عبور از حجاب تكنيك

وقتي بنا باشد به بررسي و تحليل سينماي انقلاب بپردازيم، قطعاً بحث سينماي ديني و معنوي هم مطرح و دغدغه مي شود.

شايد طرح اين موضوع، يعني سينماي ديني به لحاظ معرفت شناسي، جزو مقدمات و پيش زمينه هاي اصلي، در طرح مسئله سينماي انقلاب باشد كه هست.

موضوع سينماي ديني در طي اين سال ها، ‌بويژه سال هاي اخير، جزو مباحث فراگير و در عين حال مشتبه در عرصه معارف سينمايي جامعه هنري و فرهنگي كشور بوده است.

اينكه سينماي ديني چيست و چگونه مي تواند ظهور و بروزي آن گونه داشته باشد كه ما مثلاً ‌از ساير ژانرها و گونه هاي سينمايي توقع داريم؟ آيا اساساً تجربه سينماي ديني و معنوي، از جنس تجربه هاي فراگير و مالوف سينمايي است و يا خير؟ چگونه مي توان سينماي ديني را تعريف كرد و بدان رسيد؟ نرم افزار و سخت افزار اين سينما چيست؟ قالب هاي سينماي ديني كدام است؟ و اينكه سينماي ايران تا كنون و پس از گذشت سه دهه تا چه اندازه در تعريف و ارائه نمونه هاي شاخص و عيني و تصويري سينماي ديني موفق بوده است؟ مورد نظر است.

شهيد سيد مرتضي آويني در مجموعه مقالاتش بحث سينماي اسلامي را مطرح و نقد كرده است.

وي عبارتي دارد در يكي از مقالاتش كه «تعبير سينماي اسلامي، تعبير درستي نيست»

البته اين نتيجه گيري، برآيند يك فرآيند علمي است كه آن محروم در بحث ماهيت سينما، دنبال كردن و به نتايجي از اين دست و از اين جمله رسيده است.

ايشان معتقد است، سينما ماهيتي خاص دارد كه نمي توانيم بي توجه به آن، با آن روبرو شويم. ايشان معامله ظرف و مظروفي با سينما را كاملاً اشتباه و خلطي بزرگ ناشي از كج و بدفهمي مقوله سينما مي داند. اينكه سينما ظرفي است كه ما هر مظروفي را در آن مي ريزيم و هم مي زنيم و به خورد مخاطب مي دهيم، ‌انعكاسي از تلقي غلط گروهي از كساني است كه مواجهه شان با سينما، بيش و پيش از آنكه مواجهه اي علمي و فني باشد، تقابلي سهم خواهانه است گروهي كه از بدو امر ترجيح مي دهند و عزم مي كنند كه زير يك خم سينما را بگيرند و آن را فتيله پيچ كنند! اين تفكر غلط و خام مي تواند ناشي از امر فوق يا هر چيز ديگري باشد كه چندان هم در اينجا مهم نيست را مي توان در آثار همين گروه دنبال كرد و نشانه هاي آن را در سخت افزار كارشان جست و به نظاره نشست.

سيد مرتضي آويني، سينما را به درستي پديده دستارودي از متن مدرنيته غربي و حيطه تكنولوژيك آن مي داند و بر‌ آن است كه اين پديده، فرهنگي را به همراه مي آورد كه بايد آنرا شناخت نه در برابر آن مرعوب شد و نه با آن مواجهه خام دستانه و ساده لوحانه و سطح زده داشت.

يكي از تعابيري كه در بيان شهيد آويني، تجلي تام و تمامي در بحث سينما و مواجهه درست با آن دارد، عنوان گذر از حجاب تكنيك است، و براستي چگونه مي توان از كساني كه هنوز به فهم درست و جامع و مانعي از تكنيك دست نيافته اند،‌ توقع عبور از آن را داشت؟!

سيد مرتضي آويني در مقاله مهمي با عنوان «عالم هيچكاك»، به بررسي سينماي اين استاد بزرگ و منحصر به فرد عالم سينما مي پردازد. مقاله عالم هيچكاك نه تنها از منظر آشنايي با اين كارگردان بزرگ تاريخ سينما مهم است، بلكه رهيافتي جدي است براي درك و دريافت،‌ منظري كه شهید آويني، از آن به عالم جدي سينما مي نگريست.

آويني، سرگيجه را بهترين فيلم تاريخ سينما مي داند و آن را مثال تام و تمام سينمايي مي داند كه محصول فرهنگ تكنولوژيك و منتج از ظرافت هايي است كه مدرنيته خالق آن است. و اينها همه نشان از آن دارد كه در مواجهه با سينما بايستي كاملاً به ابراز فن اين هنر مدرن و فراگير مسلح گشت و از بي گدار به آن زدن، پرهيز داشت.

جوهر سينما نيز مستقل و مجرد از پيام و تفكر وجود دارد و معتبر است و تا كسي اين حقيقت را به معانيه و تجربه در نيابد، نخواهد توانست كه سينما را همچون وسيله اي در خدمت بيان معتقدات خويش درآورد. اين سخنان را نبايد با محصولات مصرفي رسانه ها كه خواه ناخواه گرفتا هر روزگي و مصرف زدگي هستند محك زد./انتهاي پيام/