فیتیله

محمدرضا محقق - گروه ادب و هنر؛ برنامه «فيتيله» مجموعاً‌ از دو عنصر و مولفه ساختاري بيشترين بهره را برده است نشاط و شادي در ميان كودكان و آموزش مسائل مختلف به آنان.

آيتم‌هاي مختلفي كه در برنامه فيتيله طراحي شده است همگي از شكل و رويكردي نمايشي و موزيكال بهره برده است و در امتداد اين آيتم‌ها آنچه مورد توجه سازندگان برنامه قرار گرفته سعي در انتقال مهارت‌هاي زندگي به مخاطبان است، مهارت‌هاي كه در قالب‌هاي مختلف و با يك طراحي شاد و مفرح نكات متنوعي را به طيف گسترده مخاطب خود كه كودكان و نوجوانان باشند، منتقل كنند.

ترديدي نيست كه انگيزه برنامه فيتيله به موازات اين دو عنصر و مولفه ساختاري پيش مي رود يعني آموزش و تربيت ذهني و رفتاري كودكان در بستر قالب‌هاي شاد و موزيكال نمايشي، اما نكته‌اي كه در اينجا بايستي مطمع نظر قرار گيرد اين است كه تناسب جاري ميان اين دو مولفه يعني موزيكال بودن برنامه و طراحي موزون اجرا در كنار بحث آموزش و تربيت آن هم در طيف كودك و نوجوان كه سال‌هاي خطير و مهمي از عمر انسان محسوب مي شود چه شكل و شمايلي به خود مي گيرد؟

توجه جدي به بحث تربيت و آموزش و فراگيري مهارت‌هاي زندگي مي بايستي در تناسب درست و بدون افراط و تفريط با شيوه‌هاي جذاب انتقال مفاهيم در هم آميزد تا هر يك از اين دو مولفه موجب نقصان و ناكارآمدي مولفه ديگر نشود.

به طور مثال در برنامه فيتيله حجم انبوه حركات نمايشي و بخش‌هاي موزيكال اجرايي نبايستي به ميزاني باشد كه اساساً محور برنامه را از تمركز بر روي نكات آموزشي و نرم افزارهاي فكري و رفتاري براي كودكان به بخش حاشيه‌اي برنامه كه همان صورت و جلوه موزيكال باشد، انتقال دهد.

چه بسا افراط در اين بخش و توجه جدي تر و غنابخشي اصلي به حركات نمايشي و موزيكال توجه برنامه سازان را از نقطه كانوني برنامه كه همان انتقال مفاهيم باشد، منحرف سازد و نهايتاً برنامه تبديل به يك شوي تلويزيوني در قالب‌هاي جذاب بيروني اما تهي از مفاهيم جدي دروني و خالي از انتقال مهارت‌هاي اصلي زندگي باشد.

اتفاقي كه احساس مي شود گاه در بخش‌هاي از برنامه فيتيله منجر به خارج شدن اين برنامه از اتمسفر فكري رسانه ملي در جمهوري اسلامي مي شد.

شكل و شمايل برنامه فيتيله و نوع استفاده از كاراكترهاي هنرمند به ويژه در تلفيق در حضور كودكان مجموعاً فضا و زمينه مناسبي براي طرح موضوعات آموزشي فراهم مي كند. اين ايده، ايده مناسب و كارآمد و جذابي است اما به اين شرط كه در طول اجراي برنامه تلفيق درست و استانداردي از اين دو مولفه صورت گيرد و هيچ يك در ديگري هضم نشد به اين شكل كه نه آيتم‌هاي موزيكال به شكلي انبوه و حجيم جاي طرح موضوعات آموزشي را بگيرد و نه مفاهيم مربوط به مهارت‌هاي زندگي به شكلي ضمخت و بي اثر و صرفاً شعاري و سوري آن هم به مخاطب كودك و نوجوان منتقل شد برنامه فيتيله بايد بتواند ميان اين دو موقعيت يك تناسب فكري و اجرايي ايجاد كند تناسبي كه اتفاقاً اگر به شكل استاندارد، درست و حرفه‌اي صورت گيرد مي تواند به عنوان يك مكمل و كاتاليزور هم در ايجاد فضاي شاد و انتقال فضاي مفرح به مخاطب و هم در بيان جذاب مفاهيم مورد نياز طيف كودك و نوجوان عمل كند.

