كيفيت پايين محصولات‌ايراني؛ ذهنيتي‌غالب يا واقعيتي‌روشن؟

گروه اقتصادی «خبرگزاری دانشجو»؛ مسائل مختلفي در خصوص عدم رغبت خريدار ايراني نسبت به کالاي داخلي وجود دارد که فضاي کشور به اين نقطه رسيده است که مردم ديد مناسبي نسبت به تهيه اجناس داخلي ندارند، کارشناسان معتقدند: علت عدم رغبت مردم به کالاي ايراني را مي توان در مسائل فني و کيفي محصولات داخلي در سالهاي گذشته جستجو کرد و تصويري که در ذهن مردم از کالاي داخلي نقش بسته است نشأت گرفته از کيفيت نامناسب برخي توليدات داخلي است.

متاسفانه ذهنيتي در  مردم ایران وجود دارد که بر اساس آن، کالاهاي ايراني را بي کيفيت مي دانند. اين ذهنيت غالب است و به خطا عموميت داده شده است. البته اين که برخي از کالاهاي ايراني کيفيت پاييني دارند واقعيت است چرا که برخي از محصولات ما به واسطه عدم نظارت و رقابت و عوامل ديگر، کيفيت مناسب را ندارند. اما اين دليل نمي شود که اصل موضوع زير سوال برود.

در بررسي مقوله كيفيت كالاهاي صنعتي ايران، به طيف وسيعي از سؤالات برمي‌‌خوريم. آيا به درستي همه كالاهاي ايراني فاقد كيفيت هستند يا اين مسأله مربوط به پاره‌اي از آنها است؟ آيا بي‌كيفيت بودن برخي كالاهاي ايراني به عواملي همچون استفاده از ماده اوليه نامرغوب، توسعه نيافتگي تكنولوژي توليد محصولات صنعتي، ضعف دانش فني، قيمت تمام شده بالا و يا ناكارآمدي برنامه‌هاي توسعه منتسب مي‌شود و با آن دلايل، نابساماني بازار و ضعف كيفيت كالا و محصولات صنعتي ايران قابل توجيه است؟  تا زماني كه بازار مصرف ايران به صحنه جولان كالاهاي فاقد كيفيت وارداتي تبديل شود، چگونه مي‌توان از توليد‌كننده ايراني انتظار توليد كالايي با كيفيت را داشت؟ ‌

از سویی دیگر نبايد به موضوع کيفيت کالاهاي ايراني به شکل علت نگاه کرد چرا که اين مقوله خود معلول عواملي همچون توان توليدکنندگان و بالا نبودن دانش فني مجموعه هاي توليدي داخلي است.

توليدکنندگان داخلي علت کيفيت پايين محصولات خود را نداشتن توان لازم براي رقابت در عرصه هاي تکنولوژي عنوان مي نمايند و مي گويند وقتي مردم از محصولات داخلي استفاده نمي کنند ما نيز نمي توانيم با حجم فروش پايين و ضعيف در مقابل رقيباني که با استفاده از بازار داخلي ايران به حجم فروش خيره کننده اي دست مي يابند از جهت کيفيت و تکنولوژي سرمايه گذاري و رقابت کنيم.

کیفیت پایین مواد اولیه یکی دیگر از علت‌های عدم استقبال به کالاهای تولید داخل است. هم‌اکنون بیشتر مواد اولیه کالاهای تولید داخل از کشورهای آسیایی تأمین می‌شود و این در حالی است که بیشتر این مواد اولیه از کیفیت نامطلوبی برخوردار است.

اما كيفيت محصولات توليدي در يك كشور به عوامل متعددي بستگي دارد كه اين عوامل را مي‌توان به  سطوح درون بنگاهي، صنعت، دولت و ارتباطات بين‌المللي تقسيم‌بندي كرد. تلاش در جهت بهبود كيفيت محصولات بيشتر معطوف به توليدكنندگان است و از طريق عزم جدي و هدف‌گذاري و تلاش بي‌وقفه مديران و صنعتگران در داخل بنگاه‌هاي صنعتي بدست خواهد آمد و دولت و سياست‌گذاران نقش آماده‌سازي محيط مناسب براي رقابت، حضور در بازارهاي بين‌المللي، ايجاد زيرساخت‌هاي تجاري، قانوني و لجستيكي و همچنين تشويق و در بعضي موارد آموزش را برعهده خواهد داشت. دولت مي‌تواند با اتخاذ سياست‌هاي تشويقي و ترويجي مناسب مانند آموزش‌هاي لازم، ترويج جوايز و استانداردها و همچنين با تنظيم قوانين سختگيرانه براي توليد و واردات محصولات با كيفيت پايين زمينه را براي بهبود كيفيت توليدات داخلي فرآهم آورد.

