مزایای حذف دلار از گردونه مبادلات اقتصادی

گروه اقتصادی «خبرگزاری دانشجو»سلمان بابایی؛ با افزایش تنش میان ایران و غرب طی ماه های اخیر بر سر آنچه ادامه فعالیت های هسته ای ایران نامیده می شود. مقامات غربی و در راس آن سردمداران ایالات متحده به دنبال افزایش فشارهای اقتصادی بر ایران برآمده اند. تحریم نفتی ایران و تحریم بانک مرکزی از جمله راهکارهای غرب برای اعمال فشار بر ایران نام برده شده است. صرف نظر از نتیجه بخش بودن چنین سیاستی مسئولین کشورمان بایستی به دنبال ارائه راهکار هایی جهت مقابله با سیاست های اقتصادی غرب برآیند.
 
یکی از رویکردها برای مقابله با اعمال فشارهای غرب حذف دلار از گردونه مبادلات اقتصادی کشورمان می باشد. در این نوشتار برآنیم ضمن بررسی معایب این طرح به بیان مزایای آن جهت مقابله با چنین سیاستی را تشریح نماییم.
 
اگرچه حذف دلار در معاملات ارز با كشورهاي ديگر هزينه مضاعف را به کشور ما و كشور طرف معامله تحميل می‌ نماید اما در شرایط کنونی دارای مزایای بیاری برای ایران است. در شرایط فعلی که دولت آمریکا قانون تحریم بانک مرکزی ایران را برای اجرا از شش ماه آینده، تصویب و قطعی کرده است، اقدامات پیشگیرانه ‌ایران در کاهش وابستگی به دلار و حذف آن از مبادلات با برخی کشورها، از بهترین سیاست‌هایی است که می‌توانست در خلال این نبرد اقتصادی در پیش گرفته شود.
 
در این روزها که قیمت تمامی ارزهای معتبر در بازار افزایش یافته است، اتخاذ سیاست‌های مناسب برای خنثی سازی اثرات روانی در بازار ضروری است.
 
تصمیم مشترك روسای كمیسیون های مشترك اقتصادی و فنی ایران و ویتنام درهفتمین اجلاس این كمیسیون برای جایگزین كردن ارزهایی غیر از دلار و یورو در مبادلات تجاری فیمابین که به زودی با توافق بانك های مركزی دو طرف اعلام می شود نمونه ای از اقدامات اخیر مسئولین کشورمان برای مقابله با اعمال فشارهای غرب محسوب می شود.

 

احمدی‌نژاد در گفتگوی تلفنی با مدودف رئیس جمهور  روسیه نیز خواستار حذف دلار از مبادلات تجاری دو کشور شد و اعلام کرد که این اقدام موجب افزایش مبادلات دوجانبه میان دو کشور خواهد شد، امری که مورد استقبال مدودف نیز قرار گرفت.
 
راه‌اندازی بورس نفت و استفاده از پیمان‌های تسویه ارزی دوجانبه به عنوان 2 ابزار کلیدی برای شکستن تحریم نفتی و بانک مرکزی می‌تواند مقدمه‌ای برای حذف دلار و خلاص شدن از دردسرهای این ارز به ظاهر معتبر باشد.
 
اقتصاد ایران همانند اقتصاد هر کشور دیگری در خارج از مرزها با تهدیدهایی مواجه است که در مقابل آن در داخل مرزها نیز توانمندی‌ها و در عین حال آسیب‌پذیری‌هایی دارد. از همین رو برخی کارشناسان معتقدند دولت باید علاوه بر رفع تحریم‌ها در خارج از کشور به کاهش آسیب‌پذیری در داخل نیز کمک کند.
 
حذف ارز واسط از مبادلات پولی یکی از راهکارهای اساسی برای مدیریت بازار ارز است. تجربه نشان داده پیمان‌های دوجانبه تسویه ارزی در کشورهای مختلفی اجرایی شده و البته موفقیت‌های بسیاری را هم برای آنها به همراه داشته است.
 
