پذیره‌نویسی صندوق پروژه نور آغاز شد؛ سرمایه بازار به کمک توسعه نیروگاه‌های خورشیدی می‌آید

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، با آغاز پذیره‌نویسی صندوق پروژه نور، یکی از طرح‌های بزرگ تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر وارد مرحله جدیدی شده است. این صندوق قرار است منابع مورد نیاز برای تکمیل مجموعه نیروگاه‌های خورشیدی را از طریق سرمایه‌گذاران بازار سرمایه تامین کند؛ مدلی که در صورت موفقیت می‌تواند مسیر تازه‌ای برای تامین مالی پروژه‌های انرژی در کشور ایجاد کند.

اهمیت این اتفاق در شرایطی بیشتر می‌شود که ناترازی برق طی سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های جدی اقتصاد ایران تبدیل شده و محدودیت تامین برق، به‌ویژه برای صنایع، تبعات اقتصادی گسترده‌ای به همراه داشته است. در چنین شرایطی، افزایش ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر می‌تواند بخشی از فشار موجود بر شبکه برق را کاهش دهد؛ هرچند ظرفیت ۵۰۰ مگاواتی صندوق نور به تنهایی برای حل ناترازی کشور کافی نیست.

پروژه نور دقیقا چه ابعادی دارد؟

صندوق پروژه نور یک نیروگاه واحد نیست، بلکه مجموعه‌ای از نیروگاه‌های خورشیدی در نقاط مختلف کشور را دربر می‌گیرد. بر اساس اطلاعات منتشرشده، این پروژه شامل ۱۰۶ نیروگاه در ۹ استان گلستان، اردبیل، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، فارس، بوشهر، همدان، هرمزگان و سیستان و بلوچستان است.

ظرفیت مجموع این نیروگاه‌ها حدود ۵۰۰ مگاوات اعلام شده و پیشرفت فیزیکی پروژه نیز بیش از ۶۱ درصد عنوان شده است. از این میزان، حدود ۳۰۶ مگاوات تکمیل شده و نزدیک به ۱۹۴ مگاوات همچنان در مسیر تکمیل قرار دارد.

پراکندگی نیروگاه‌ها در چند استان، یکی از ویژگی‌های اصلی این پروژه است؛ موضوعی که می‌تواند از تمرکز تولید در یک منطقه جلوگیری کرده و امکان توسعه ظرفیت خورشیدی در نقاط مختلف کشور را فراهم کند.

۵ هزار میلیارد تومان از بازار سرمایه تامین می‌شود

برآورد کل هزینه اجرای پروژه‌های تحت پوشش صندوق نور حدود ۲۶.۲ هزار میلیارد تومان اعلام شده است. از این میزان، حدود ۱۵.۵ هزار میلیارد تومان پیش از آغاز پذیره‌نویسی تامین شده و حدود ۱۰.۷ هزار میلیارد تومان دیگر برای تکمیل پروژه‌ها باقی مانده است.

در مرحله نخست، قرار است ۵ هزار میلیارد تومان از منابع مورد نیاز از طریق بازار سرمایه جذب شود. بنابراین رقم ۵ هزار میلیارد تومان، کل ارزش پروژه نور نیست، بلکه بخشی از منابع مورد نیاز برای تکمیل مجموعه نیروگاه‌هاست که از مسیر پذیره‌نویسی تامین خواهد شد.

این تفاوت از آن جهت اهمیت دارد که تصویر دقیقی از مقیاس مالی پروژه به دست می‌دهد؛ پروژه‌ای که هزینه نهایی آن چند برابر منابعی است که در مرحله نخست از سرمایه‌گذاران بازار سرمایه جذب می‌شود.

برق نیروگاه‌ها در بورس انرژی عرضه می‌شود

بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره طرح کسب‌وکار صندوق، ظرفیت تولید سالانه مجموعه نیروگاه‌های تحت پوشش نور حدود یک‌هزار و ۹ گیگاوات‌ساعت برآورد شده است.

برق تولیدی این نیروگاه‌ها پس از بهره‌برداری قرار است در تابلوی سبز بورس انرژی عرضه شود. به این ترتیب، دارایی اصلی صندوق، نیروگاه‌هایی است که پس از تکمیل و اتصال به شبکه، از محل تولید و فروش برق ایجاد درآمد خواهند کرد.

از همین رو، عملکرد اقتصادی صندوق به متغیرهایی مانند میزان تولید واقعی نیروگاه‌ها، زمان بهره‌برداری، قیمت فروش برق، هزینه‌های عملیاتی و وضعیت بازار انرژی وابسته خواهد بود. بنابراین نباید پذیره‌نویسی صندوق پروژه نور را معادل دریافت یک سود قطعی یا تضمین‌شده تلقی کرد.