اما اين سؤال مطرح مي‌شود كه آيا تلاش براي افزايش كيفيت منجر به افزايش هزينه‌ها و در نتيجه كاهش قيمت تمام شده محصول نخواهد شد؟ كيفيت به معني "دوري از خطا" است. از اين ديدگاه در هر سازماني مجموعه زيادي از اشتباهات و خطاها رخ مي‌دهد كه ناشي از كيفيت پايين بوده و اين كيفيت پايين هزينه‌هاي زيادي به سازمان تحميل مي‌كند كه در صورت بهبود كيفيت اين هزينه‌ها از بين خواهد رفت. بنابراين تلاش در جهت بهبود كيفيت منجر به كاهش هزينه‌هاي سازمان خواهد شد. با تحليل هزينه‌هاي كيفيت مي‌توان گفت توجه به كيفيت محصول و ارتقاء مستمر آن، منجر به كاهش قيمت‌تمام شده مي شود كه اين خود نيز در كنار كيفيت، عامل ديگري در تشويق و ترغيب مردم به خريد و مصرف كالاي داخلي مي‌باشد. بنابراين رمز مؤفقيت و شكوفايي توليد داخلي، افزايش كيفيت محصولات است و شعار حمايت از توليد ملي زماني تحقق مي يابد كه همزمان با افزايش كمي توليدات داخلي كيفيت آنها نيز افزايش يابد.

هنوز در بسیاری از حوزه‌ها، محصولات تولید داخل کیفیت پایینی داشته و این موضوع باعث متضرر شدن بسیاری از مصرف‌کنندگان ایرانی شده است. کیفیت پایین برخی تولیدات داخل، مصرف‌کنندگان ایرانی را مجبور کرده که علی‌رغم تبلیغات گسترده درباره مصرف کالاهای داخلی، به خرید کالاهای خارجی رو بیاورند.
 

کارشناسان با اشاره به تفکري که نسبت به کالاها و محصولات داخلي در سالهاي گذشته در ذهن شکل گرفته است معتقدند که نمي توان انتظار و توقع داشت يکساله و با برگزاري چندين مراسم و همايش مسئله استفاده از کالاي ايراني در ذهن مردم نهادينه شود بلکه نامگذاري سال جديد به عنوان توليد ملي و حمايت ازکار و سرمايه ايراني مي تواند زمينه ساز يک برنامه ريزي دقيق، عميق و ريشه اي از سطح مدارس تا دانشگاه ها و ديگر سطوح براي دولت باشد.

بي‌شك حمايت از توليد داخلي بدون همراهي و مشاركت مردم امكان‌پذير نيست. اين مردم هستند كه با انتخاب، خريد و مصرف توليد داخل در مقابل محصول خارجي زمينه را براي رشد توليد ملي فرآهم مي‌آورند. كسب حمايت و مشاركت مردم نيز در گرو ارتقاء‌كيفيت محصولات توليد داخل مي‌باشد.

 

به هر حال، حل اين معما برعهده تصميم‌سازان اقتصاد ايران در سال‌هاي آتي است. اما همين قدر بدانيم تا زماني كه كيفيت و معماي قيمت به عنوان گمشده‌هاي صنعت و اقتصاد ايران مجهول بمانند، اين وضعيت ادامه خواهد يافت. تدبيرپردازان اقتصاد ما بي‌شك مي‌دانند كه اگر روال به اين منوال باشد، صنعتي كه نخواهيم شد هيچ، همين دستاورد مختصرمان را نيز با واپس‌گرايي در اثر بي‌توجهي به توليد صنعتي واخواهيم نهاد. به تعبيري ديگر، بدون رعايت اصل كيفيت، حتي اگر توان صنعتي هم داشته باشيم، صنعت و محصول ايراني تنها يك نقاب خواهد بود براي چشم بستن به روي واقعيت‌هاي اقتصاد ايران.‌