براساس تجربه کشورهایی که این سیاست را اجرا کرده‌اند،‌ در این طرح بانک‌های مرکزی دو کشور با هم توافق می‌کنند در مبادلات فی‌مابین از پول‌های رایج کشور طرف معامله استفاده کنند و ارز واسط را از معاملات خود خارج کنند؛ این سیاست در کشورهایی از جمله پاکستان، ترکیه، چین، بلاروس و ژاپن نیز اجرایی شده است.
 
چین یکی از کشورهایی است که پیمان‌های دو جانبه تسویه ارزی را به صورت اصولی مورد اجرا قرار داده و این قرارداد را با آرژانتین، بلاروس، هونگ‌کنگ،‌ ایسلند، اندونزی، مالزی، سنگاپور، کره جنوبی و ازبکستان منعقد کرده است.
 
از همین رو خالی از لطف نیست که مقامات ایرانی نیز اجرای این سیاست را در دستور کار قرار دهند، البته سیاست مذکور به دفعات توسط محمود احمدی‌نژاد اعلام شده ولی تا کنون و در عمل چیزی از این سیاست‌ها بیرون نیامده است.
 
توافق مقامات چین و ژاپن برای مبادله مستقیم ارز در مبادلات تجاری بین دو کشور از تصمیمات مهم و تاثیرگذار در اقتصاد این دو غول آسیایی است که می تواند الگویی برای کشورمان برای نیل در این راستا تلقی شود.
 
نخستین اثر این اقدام در مبادلات دو طرف کاهش آسیب های ناشی از بحران مالی آمریکا و منطقه یورو بر اقتصاد این دو کشور است. کارشناسان اقتصادی معتقدند: با این تصمیم جایگاه دلار در مبادلات تجاری بسیار پرحجمِ بین ژاپن و چین تضعیف و هزینه خرید دلار پرنوسان در معاملات تجاری بین این دو کشور حذف می شود.
 
پیش از این برخی از مسئولین کشورمان در ارتباط با حذف دلار اظهاراتی بیان کرده بودند که باید هرچه زودتر عملی شود. محمد رضا رحیمی، معاون اول رییس جمهور چندی پیش اظهار داشت که ایران در صدد خارج کردن دلار و یورو از سبد معاملات نفتی خود است.  رحیمی گفت: «در زمینه استفاده از ارز در قراردادهای نفتی‌مان از هر ارزی که به نفعمان باشد استفاده می‌کنیم. مهم، خارج کردن دلار و یورو از سبد معاملاتمان است.»
 
از سوی دیگر خبرگزاری رویترز نیز از احتمال استفاده از یوآن، واحد پول چین در معاملات نفتی ایران و چین خبر داده‌ است. به گزارش این خبرگزاری مقامات چینی چند ماه پیش پیشنهاد استفاده از یوآن در معاملات نفتی را با ایران مطرح کرده‌اند.
 
رویترز می نویسد: «با توجه به میزان بالای تجارت بین دو کشور ایران و چین و رشد فزاینده آن، استفاده از یوآن بیش از درهم یا هر ارز خارجی دیگر محتمل و پذیرفتنی است؛ چرا که منابع جهانی تجارت و معاملات دوجانبه ایران و چین در سال گذشته را بیش از ۲۱ میلیارد دلار اعلام کردند و گزارش دادند که در سه ماهه اول سال جاری این میزان تقریبا ۵۰ درصد افزایش یافته است.»

 

گفتنی است، ایران در این سیاست، تنها نیست و با این راهبرد هوشمندانه، در کنار برخی کشور‌های بزرگ جهان ـ که در تلاش چند ساله برای کاهش قدرت دلار در عرصه بین‌المللی هستند ـ قرار می‌گیرد، امروز یورو 24 درصد از ذخایر ارزی جهان را از آن خود کرده، ولی این همه ماجرا نیست، زیرا اقتصادهای بزرگی مانند چین و ژاپن نیز به تازگی حذف دلار از مبادلات میان دوکشور را تصویب کرده‌اند.
 
