کتابخانه حافظیه شیراز، مرواریدی کهن در دل صدف

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، وقتی پا به فضای مصفای آرامگاه غزلسرای بلندآوازه شیراز می‌گذاری، درست پشت مزار حافظ، تابلو یک کتابخانه قدیمی توجه را جلب می‌کند و هر گردشگری را به خود فرامی‌خواند، چرا که بر سر در آن، تابلو «کتابخانه حافظیه» در قطعی نه‌چندان بزرگ خودنمایی می‌کند و دری منقش به هنر اصیل چوب‌تراشان شیرازی، به این گنجینه کتاب باز می‌شود.

در ابتدای ورود، یک میز و چند صندلی در وسط و قفسه‌های زیبای کتاب زیر سقفی با معماری دوره زندیه شیراز، مخاطب را جذب می‌کند و سکوت آرامش‌بخش کتابخانه، ذهن را مسحور می‌کند.

رد دست‌نوشته‌های ۷۶‌ساله بر هسته اولیه کتابخانه حافظیه

این کتابخانه پیشینه‌ای به درازای هشت دهه دارد و مرواریدی کهن در دل صدف حافظیه به شمار می‌رود، به‌گونه‌ای که کتاب‌خوان‌های شیرازی از آن خاطره‌های بسیار دارند و دانشمندان و فضلای شناخته‌شده شهر بار‌ها با اهدای کتاب، مخزن ارزشمند آن را تقویت کرده‌اند.

در همین راستا، برای بررسی دقیق‌تر پیشینه کتابخانه حافظیه با کارشناس ارشد کتابداری و مسئول این کتابخانه عمومی گفت‌و‌گو کردیم.

زینب محبی به ایرنا گفت: بر اساس شواهد، پس از تعمیراتی که در سال‌های ۱۳۰۶ تا ۱۳۱۶ در محوطه حافظیه انجام شد، چنین احساس شد که باید کتابخانه‌ای در جوار آرامگاه حضرت حافظ به وجود آید، از این‌رو عمارت مقبره قاسم‌خان والی که از بنا‌های مربوط به دوره کریم‌خان زند است، به عنوان کتابخانه در نظر گرفته شد.

او با اشاره به دست‌نوشته‌های روی برخی کتاب‌های این مخزن غنی، ادامه داد: براساس دستور ابوالقاسم شکرایی؛ مدیرکل وقت اداره کل فرهنگ استان، در ۲۷ آذر ماه ۱۳۲۹، تعدادی کتاب از کتابخانه ملی فارس به کتابخانه حافظیه انتقال داده شد و هسته اولیه کتابخانه شکل گرفت.

محبی همچنین افزود: از سال ۱۳۴۶ کتابخانه عمومی حافظیه زیر نظر امور کتابخانه‌های وزارت فرهنگ و هنر وقت به فعالیت خود ادامه داد و از سال ۱۳۸۲ با تصویب لایحه تاسیس اداره کتابخانه‌های عمومی کشور در مجلس شورای اسلامی و تایید آن در شورای نگهبان، کتابخانه عمومی حافظیه زیر نظر نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و اداره کل کتابخانه‌های عمومی استان فارس فعالیت کرد.

یاد ماندگار اندیشمندان فارسی در قفسه‌های کتابخانه حافظیه

در ادامه، باید گفت که در همه این سال‌ها، چهره‌های شاخص دانش و اندیشه فارس، کتابخانه یا بخشی از گنجینه کتاب شخصی خود را به حافظیه اهدا کرده‌اند تا مورد استفاده عموم مردم قرار گیرد و بدین‌ترتیب، نام آنها در تاریخ این کتابخانه جاودانه شده است.

به گفته مسئول کتابخانه حافظیه شیراز، یکی از این افراد، لطفعلی صورتگر، از بنیانگذاران دانشکده ادبیات دانشگاه شیراز بود که در سال ۱۳۴۹ هفتصد جلد کتاب به کتابخانه حافظیه اهدا کرد.

محبی در ادامه افزود: در سال ۱۳۵۰ نیز محمدکاظمی شیرازی که از دانشمندان زمان خود به حساب می‌آید، پنج هزار و ۱۰۰ جلد کتاب که بسیاری از آنها چاپ بیروت، قاهره، دمشق و نجف است، به همراه قفسه‌های کتاب و مبلمانی فاخر به کتابخانه عمومی حافظیه اهدا کرد و در سال ۱۳۵۵ لطفعلی معدل یکهزار و ۲۰ جلد کتاب به این کتابخانه هدیه کرد؛ همچنین در همان سال ۵۰۰ جلد کتاب نیز از کتابخانه و بنگاه علمی تخت‌جمشید به کتابخانه حافظیه انتقال داده شد.

