تمام مردان شاه

بي هيچ ترديدي مي توان بر اين کلام صحه گذاشت که تاريخ بزرگترين معلم انسان هاست.

شنيدن رويدادها و وقايع تاريخي از زبان کساني که خود در متن اين رويدادها حضور داشته و شاهد و ناظر آن بوده اند - و حتي چه بسا در آن نقش آفريني كرده باشند- بهترين راه براي شناخت و تحليل وقايع تاريخي و يافتن چراغي براي پيمودن راه آينده است.

بدون شک انقلاب اسلامي سال 1357يکي از تاثيرگذارترين رويدادهاي تاريخ معاصر ايرانيان است.

يك جامعه شناس  ايراني که سالها رياست اداره جوانان سازمان آموزشي علمي و فرهنگي ملل متحد، يونسکو (UNESCO) را بر عهده داشته است در روزهاي پاياني حکومت مشروطه شاهنشاهي، طي سلسله نشست هايي به ديدار محمدرضا پهلوي، آخرين پادشاه ايران رفته تا به او در زمينه رخدادهاي در حال وقوع مشاوره بدهد.

وي شرح اين ملاقات ها و گفت و گوهايش با محمدرضا پهلوي را در کتاب «از کاخ شاه تا زندان اوين» نقل مي کند.

کتاب از دو بخش تشکيل مي شود؛ بخش نخست، گزارش هشت جلسه نشست احسان نراقي با شاه است. مطالعه اين بخش خواننده را به شگفت وامي‌دارد.

به علاوه به عنوان نمونه در صفحه 28 مي خوانيم: « ... او (شاه) ريشخندکنان گفت: چگونه روحانيت بدون وجود سلطنت مي تواند باقي بماند؟ اگر سلطنت نباشد کمونيست­ها آنها را نابود مي کنند. نراقي: به هر دليلي که باشد در حال حاضر روحانيت فکر مي کند که براي بقاي خود نيازي به سلطنت، وجود ندارد و خود را تا آن حد قدرتمند مي پندارد که در زمان مناسب، کمونيست­ها را نيز حذف نمايد.»

چنانچه اين سخن احسان نراقي درست از آب درآمد و چندي پس از انقلاب، دولت اسلامي يک به يک گروه هاي کمونيستي را غيرقانوني اعلام کرد و سرانجام همه آنها را از سر راه برداشت.

بخش دوم کتاب، اما خاطرات دوران زنداني شدن احسان نراقي پس از انقلاب است؛ اين بخش اگر بيشتر از بخش نخست خواندني نباشد کمتر از آن نيست.  در صفحه 263 کتاب مي خوانيم: «... موسوي تبريزي، دادستان کل دادگاه انقلاب که نسبت به زندانيان بسيار سختگير بود، طي بازديدش از بند ما موقعي که سعي کرده بودم که برايش توضيح دهم به اتهام همکاري با بني صدر مرا دستگير کرده­اند، در حالي که از زمان انتخاب شدنش به رياست جمهوري کشور هرگز او را نديده­ام، پاسخي داده بود که کلمات آن مترادف با اعدام به حساب مي­آمد؛ بدين صورت که «شما يک مرتد هستيد.»»

نراقي در اين بخش کتاب شخصيتي جالب توجه از ميان پاسداران زندان را معرفي مي کند که حضور وي در لابلاي صفحات کتاب نراقي گاه مطايبه آميز و گاه البته ناراحت کننده و تاسف آور است. شخصيتي به نام «حسن گشتاپو»!

ناشر کتاب در صفحات مختلف و به شکل پاورقي، توضيحاتي در مورد برخي نوشته­هاي نراقي آورده است.

ذکر اين توضيحات در پاره­اي از موارد بسيار مفيد است، اما در برخي موارد بي جهت و گاهي نيز نابجا است؛ بهتر بود ناشر کتاب در مواردي که جاي بحث و بررسي دارد از درج توضيح و توشيح خودداري مي کرد؛ هر چند که اين مورد چندان به کار نراقي خللي وارد نکرده است.

«از کاخ شاه تا زندان اوين» روايت از رويدادي است که جهت تاريخ ايران را عوض کرده است./انتهاي پيام/