خيلي دور خيلي نزديك

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ در بخش هاي پيشين اين نوشتار با بررسي زمينه هاي خلق آثار هنري در حيطه مباحث قرآني با بيان كم و كيف اين موضوع از جنبه هاي مختلف پرداخته ايم به ويژه به دشواري هاي آفرينش آثار هنري در اين زمينه اشاره كرديم و يادآور شديم كه سينماي معاصر هرچه در تكنولوژي و مدرنيزم پيش مي رود و فضاهاي جديدي را از اين جنبه و ساير جنبه هاي فرهنگي غرب تجربه مي كند بر پيچيدگي عرصه براي هنرمندان متعهد در عرصه خطير آفرينش هاي ديني مي افزايد.

اما تأثيرپذيري ميان قرآن و سينما از جنبه هاي مختلف قابل مطالعه و تحقيق است. تأثيري كه سينما به عنوان هنر تصوير از متن وحي به عنوان ساحتي قدسي مي پذيرد در دو محور و گستره اعم و اخذ شكل مي گيرد كه نسبتا ميان آن دو را مي توان عموم و خصوص مطلق دانست كه پرداخت موضوعي هريك به دقت و زمينه هاي خاص و شرايط ويژه اي نيازمند است.

 

به عبارت ديگر مي توان گفت جلوه يافتن قرآن و مضامين و معارف آن در سينما گاه به صورت يك امر كلي و عمومي حاوي نكات و ره يافت هاي مضموني و اخلاقي است و گاهي به شكل و شمايل بياني خاص تر از يك موضوع و مضمون شخصي.

در نوع اول ما با گستره اي فراگير و وسيع روبه رو ايم كه از همه رشته ها و گونه هاي علوم و معارف قرآني سرمنشا مي گيرد به طور مثال يك دستور اخلاقي و يا يك سوژه داستاني كوتاه و يا يك حكايت پندآموز در اين نوع تاثيرپذيري مورد توجه و مطمع نظر قرار بگيرد تا مسئله تشريح و بيان تصويري ملهم از تخيل يك امر مقدس و يا حتي يادآوري يك نشانه وحياني و همينطور مثال ها و نمونه هاي ديگر.

اما در نوع دوم با موقعيتي خطير و ساحتي مخاطره آميز روبه روايم كه عبارت اند از پيگيري سينماورزانه يك متن در ساحت تصوير همچون پرداخت داستاني يكي از قصص قرآني يا به تصوير كشيدن تاري كه در امتزاج با سوره ها و آيات قرآني قرار دارد.

اما گذشته از اين گونه هاي مختلف و ساحت ها و زمينه هاي متنوع پرداخت سينماي آيات قرآن نكات ديگري نيز در اين بحث وجود دارد كه مربوط مي شود به بحث هاي نرم افزاري و سخت افزاري و مباحث تئوريك و عملياتي سينماورزي قرآني كه بسته به نوع تعامل و باز پردازش تصويري مفاهيم و مضامين مقدس، متفاوت است.

 

كه هر يك موضعي خاص را پديد مي آورد و فضايي ويژه را مي طلبد؛ چرا كه از يك سو ما با مهم ترين متن مقدس ديني روبه رويم كه ظرافت ها و حساسيت هاي فوق العاده اي را به همراه مي آورد و از سوي ديگر مديومي همچون سينما با تمام ظرافت ها، نقصان ها و فراز و فرود هايش و با همه فوايد و مضرات و نقاط قوت و ضعفش اين موقعيت را حساس تر نموده و نيازمند توجه و تنبه بيشتر مي كند.

در دو سوي اين تعامل و مواجهه دو فضاي نچندان متقارن و هم جنس وجود دارد كه حتي در نظر اوليه و علمي اگر متضاد و متناقض ننمايد، حتما مختلف و متفاوت و به دور از همديگر به چشم مي آيد و تحليل و بررسي اين دو فضا و مطالعه و پژوهش دقيق آنها يكي از مقدمات اصلي در شناخت حوزه تأثيرپذيري از قرآن است تا بتواند با چشمي باز و دانشي درست تعاملي جامع و مانع را دراين حوزه پديد آورد.

شناخت سينما به عنوان هنر تصوير و آگاهي از قرآن به عنوان متن قدسي وحي و نوع فضايي كه در ارتباط ميان اين دو شكل مي گيرد يكي از پيش نيازهاي مهم، خطير، جدي و حساس است كه زمينه ورود به بحث تأثيرپذيري سينما از قرآن را فراهم مي سازد.

و اين موضوعي است كه در بخش بعدي اين نوشتار بدان خواهيم پرداخت و تفاوت هاي ماهوي و ذاتي اين دو را مورد توجه و تمركز قرار خواهيم داد.