بزرگ مردا كه تو بودي!

محمد آرمان:

حكيم متاله، محمد صدراي شيرازي معروف به ملاصدرا، عالم، دانشمند، فقيه، فيلسوف و عارف شيعي از بزرگترين انديشمندان تاريخ انديشه و علم اسلامي است. كتاب معروف او «اسفار اربعه» جايگاهي والا و معتبر در حوزه انديشه و معارف ديني دارد، او از بر جستگان معارف و الهيات است.

او را حكيم متاله مي دانند و مي نامند. حكمت او كه بر آمده از سير و سلوك عادلانه و تطورش در معاني و معارف علوم مختلف است و به ويژه فلسفه اسلامي در هم آميختگي معتنابهي با الهيات دارد و همين مسماي اسم زيبا و جاندار متاله است يعني در حكمت، نشان از الهيات و توجه به ذات اقدس اله در او و آثارش ديده مي شود، به روشني  و فخامت و زيبايي.

حكيم متاله، يعني بازگرداندن سر منشا همه چيز در عالم فهم و ادراكات علمي بشري به حدود انديشه توحيدي. آنچه ملاصدرا و همقطارانش را از ديگر فلاسفه عصر و تاريخ جدا مي كند و متمايز مي نمايد. واقعيت اين است كه ظهور و بروز انديشه صدرايي آن هم در عصر صفوي و در بيان جرگه علما صفوي و پيروان راستين مكتب ظاهر و متنسكان ظاهر مكتب، جلوه و جلاي ديگري به اين عنصر برجسته فهم تاريخي از حكمت متالهي داده است.

آنچه از ميانه مباحث جدال هاي كلامي و فكري و كرسي هاي پرسش و پاسخ علما و صغري و حضرت ملاصدرا نمايان است، علاوه بر برد علمي، تسلط انديشگي و اخلاق جسور و بي ملاحظه فكري كه بايد در هر عالم و دانشمند قابل نظري وجود داشته باشد، رسالت تاريخي و انديشگي صدراي شيرازي است و در دفاع حقيقي و پر صلابت و حكيمي از انديشه اصيل شيعي.

پرتو انوار الهي اهل بيت بركلام و دل و ديده و انديشه ملاصدرا او را چونان سفيري براي پاسداشت از حقيقت مترقي و برجسته انديشه فكري شيعي و ميراث ماندگار و فاخر حكمت اهل بيت (ع) كه به حكمت علوي معروف است، گرداند.

اين گردانندگي اما در محيط دوار انديشه و فكر اوست و نه چيزي خارج از آن؛ چراكه ملاصدرا ارباب فكري خود را گستره معرفت علوي، بيش و پيش از هر چيز، حقيقت وحي قرار داد و برآن شد تا از منبع فيض بنوشد و بنوشاند البته تاثير مدونان و منصفان و خالقان انديشه هاي عقلي در اطراف و اكناف عالم در او، بي هيچ ترديدي قابل انكار است و اتفاقا نقطه ثقل و محور و مناط اهميت و ارزش ملاصدرا در همين است.

صلابت و رسانايي و عظمت و راهگشايي علمي ملاصدرا همچون همه علماي راستين و انديشمندان حقيقي نه از راه بستن پنجره هاي فكر به روي غير و جلوگيري از روبرويي صريح و صادقانه و علمي ديگران، بلكه از طريق آزاد انديشي و تلاقي خردمندانه معارف مختلف و متنوع با هم و البته غربال سره از ناسره با مدد از منبع فيض و ادراكات جامع و مانع عقلي، صورت پذيرفت و اين است راه روشن خردورزي و فرزانگي.

خانه ملاصدراي شيرازي، در روستاي كهك قم، براي هميشه دوران، جلوه ماندگار از حيات ظاهري و باطني كسي است كه عمر شيرين و جان گرانمايه خويش را در جهت ارتقاي دانش و فهم و خرد ورزي بيشتر و بهتر بشريت صرف نمود.

خجسته باد نام تو، بزرگ مردا كه تو بودي ملاصدرا!