شیخ الاسلام: گروه های دوستی تا کنون هیچ طرحی ارائه نکردند / گروه های دوستی مواضع کشور را بیان می کنند

گروه سیاسی «خبرگزاری دانشجو»؛ چندی است که بحث گروه های پارلمانی مجلس داغ شده است. برای بررسی زوایا و جزئیات این گروه ها با حسن شيخ الاسلام، معاون بین الملل رئیس مجلس به گفت و گو نشستیم که مشروح آن را در ادامه می خوانید:

«خبرگزاري دانشجو»- طي يكماه اخیر بحث گروه‌هاي دوستي و عضویت نمایندگان در این گروه ها مطرح شده است. بفرمایید که گروه های دوستی از چه زمان و با چه هدفی آغاز به کار کرد؟

شيخ الاسلام: گروه هاي دوستي يكي از ابزارهاي ديپلماسي پارلماني است كه در چند سال اخير با ارتقاي نقش مجالس در ارتباطات سياسي و روابط بين الملل بين كشورها، تشکیل شده و يكی از وجوه روابط پارلماني بين مجالس كشورها محسوب مي‌شود.

 

درحقیقت اولين گروه دوستي در دوره سوم مجلس شوراي اسلامي و با كشور پاكستان تشكيل شد كه نقش عمده اين گروه‌ ها نیز كمك به تسهيل روند همكاري ها و رفع مشكلات و موانع روابط، بيان و تبيين مواضع و شناخت مواضع كشور در زمينه‌هاي مختلف است.

در حقیقت گروه های دوستی پارلمانی روابط كشورها در مسائل سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي منطقه‌اي را از يكسو تقويت و تحكيم مي‌دهد و يا در زمان بن بست روابط رسمي ميان كشورها، به رفع اين بن بست ها كمك مي‌كند و يا به شناسايي ظرفيت ها و فرصت هاي جديد براي توسعه همكاري ها كمك مي كند.

«خبرگزاري دانشجو»- نحوه‌ تشكيل گروه‌ها و عضويت اعضا به چه صورت است؟

شيخ الاسلام: در ابتداي هر دوره از مجلس پس از تصويب اعتبارنامه‌ ها و آغاز رسمي فعاليت نمايندگان، گروه‌هاي دوستي مختلفي كه در دوره قبل وجود داشته‌اند را اعلام مي كنيم و نمايندگان هر كدام به دلخواه در اين گروه‌ها ثبت نام مي‌كند و براساس آيين نامه گروه‌هاي دوستي حداكثر تعداد اعضاي هر گروه 12 نفر و حداقل آن 7 نفر هستند.

در ادامه پس از ثبت نام نمايندگان در صورتي كه گروه‌هايي تعداد آن از حد نصاب بيشتر شود، در حضور خودشان قرعه كشي شده و 12 نفر انتخاب مي‌شوند و سپس از ميان اعضاي گروه، انتخابات هيت رئيسه گروه نيز برگزار مي شود.

«خبرگزاري دانشجو»- ملاك انتخاب كشورها چيست؟

 

ایران امروز با تمام كشورهاي عمده و مهم گروه دوستی دارد

شيخ الاسلام: عمدتاً گروه دوستي با كشورهایی تشكيل مي‌شود كه در دوره قبل هم گروه دوستي با آنها داشته ایم، البته تشكيل این گروه ها منوط به داشتن گروه دوستی در کشور مقابل است که معمولا از طريق مذاكرات روساي مجالس با يكديگر توافقاتی در این زمینه صورت می گیرد.

 

 

در بعضي موارد هم به دليل اهميت تحولات يك كشور براي ما از جهت سياست خارجي و منافع ملي، خود مجلس راساً گروه دوستي با آن كشور تشكيل داده و پيگير ارتباطات است.

«خبرگزاري دانشجو»- در حال حاضر چند گروه دوستي داريم؟

شيخ الاسلام: در مجلس فعلي 24 گروه دوستي با 110 كشور داريم كه هر گروه دوستي شامل چند كشور است و دوره قبل با 88 كشور در 26 گروه دوستي ارتباط داشتيم.