این اخبار نشان دهنده تحرک بالا در دیپلماسی اقتصادی کشور و اقدام پیشگیرانه در برابر تهدیدهایی است که امکان دارد در آینده اجرا شود.
 
چه بسا شایسته‌تر باشد که ‌ایران در روابط خود با چند مشتری بزرگ نفتی (چین، ژاپن، کره جنوبی و هند) نیز به فکر حذف دلار از مبادلات باشد.
 
چینی‌ها و ژاپنی‌ها پیشتر نشان داده‌اند که مایل به کمک رسانی به جریان ضد هژمونی دلار پدید آمده در اروپا هستند و البته تلاش فرانسوی‌ها هم برای طرح یوآن چین به عنوان یک ارز بین‌المللی در همین راستا بوده است.
 
بنابراین، سیاست پیشگیرانه‌ ایران از دو نقطه برتری برخوردار است:
 
نخست برخورد پیشگیرانه در برابر تهدیدی که در شش ماه آینده عملی خواهد شد، به گونه‌ای که در صورت موفقیت تحریم بانک مرکزی که از آن به محدود کننده‌ترین اقدام مالی آمریکا علیه یک کشور نام برده می‌شود، عملا به در بسته برخورد خواهد کرد و البته برای همیشه‌ ایران را نیز از وابستگی به دلار رها خواهد ساخت.
 
دوم پیوستن به یک جریان بین‌المللی که از پیش آغاز شده و از همین جهت، زمینه‌ها و پذیرش آن در جامعه بین‌الملل پیشاپیش روده و نه تنها اقدام ایران خاص تلقی نمی‌شود، بلکه به عنوان یک اقدام رو به جلو در عرصه اقتصاد جهانی دیده و استقبال خواهد شد.
 
 نکته دیگری که نباید از آن غافل شد ماهیت دلارهای آمریکایی در بین کشورهای درحال توسعه در دنیا است؛ طبق قانون نانوشته‌ آمریکا اگر این کشور امکان جنگ فیزیکی در برخی از کشورها را نداشته باشد از ابزارهای مالی وارد عمل می شود.
 
بنابراین از آنجایی که بزرگ‌ترین جنبه استکبار آمریکا وجود دلارهای آمریکایی در کشورهای توسعه نیافته و یا در حال توسعه است بسیاری از متخصصان امر و صاحب‌نظران این حوزه معتقدند دلارهای آمریکایی به مثابه سربازان آمریکایی هستند به همین دلیل برای جلوگیری از نفوذ بیشتر استکبار آمریکا در کشورها باید دلارهای امریکایی از اقتصاد آنها حذف شوند.
 
از همین رو ایران نیز باید این رویه را با توجه به تحریم های اخیر آمریکا و همچنین سیاست‌های مستکبرانه این کشور به گونه‌ای تغییر دهد که قدرت دلارهای آمریکایی در بازار ایران کاهش پیدا کند نه اینکه روزانه بر ارزش آنها افزوده شود.
 
به گفته بسیاری از کارشناسان ریال باید به عنوان پول اصلی در ذخایر کشور مورد استفاده قرار گیرد، از همین رو پیشنهاد می‌شود دولت ایران نیز مانند کشورهای استفاده‌کننده از طرح حذف ارز واسط این راهکار را به عنوان استراتژی ارزی در دستورکار خود قرار دهد.
 
با این حساب می‌طلبد بانک مرکزی و دولتمردان ایرانی راهکاری را در پیش گیرند که این سربازان آمریکایی از بازار ارز ایران خارج شوند و استراتژی ارزی را به شیوه‌ای تنظیم کنند که پول ملی کشورمان نیز مبادلات اقتصادی و تجاری شناخته شود.