واقعيت اين است كه برنامه فيتيله در طول مدت زماني از رسانه ملي پخش شده توانسته طيف وسيعي از مخاطبان خود را جذب و موقعيت مناسب براي خود در ميان كودكان و نوجوانان ايجاد كند، موقعيتي كه ادامه آن صرفاً بايستي در روندي استاندارد و با توجه به زمينه‌هاي فكري و انديشگي و ارزش‌ها و اصالت‌هاي حاكم بر جامعه ديني ايران شكل پذيرد و ادامه يابد.

نكته اي كه سازندگان برنامه فيتيله توجه جدي و درستي به آن نشان دادند استفاده از موسيقي در برنامه با ساختاري آموزشي است و پيوست آن به موقعيت‌هاي نمايشي و طراحي موزون و اجراي شكيل و مفرح برنامه

حضو موسيقي در برنامه‌اي كه متعلق به طيف كودك و نوجوان است حضوري اجتناب ناپذير، درخور توجه و مفيد فايده است.

در صورتي كه اين حضور آن هم به اين شكل انبوه و متنوع سمت و سويي آموزشي خود و رويكرد تربيتي خود را از دست ندهد و فضاي ابتذال و رويكردهاي نمايشي صرف دامن گير اين برنامه نشود.

اصل حضور موسيقي در برنامه تلويزيوني كودكان لازم و غيرقابل كتمان است اما توجه جدي به نوع اين حضور و حفظ آن در مدار اصول برنامه سازي در جامعه ديني و نگه داشتن آن در اتمسفر رسانه ملي بي ترديد امري مشكل تر، مهم تر و طاقت فرساتر از خود ايده اوليه است.

كاراكترهاي نمايشي فيتيله چه بسا قابليت تنوع بيشتري دارد توجه بيشتر به موقعيت‌هاي بومي و فرهنگ‌هاي آئيني و خرد فرهنگ‌هاي مختلف مناطق كشور آن هم در طيف وسيعي از رسوم و آئين‌ها و نيز توجه به فرامين ديني و متون مذهبي مي تواند بر غناي هر چه بيشتر اين برنامه بيافزايد نكته مهم آن است كه توليد و افزايش شادي و نشاط در يك برنامه تلويزيوني مانند فيتيله صرفاً نبايد به سخت افزار موزيكال و اجراي موسيقايي برنامه محدود شود  اين شادي و نشاط مي تواند از متن و بطن فرامين ديني استخراج شده و در نرم افزار برنامه تزريق شود علاوه بر اين توجه به گنجينه ارزشمند حكمي و حكايت‌ها و داستان‌هاي ايراني و اهتمام به متون متنوع اصيل و سنتي ما مي تواند منبعي قوي براي استخراج موقعيت‌هاي شاد و مفرح و در عين حال حكمت آميز و طناز منجر شود.

رويكرد برنامه فيتيله مي بايستي توسط اساتيد تربيتي و آموزشي و روان شناسي در طيف كودك و نوجوان دقيقاً و مستمر مورد نظارت و بازيابي و اصلاح قرار گيرد تا روند اين برنامه در عين حال كه مرهون ساختار نمايشي و موزيكال خود است همچنان بتواند بازتابنده مفاهيم معرفتي و مهارت‌هاي زندگي براي كودكان و نوجوانان باشد.

برنامه فيتيله آنچنان كه هم اكنون است نبايد در طيف خانواده‌هاي مذهبي و دين دار موقعيتي مطرود و منزوي براي خود ايجاد كند چرا كه هجم انبوه موسيقي و تزريق كاتاليزورهاي موزون و موزيكال مي تواند در طيف مذهبي جامعه نوعي از دافعه و رفتارهاي منفي فراهم آورد.

اتفاقي كه با توجه جدي برنامه سازان به مولفه‌هاي پيش گفته و به ويژه اهتمام به فرهنگ آئيني و ملي قابل ترميم و اصلاح است./انتهاي پيام/