«خبرگزاري دانشجو»- دسته‌بندي گروه‌ها بر چه اساس است؟

شيخ الاسلام: دسته‌بندي گروه‌ها با نظر هيت رئيسه مجلس براساس يكسري شاخص‌هاي خاص همچون شاخص های منطقه‌اي، نوع ارتباطات ما با كشورها و نوع فعاليت گروه‌ها مشخص می شود.

«خبرگزاري دانشجو»- هر نماينده در چند گروهي مي‌تواند عضو باشد؟

شيخ الاسلام: هر نماينده مي‌تواند در يك گروه دوستي كه شامل چند كشور است، عضو باشد.

«خبرگزاري دانشجو»- عملکرد اين گروه‌هاي دوستي از دوره سوم تا زمان حال به چه صورت بوده است؟

شيخ الاسلام: در هر دوره تعداد گروه‌ها افزايش يافته است و امروزه به طور كلي با تمام كشورهاي عمده و مهم همچون ژاپن، چين، روسيه، آلمان ، اتريش، ايتاليا و ... گروه دوستي داريم و اكنون نيز انگلیس خواهان ارتباط با ایران است.

«خبرگزاري دانشجو»- با انگليس هم ارتباط پارلماني داريم؟

شيخ الاسلام: گروه دوستي انگليس در دوره قبل تشكيل شد و در اين دوره نيز ثبت نام‌ها صورت گرفته است، البته باید گفت که در مجلس انگلستان هم گروه دوستي ايران وجود دارد و آنان نيز خواهان ارتباط و پيگيري آن هستند.

«خبرگزاري دانشجو»- براي انتخاب گروه‌هاي دوستي شرايط خاصي وجود دارد؟

شيخ الاسلام: خیر. شرايط خاصي وجود ندارد و اعضای گروه ها بر اساس علاقه و فعاليت در آن كشور و يا براساس سوابق در آن زمينه، گروه خود را انتخاب مي‌كنند.

«خبرگزاري دانشجو»- با توجه به اینکه تعداد زیادی از نمایندگان در این دوره وارد مجلس شده اند و سابقه نمایندگی ندارند، عدم تسلط و يا سابقه نمايندگان در مورد كشوري كه عضو آن شدند در روند كار مشكل ايجاد نمي‌كند؟

 
شيخ‌‌الاسلام: نه مشكلي ايجاد نمي‌كند؛ زيرا اعضاي گروه‌هاي دوره قبل در اين دوره نيز در گروه های قبلی خود ثبت‌نام مي‌كنند.

مهمترین مسئله در عضویت گروه های دوستی علاقه شخص نماينده است

«خبرگزاري دانشجو»- از اين جهت كه حتي براي ارتباط برقرار كردن با يك كشوري خاص شاید نياز به تخصصي خاص وجود داشته باشد، آیا براي رسيدن به اهداف گروه ها قصد نداريد از هر كميسيون يك عضو به طور تخصصی در گروه های دوستي در نظر بگیرید.

شيخ‌الاسلام: اينجا علاقه شخص نماينده مطرح است و ارتباطي به كميسيون‌ها ندارد، البته تلاش ‌مي‌شود تا حد ممكن نمايندگاني كه در زمينه‌اي كار كردند و يا با كشور خاصي فعاليت داشتند در همان كشور عضو باشند، اما مهمترین مسئله علاقه شخص نماينده است.

«خبرگزاري دانشجو»- با این روند اين سفرها به يك سفر تفريحي براي نمايندگان تبديل نمي‌شود؟

 

 

 

شيخ‌الاسلام: خير. گروه‌هاي دوستي نقش بسيار مهمي هم در تسهیل روابط در دوره هاي گذشته داشته اند و در جهت شناخت مشكلات و زمينه‌هاي گسترش همكاري‌ها، كارهاي مهمي انجام داده اند.

«خبرگزاري دانشجو»-انتخاب اعضاي هيئت رئيسه گروه‌ها به چه صورت انجام مي‌شود؟

 

رئیس یک گروه دوستی فردی با سابقه در آن گروه است

شيخ‌الاسلام: بعد از انتخاب اعضاء، انتخاب اعضاي هيئت رئيسه است كه طي نشستي با حضور اعضاي گروه رئيس، نائب رئيس، منشي و خزانه‌دار به عنوان هيئت رئيسه گروه دوستي انتخاب مي‌شوند و پس از آن گروه رسماً فعاليت خود را آغاز مي‌كند.

