حجاب فطري يا اكتسابي؛ نسبي يا مطلق؟

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ سؤالي كه شايد درباره عفاف و حجاب و امور شبيه به آن مطرح مي‌شود، اين است كه آيا اين امور فطري هستند يا اكتسابي؟ آيا انسان فطرتاً گرايش به اين امور دارد يا عواملي چون دين، جامعه، فرهنگ و يا مصلحت آن را به‌ وجود آورده است؟

دانستن اين مطلب به ما كمك مي‌كند تا درباره نسبي و يا مطلق بودن حجاب نيز نتيجه بگيريم. اگر عفاف و حجاب فطري باشد، يك صفت مشترك بين نوع انسان بوده كه تابع زمان و مكان نيست؛ اما اگر يك امر اكتسابي باشد، تابع زمان و مكان بوده و بنابراين نه يك امر مطلق و ثابت است و نه مشترك بين انسان ها؛ بلكه ممكن است در جامعه‌اي عفاف به عنوان يك ارزش و هنجار محسوب شود و در جامعه‌اي ديگر، ضدارزش و ناهنجار و همينطور ممكن است در يك دوره زماني «عفاف» مورد توجه باشد و در زمان ديگر فضليت محسوب نشده و مورد توجه نباشد.

 

برخي با نفي فطري بودن «عفاف و حجاب» و اموري مانند آن، خواسته‌اند اصالت انساني آن را زير سؤال برده و از ارزش آن بكاهند. ويل دورانت مي‌گويد: «حيا امري فطري نيست، بلكه اكتسابي است. زنان دريافتند كه دست و دلبازي مايه طعن و نفرين و تحقير آنهاست و اين امر را به دختران خود ياد دادند.»

اين گروه معتقدند در هر فرهنگ و تمدني يك سري ارزش‌ها وجود دارد كه برخاسته از همان فرهنگ و تمدن است و ممكن است پس از مدتي اين ارزش‌ها از بين رفته يا كمرنگ شود و ارزش‌هاي ديگري جايگزين آن شود؛ بنابراين نمي‌توان گفت اين امور فطري هستند.

اين افراد براي ادعاهاي خود دلايلي نيز دارند، مثلاً اگر «عفاف» يك امر فطري بود، نبايد فرهنگ‌ها و جوامع در مورد آن اختلاف مي‌داشتند و يا اينكه در جوامع بدوي و دور از تمدن نيز بايد اين امر رعايت مي‌شد، در حاليكه در اين جوامع «عفاف» وجود نداشته است.

 

اگر مي‌بينيم كه در فرهنگ‌هاي مختلف با مسئله حجاب به شكل متفاوت برخورد مي‌شود يا به گفته اين افراد در جوامع بدوي حجاب وجود نداشته است، اين دليل بر عدم اصالت اصل عفاف نيست؛ چرا كه «حجاب» ‌يك مصداق از عفاف است؛ بنابراين، اين موضوع عفاف است كه از زمان و مكان تأثير پذيرفته و تغيير كرده است، نه اصل عفاف.

 

اصل عفاف و حجاب يك امر فطري است و فطرت انسان تغيير و تبديل ندارد. فطرت امري است كه خداوند متعال آن را در وجود انسان قرار داده و انسان بدون اكتساب در عمق ضمير ناخودآگاه خود به آن ميل و رغبت دارد.

 

اما اينكه مخالفان فطري بودن عفاف استدلال مي‌كنند كه در جوامع بدوي «حجاب» رعايت نمي‌شده است و اين را دليل بر فطري نبودن «عفاف» مي‌دانند، بايد گفت اگر بخواهيم يك جامعه ابتدايي را مبناي اين امر قرار دهيم، بايد جامعه دو نفري حضرت آدم و حوا(ع) را در نظر بگيريم كه از هيچ عامل زماني و مكاني متأثر نشده و هنوز بر فطرت پاك انساني خود باقي است.