آزادی اطلاعات یا مهندسی افکار؟/ ویترین آمریکایی آزادی اطلاعات ترک خورد

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو، در حالی که آمریکا سال‌ها با شعار «آزادی اطلاعات» و «مقابله با پروپاگاندا» دیگر کشور‌ها را تحت فشار قرار داده، اظهارات تازه یکی از بنیان‌گذاران ویکی‌پدیا تصویری متفاوت از پشت صحنه گردش اطلاعات در فضای مجازی غرب ارائه می‌کند.

لری سانگر، بنیان‌گذار ویکی‌پدیا، می‌گوید سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا پیش‌تر در این دانشنامه اینترنتی دست به ویرایش زده و ساختار ناشناس کاربران نیز تشخیص ابعاد واقعی چنین مداخلاتی را دشوار کرده است.

سانگر در گفت‌وگو با «برلینر سایتونگ» تصریح کرده است: «CIA قبلاً ویکی‌پدیا را ویرایش کرده است.»

«دانشنامه آزاد» زیر سایه صاحبان قدرت

اظهارات سانگر تنها متوجه دستگاه اطلاعاتی آمریکا نیست. او معتقد است دولت‌ها، شرکت‌های بزرگ و مجموعه‌های حرفه‌ای روابط عمومی سال‌هاست از ساختار ویکی‌پدیا برای مدیریت تصویر خود و جهت‌دهی به روایت‌های عمومی استفاده می‌کنند.

ماجرای شرکت‌هایی نظیر Wiki-PR و گزارش‌های منتشرشده درباره فعالیت Portland Communications نیز پیش‌تر نشان داده بود که تغییر محتوای ویکی‌پدیا برای دولت‌ها، میلیاردرها و مجموعه‌های قدرتمند، حتی به یک تجارت سودآور تبدیل شده است.

در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که وقتی بازیگران سیاسی و اقتصادی توانایی مداخله در یکی از اصلی‌ترین منابع اطلاعاتی اینترنت را دارند، چه مقدار از تصویر «دانشنامه‌ای مستقل و بی‌طرف» باقی می‌ماند؟

واشنگتن؛ مدعی مبارزه با پروپاگاندا، متهم به مهندسی روایت شد

افشاگری هم‌بنیان‌گذار ویکی‌پدیا بیش از همه تناقض موجود در سیاست رسانه‌ای آمریکا را برجسته می‌کند؛ ساختاری که از یک سو سایر کشور‌ها را به عملیات اطلاعاتی متهم می‌کند و از سوی دیگر، اکنون با ادعای دخالت مستقیم دستگاه اطلاعاتی خود در یکی از بزرگ‌ترین دانشنامه‌های جهان مواجه شده است.

اگر ادعای سانگر درباره ویرایش محتوا توسط CIA درست باشد، ماجرا دیگر به فعالیت چند کاربر ناشناس محدود نمی‌شود؛ بلکه پای یکی از مهم‌ترین سازمان‌های اطلاعاتی جهان به فرایند تولید و تثبیت اطلاعاتی باز می‌شود که روزانه در برابر میلیون‌ها کاربر قرار می‌گیرد.

این مسئله تصویر مطلوبی را که واشنگتن از «اینترنت آزاد» و «جریان آزاد اطلاعات» ارائه می‌کند، به چالش می‌کشد.

اهمیت این موضوع با گسترش هوش مصنوعی دوچندان شده است.

محتوای ویکی‌پدیا سال‌هاست در موتور‌های جست‌وجو، سامانه‌های اطلاعاتی و مجموعه‌داده‌های مورد استفاده فناوری‌های جدید بازتاب پیدا می‌کند. بنابراین هرگونه سوگیری یا دستکاری در چنین منبع بزرگی، می‌تواند بسیار فراتر از یک صفحه اینترنتی اثرگذار باشد.

روایتی که در یک مقاله ویکی‌پدیا تثبیت می‌شود، ممکن است پس از آن در موتور‌های جست‌وجو، پاسخ سامانه‌های هوش مصنوعی و هزاران وب‌سایت دیگر بازتولید شود؛ سازوکاری که قدرت تأثیرگذاری بازیگران سیاسی بر افکار عمومی را چند برابر می‌کند.

مدیران ناشناس؛ قدرت گسترده، پاسخگویی محدود

سانگر همچنین ساختار مدیریتی ویکی‌پدیا را هدف انتقاد قرار داده و معتقد است گروهی از مدیران ناشناس از اختیارات قابل توجهی برای حذف مطالب، تعیین اعتبار منابع و مسدود کردن کاربران برخوردارند.

از نگاه او، همین ناشناس‌بودن می‌تواند شرایطی ایجاد کند که در آن صاحبان قدرت و گروه‌های سازمان‌یافته، بدون پاسخگویی عمومی، بر محتوای یکی از مهم‌ترین منابع اطلاعاتی جهان اثر بگذارند.

وی همچنین مدعی است سیاست انتخاب منابع در ویکی‌پدیا به رسانه‌ها و نهاد‌های جریان اصلی غرب وزن بیشتری می‌دهد و در مقابل، برخی دیدگاه‌ها و منابع جایگزین با محدودیت مواجه می‌شوند.

ترک خوردن ویترین «آزادی اطلاعات»

اظهارات بنیان‌گذار ویکی‌پدیا بار دیگر نشان می‌دهد نبرد قدرت‌های بزرگ مدت‌هاست از میدان نظامی و اقتصادی عبور کرده و به حوزه تعریف «واقعیت» رسیده است.

برای ساختاری که سال‌ها آزادی اطلاعات را به ابزاری برای فشار سیاسی بر دیگر کشور‌ها تبدیل کرده، طرح ادعای دخالت CIA در ویکی‌پدیا یک تناقض جدی محسوب می‌شود.

ماجرا اکنون یک سؤال ساده را مقابل واشنگتن قرار می‌دهد: اگر دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا خود در شکل‌دهی به محتوای منابع عمومی اینترنت نقش داشته باشند، مرز میان «آزادی اطلاعات» و «مهندسی افکار عمومی» دقیقاً کجاست؟