«خبرگزاري دانشجو»- بنابراین باز هم مشخصه خاصي حتي براي رئيس گروه در نظر گرفته نمي‌شود؟

شيخ‌الاسلام: خب معمولا زماني كه فردي سابقه بيشتري در گروه يا كشوري دارد، معمولا وي به عنوان رئيس انتخاب مي‌شود.

«خبرگزاري دانشجو»- اواخر دوره هشتم يك بند در مورد گروه های دوستی پارلمانی به آيين‌نامه اضافه شد که به صورت کاملا کلی به این بحث پرداخته است، به نظر شما ضرورتی برای پرداختن جزئی تر به این مسئله وجود ندارد؟

شيخ‌الاسلام: روند تا به حال بر اساس علاقه نماينده پیش رفته است، اما در هر دوره مجلس، هميشه بحث فعال كردن گروه‌هاي دوستی و نحوه تقويت عملکرد آنان در پیشبرد مناسبات دو كشور مطرح بوده و تدابيري نيز انديشيده که تركيب گروه‌هاي دوستی را جهت خاصي داده است؛ براي مثال افرادي با كارايي بيشتر، عضو گروه‌ها شوند، اما تا به حال علاقه نماينده مطرح بوده که در روند كار به طور طبيعي تاثير مي‌گذارد.

«خبرگزاري دانشجو»- سفرهای گروه های دوستی پارلمانی توسط چه كسي تاييد مي‌شود؟

 

سفر گروه‌‌های دوستی منوط به دریافت دعوتنامه است

شيخ‌الاسلام: معمولا اين سفرها به صورت متقابل است و بر اساس دعوت انجام شده، اما اين سفرها آيين‌نامه خاصي نیز دارند.

«خبرگزاري دانشجو»- يعني سفرها صرفا منوط به دريافت دعوتنامه از كشور مقابل است؟

شيخ‌الاسلام: بله.

«خبرگزاري دانشجو»- يعني نمايندگان نمي‌توانند خود درخواست سفر داشته باشند؟

شيخ‌الاسلام: سفرها در پاسخ به سفر گروه مقابل است يا بنا به دعوت گروه مقابل.

«خبرگزاري دانشجو»- عمده ترين دلايل سفرها و دعوت‌نامه‌ها چيست؟

 

گروه های دوستی مواضع کشور را بیان می کنند

شيخ‌الاسلام: سفرها و دعوت نامه ها بر اساس شرايط خاص مناسبات دو كشور صورت می گیرد، در گفت‌وگوهاي دو طرفه نيز معمولا بحث مناسبات زمينه‌هاي گسترس مطرح است.

گروه‌هاي دوستی به اشكال مختلف همچون ارسال نامه و صدور بیانیه مواضع مجلس شوراي اسلامي در قبال تحولات مهم كشور مورد نظر يا موضوعات مهم براي سياست خارجي نظام اسلامي را مطرح مي‌كنند، در دوره هاي گذشته، گروه‌هاي دوستي با ارسال نامه‌هاي مختلف در خصوص بحث هسته‌اي مواضع كشور را در مقاطع مختلف بيان كردند.

«خبرگزاري دانشجو»- نقش هيئت رئيسه مجلس در گروه‌هاي دوستي به چه شکل است؟

 

کمیته سفر های خارجی وظیفه بررسی سفرهای این گروه ها را به عهده دارد

شيخ‌الاسلام: گروه‌هاي دوستي معمولا نتايج و پيگيري‌هاي لازم سفرهای خود را به هيئت رئيسه گزارش مي دهند، البته ممكن است از طريق امور بين‌الملل مجلس ارتباط برقرار شود و ما از طريق سازمان‌هاي مختلف به رفع و بررسی یکسری مسائل بپردازیم و سفر گروه های دوستی نیز در کمیته سفرها بررسی می شود.

«خبرگزاري دانشجو»- وظیفه این کمیته چیست؟

شيخ‌الاسلام: این كميته‌ که در هيئت رئيسه تشکیل می شود وظیفه بررسی تمام سفرهاي خارجي مجلس از جمله سفرهاي گروه‌هاي دوستي را بر عهده دارد.