او اضافه کرد: در طول سالیان بعد، بزرگان دیگری نیز کتاب‌های شخصی خود را به کتابخانه عمومی حافظیه اهدا کردند که از این میان، می‌توان به علی‌سامی (رئیس وقت بنگاه علمی تخت‌جمشید و رئیس اداره باستان‌شناسی فارس)، فرح و ابوالحسن ورزی (مترجم، سیاستمدار و شاعر)، ابوطالب فنایی (ادیب، دانشمند و مترجم برجسته) و علی‌حسین روحانی اشاره کرد.

هدیه‌های فرهنگ‌وران و اندیشمندان فارسی به کتابخانه حافظیه تنها محدود به کتاب نیست، بلکه بانو نیکی دوائی با اهدای بیش از ۳۰ تابلو نقاشی رنگ‌روغن با ارزش زیاد به کتابخانه عمومی حافظیه، در مزین نمودن دیوار‌های کتابخانه عمومی حافظیه نقش‌آفرین بوده است.

کتابخانه حافظیه شیراز در یک نگاه

با این توصیف، کتابخانه حافظیه یکی از ریشه‌دارترین کتابخانه‌های عمومی جنوب کشور به شمار می‌رود که بر اساس دست‌نوشته‌های حک شده بر روی برخی از کتاب‌های مخزن آن، بیش از ۷۶ سال سابقه فعالیت دارد.

در حال حاضر کتابخانه عمومی حافظیه شیراز دارای ۲۱ هزار و ۷۴۹ جلد کتاب است و با برخورداری از ۲ هزار و ۶۰۰ نسخه کتاب به زبان عربی، ۲۷۶ نسخه کتاب چاپ سنگی نفیس، ۵۰۳ نسخه کتاب چاپ سربی و ۱۶ نسخه کتاب چاپ افست و گرامر، از مخزنی غنی برخوردار است.

از سوی دیگر، این کتابخانه با داشتن بخش غنی حافظ‌شناسی و دیوان حافظ به پانزده زبان و شرح‌های مختلف از دیوان حافظ شیرازی، یکی از کتابخانه‌های منحصر‌به‌فرد کشور در این زمینه محسوب می‌شود.

کتابخانه عمومی حافظیه با اعضایی به وسعت یک ایران

علاوه بر این، کتابخانه عمومی حافظیه با جای گرفتن در دل یکی از گردشگرپذیرترین اماکن میراثی ایران، محل آمدوشد فرهنگ‌دوستان و گردشگران داخلی و خارجی پرشماری است، به‌گونه‌ای که این کتابخانه اعضایی از سراسر ایران دارد.

به گفته مدیرکل کتابخانه‌های عمومی فارس، یکی از ویژگی‌های شاخص کتابخانه عمومی حافظیه، بازدید افراد غیر عضو از کتابخانه است که در میان آنها، حضور توریست‌هایی از کشور‌های مختلف نیز چشمگیر است.

محمدحسین فیروزی در این باره ادامه داد: کتابخانه عمومی حافظیه روزانه میزبان افراد مختلف از کشور‌های آسیایی مثل چین، کره و ژاپن، پاکستان، افغانستان، تاجیکستان و هند، کشور‌های عرب‌زبان مثل عمان، قطر، امارات، عراق و بحرین و کشور‌های اروپایی و حتی آفریقایی است که در این میان توریست‌های عرب‌زبان با مشاهده منابع غنی عربی، ساعت بیشتری در کتابخانه می‌گذارنند.

فیروزی همچنین از گنجینه غنی حافظ‌شناسی و دیوان‌های حافظ این کتابخانه یاد کرد و گفت: همین شاخصه نیز سبب جذب حافظ‌دوستانی از سراسر کشور می‌شود.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی فارس به نکته قابل‌توجه دیگری اشاره کرد و افزود: نکته قابل‌توجه دیگر، حضور نویسندگانی از دیگر کشور‌ها است که مشتاقانه خود را به کتابخانه حافظیه رسانده‌اند و نسخه‌ای از کتاب‌های خود را هم به این گنجینه هدیه می‌کنند.

در نهایت، می‌توان گفت که از یک‌سو این کتابخانه با سابقه، ظرفیت گردشگری مضاعفی برای آرامگاه خواجه راز شده و از سوی دیگر جای گرفتن آن در دل این مکان گردشگرپذیر، فرصتی برای ورق خوردن بیشتر کتاب‌هایی است که برخی از آنها ۷۶ سال است در دست کتاب‌دوستان است.