي ۲۰ ميليارد بشكه نفت است.

در گزارش ترازنامه انرژي در زمينه خصوصيات ميدان هايي كه احتمال وجود نفت در آنها وجود دارد، آمده است: از ميان هشت بلوك موجود و در اختیار ایران، غير از يك بلوك بقيه در اعماق ۴۰۰ تا ۸۰۰ متري قرار دارند كه انجام حفاري اكتشافي در آنها نياز به دكل نيمه شناور دارد.

بر اساس اين گزارش، براي كشف ذخاير احتمالي نفت در خزر تا پايان سال ۸۱، 10 هزار كيلومتر عمليات لرزه نگاري، خريد اطلاعات موجود به همراه اطلاعات چاه هاي حفر شده در منطقه جنوبي خزر تلفيق، و بر اساس تفسير كليه اطلاعات براي اولين بار تصوير جامعي از ساختار و ذخاير نفت و گاز درياي خزر جنوبي بدست آمده كه مي توان با استفاده از آنها مراحل بعدي اكتشاف و توسعه را برنامه ريزي كرد.

اين گزارش حاكي است، بلوك نفتي البرز با نفت درجاي ۲۰ ميليارد بشكه، در عمق ۵۰۰ متري زير سطح دريا قرار دارد و از جمله ميدان هاي مشترك ايران و آذربايجان مي باشد.

بعد از بلوك البرز، بلوك چالوس در عمق ۸۰۰ متري دريا داراي نفت درجاي سه ميليارد بشكه اي است؛ موقعيت اين منطقه در فاصله ۱۷ تا ۲۲ درصدي آبهاي جنوبي درياي خزر قرار دارد.

اغلب بلوك هاي احتمالي نفتي خزر فراتر از موقعيت ۱۱ درصدي آب هاي جنوبي خزر قرار دارند و تنها دو بلوك رودسر و رامسر در نزديكي ساحل ايران هستند.

حال با اطلاعات موجود و بر اساس بررسی های بدست آمده، پتانسیل های لازم برای برداشت نفت و گاز از دریای خزر در اختیار ایران قرار دارد.

مشکل اساسی در این بین حل مشکلات و مناقشات ژئوپلتیکی و روابط بین کشورهای همسایه حوزه دریای خزر است تا در کنار برداشت های سایر کشورها، ایران نیز بتواند سهم خود را از میدان هاي این دریا بدست آورد و درآمدهای نفتی خود را از طریق فروش نفت و فرآورده های نفتی ارتقا بخشد.

پس از رفع این مشکل، تامین سرمایه های لازم برای برداشت نفت از این حوزه مهمترین عامل به حساب می آید.

 

سرمایه گذاری داخلی و خارجی بر روی منابع نفت و گاز دریای خزر می تواند سودآوری های کلانی برای کشور چه در صحنه اقتصادی و چه در صحنه سیاسی به همراه داشته باشد.