«خبرگزاري دانشجو»- مهم‌ترين نتايج چشمگير در اين سفرها را عنوان كنيد؟

شيخ‌الاسلام: موفقیت ها در مباحث مختلف صورت گرفته است، گروه هاي دوستي در مورد ارتباط با برخي كشورها از طريق مذاكرات با اتاق بازرگاني، بخش خصوصي، نهادهاي مختلف فرهنگي و اقتصادي كشور با ديگر كشورها در رفع پاره اي معضلات اقتصادي، سياسي در مسير توسعه همكاري ها و بيان مواضع كشور نقش مهمي ايفا كردند.

«خبرگزاري دانشجو»- چند درصد از طرح‌هاي مطرح شده در صحن نتایج حاصل شده از این سفرهاست؟

 

گروه‌های دوستی تا به حال طرحي براي تصويب پيشنهاد نكردند

شيخ‌الاسلام: معمولا گروه‌هاي دوستي در تصويب لوايح و طرح‌هايي كه به صحن مي‌آيد (قبل از ورود طرح‌ها و لوايح به صحن) از طريق ارتباط با سازمان‌ها و نهادها در مطرح شدن آنان نقش دارند، اما با توجه به اینکه تصويب طرح، روند خاص خود را دارد و بايد با نهادهاي گوناگون رايزني شود تا به حال خود گروه‌ها طرحي براي تصويب در مجلس پيشنهاد نكردند.

«خبرگزاري دانشجو»- مهمترين موانع رسيدن به اهداف گروه‌هاي پارلماني چه بوده است؟

 

 

 

نبود نهاد ارتباطی قوی با دیگر کشورها مهمترین مانع رشد گروه های دوستی است

شيخ الاسلام: مهمترین نقش آفريني گروه‌هاي دوستي در مناسبات كشورها نحوه و كيفيت ارتباط با سازمان‌هاي مختلف مؤثر در مناسبات است، این گروه‌ها مستقيماً نقش اجرايي ندارند، بلكه بيشتر نقش پشتيباني روابط را دارند.

در مورد هر كشوري نهادهايي هستند كه ارتباط ما را با آن كشور شكل مي‌دهند، اين گروه‌هاي دوستي مي‌توانند با اين نهادها ارتباط قوي برقرار كنند تا از این طریق مشكلات و موانع را شناخته و از طريق گروه دوستي آن موانع را برطرف کنیم.

بنابراين اين گروه‌ها بايد بتوانند با نهادهاي مختلف دولتي و خصوصي كه در پيشبرد اهدافشان نقش مؤثري دارند، ارتباط لازم را برقرار كنند، هر چه اين ارتباطات قوي‌تر باشد و همكاري ها بهتر باشد نقش اين گروه‌ها در حل مشكلات و گسترش روابط بيشتر مي‌شود.
 
«خبرگزاري دانشجو»- تا الان چنين ارتباطي نبوده است؟
 
شيخ الاسلام: چرا بوده اما نمي‌توان گفت هميشه و در همه موارد.
 
«خبرگزاري دانشجو»- گروه‌هاي دوستي زيرنظر امور بين‌الملل مجلس است؟

 

گروه های پارلمانی به صورت خود اداری، اداره می شوند
 
شيخ الاسلام: خیر، ما صرفا نقش پشتيباني كارشناسي اين گروه‌ها را بر عهده داريم يعني اين گروه‌ها را از جهات كارشناسي و پشتيباني اداري كمك مي‌كنيم.

«خبرگزاري دانشجو»- پس به صورت كلي گروه‌هاي دوستي وابسته به كجاست؟

شيخ الاسلام: گروه‌هاي دوستي خود مستقلاً فعاليت مي‌كنند، اما با هيئت رئيسه ارتباط دارند به رئيس مجلس گزارش مي‌دهند و مشورت مي‌گيرند.

«خبرگزاري دانشجو»- پس در حقيقت نظارتي چند شعبه دارند؟

شيخ الاسلام: بله. امور بين‌الملل مجلس هم حمایت اداري و كارشناسي را برعهده دارد.

«خبرگزاري دانشجو»-: يعني اگر دعوت نامه‌اي هم ارسال شود اول به امور بين‌الملل مي‌آيد؟

شيخ الاسلام: بله، كار اداري آن را ما انجام مي‌دهيم.
 
«خبرگزاري دانشجو»- وابستگي آن به قسمت ها و معاونت ها از جمله كميسيون امنيت ملي به چه صورت است؟

شيخ الاسلام: ارتباطش بيشتر مربوط به گزارش‌هاي سفرهاي انجام شده و مواردي كه نياز به پيگيري دارد است و اگر نیاز به حضور کمیسیونی خاص باشد، پیگیری برخی موارد به كميسيون‌ها محول مي‌شود.
 

«خبرگزاري دانشجو»- بنابراین زيرنظر كميته‌هاي سفرهاي خارجي هم نيست؟

شيخ الاسلام: خير، آن كميته مخصوص كل سفرهاي خارجي نمايندگان است و به گروه‌هاي دوستي ارتباطي ندارد بلكه گروه‌هاي دوستي جزئي از آن است.

فعاليت گروه‌هاي دوستي مربوط به خودشان است، حتي برگزاری جلسات با حضور اعضا يا نهادها را نيز خود هماهنگ مي‌كنند و اين طور نيست كه معاونت خاصي پيگيري و يا مسئوليت اين گروه‌ها را برعهده داشته باشد، خود فعاليت مي‌كند و اگر لازم باشد از طريق كميسيون‌هاي تخصصي و يا هيئت رئيسه براي پيگيري كارها اقدام مي‌كنند.
 
«خبرگزاري دانشجو»- برخی وظایف سفرهاي گروه‌هاي دوستي با ديگر سفرهاي مجلس به خصوص كميسيون‌هاي با یکدیگر تداخل پیدا نمی کند؟

 

سفرهاي گروه‌هاي دوستي با ديگر سفرهاي مجلس ارتباطی با هم ندارند
 
شيخ الاسلام: خير، هر كدام در سطحي متفاوت عمل مي‌كنند، ارتباطات كميسيون هاي مجلس، در سطح خاصي است، معمولاً كميسيون تخصصي مجلس با كميسيون‌هاي تخصصي بعضی مجالس ارتباط دارند.

بنابراین سفرهای کمیسیون ها نیز تخصصي‌تر مي‌شود، اما گروه دوستي تخصصي نيست بلكه مي‌تواند در همه‌ زمينه‌ها به حل مشكلات كمك كند.

«خبرگزاري دانشجو»- مگر كميسيون‌هاي تخصصي نيز وظيفه ارتباط‌گيري را با كشورها و حل مشکلات ندارند؟

شيخ الاسلام: بله اين وظيفه را دارند اما وظایف گروه دوستي اعم‌تر است.

«خبرگزاري دانشجو»- يعني نمي‌شود يك گروه دوستي متشكل از اعضاي چند كميسيون باشند؟

شيخ الاسلام: اينها با كمك همديگر مي‌توانند به حل مشكلات و يا توسعه‌ مناسبات كمك كنند.
 
«خبرگزاري دانشجو»- سفرهاي گروه‌هاي دوستي با سفرهاي گروه‌هاي ديگر در ساير وزارتخانه‌ها يكسان نيست؟
 

شيخ الاسلام: خير، حوزه كارهاي آنها متفاوت است، سفرهاي نهادهاي دولتي سفرهاي رسمي است اما سفرهاي گروه‌هاي دوستي بيشتر پارلماني است و معمولاً پارلمان‌ها در بيان مواضع آزادتر هستند اما در مقامات رسمي، ملاحظات وجود دارد.

«خبرگزاري دانشجو»- نقش وزارت امور خارجه در سفرهاي گروه‌هاي دوستي چيست؟

شيخ الاسلام: وزارت امور خارجه همكاري تنگاتنگي با گروه‌هاي پارلماني دارد، همچنين گروه‌هاي دوستي با برخي وزارتخانه‌ها همكاري خيلي تنگاتنگي دارد.

به طور مثال ما با وزارت امور خارجه، اتاق بازرگاني، سازمان‌هاي مختلف فرهنگي ارتباطات بسيار تنگاتنگي داريم، جلسات بسيار منظمي به خصوص با وزارت امور خارجه برگزار می کنیم.