سهم صنایع از پروژه نور چیست؟

یکی از ابعاد مهم صندوق نور به صنایع بازمی‌گردد. رئیس ساتبا پیش از آغاز پذیره‌نویسی اعلام کرده بود صنایعی که در صندوق نور سرمایه‌گذاری کنند، علاوه بر مشارکت در اجرای تکلیف قانونی خود برای تامین بخشی از برق مصرفی از انرژی‌های تجدیدپذیر، می‌توانند از معافیت قطع برق نیز برخوردار شوند.

این موضوع، جامعه مخاطبان صندوق را از سرمایه‌گذاران عادی فراتر می‌برد و صنایع را نیز در زمره ذی‌نفعان احتمالی پروژه قرار می‌دهد.

صنایع در سال‌های اخیر با محدودیت‌های ناشی از ناترازی برق مواجه بوده‌اند و تامین برق پایدار به یکی از دغدغه‌های اصلی بخش تولید تبدیل شده است. از این منظر، مشارکت صنایع در توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر می‌تواند علاوه بر تامین بخشی از نیاز قانونی آنها، به افزایش ظرفیت تولید برق کشور نیز کمک کند.

با این حال، میان توسعه ظرفیت تجدیدپذیر و حل کامل مشکل قطعی برق فاصله وجود دارد. میزان اثرگذاری این نیروگاه‌ها به زمان تکمیل، اتصال به شبکه، ظرفیت خطوط انتقال و توزیع و همچنین نحوه مدیریت تولید و مصرف برق بستگی دارد.

نور می‌تواند مسیر صندوق‌های ارزی را باز کند

اهمیت صندوق نور تنها به پروژه ۵۰۰ مگاواتی آن محدود نمی‌شود. در صورت موفقیت این مدل تامین مالی، امکان توسعه آن به پروژه‌های بزرگ‌تر نیز مطرح شده است.

مدیرعامل ساتبا اعلام کرده است که در صورت موفقیت صندوق پروژه برق تجدیدپذیر ریالی، طراحی صندوق‌های تجدیدپذیر ارزی نیز در دستور کار قرار خواهد گرفت.

این رویکرد می‌تواند نشانه‌ای از تلاش سیاست‌گذار برای متنوع کردن منابع مالی صنعت برق باشد؛ صنعتی که برای توسعه ظرفیت تولید خود به سرمایه‌گذاری سنگین نیاز دارد و اتکای صرف به منابع دولتی و بانکی نمی‌تواند پاسخگوی تمام نیازهای آن باشد.

در همین چارچوب، استفاده از بازار سرمایه می‌تواند امکان ورود منابع بخش خصوصی و سرمایه‌های خرد به پروژه‌های زیرساختی را افزایش دهد؛ البته مشروط به اینکه پروژه‌ها از نظر اقتصادی، اجرایی و فنی مطابق برنامه پیش بروند.

آزمون بازار سرمایه برای تامین مالی انرژی

ظرفیت ۵۰۰ مگاواتی صندوق نور در مقیاس شبکه برق کشور نمی‌تواند به تنهایی مسئله ناترازی را حل کند، اما اهمیت پروژه را باید در مدل تامین مالی آن نیز جست‌وجو کرد.

اگر منابع جذب‌شده از بازار سرمایه در نهایت به تکمیل نیروگاه‌ها، اتصال آنها به شبکه و افزایش تولید واقعی برق منجر شود، صندوق نور می‌تواند نمونه‌ای از پیوند میان بازار سرمایه و تامین مالی زیرساخت انرژی باشد.

از سوی دیگر، پیشرفت فیزیکی بیش از ۶۰ درصدی پروژه پیش از پذیره‌نویسی، شرایط آن را با طرح‌هایی که هنوز در مرحله مطالعات یا اخذ مجوز قرار دارند متفاوت می‌کند؛ اما همچنان زمان تکمیل واحدهای باقی‌مانده، هزینه‌های نهایی، اتصال نیروگاه‌ها به شبکه و میزان درآمد حاصل از فروش برق، شاخص‌های مهمی برای ارزیابی عملکرد این صندوق خواهند بود.

در واقع، موفقیت صندوق نور را نمی‌توان تنها با میزان استقبال سرمایه‌گذاران در زمان پذیره‌نویسی سنجید. معیار اصلی، تبدیل منابع مالی جذب‌شده به ظرفیت واقعی تولید برق و ایجاد درآمد پایدار از این ظرفیت خواهد بود.

پایان یک پذیره‌نویسی یا آغاز یک مدل تازه؟

آغاز پذیره‌نویسی صندوق پروژه نور را می‌توان یکی از تجربه‌های مهم تامین مالی نیروگاه‌های خورشیدی از مسیر بازار سرمایه دانست؛ پروژه‌ای با ظرفیت ۵۰۰ مگاوات که ۱۰۶ نیروگاه در ۹ استان را دربر می‌گیرد و قرار است در مرحله نخست ۵ هزار میلیارد تومان از منابع مورد نیاز خود را از بازار سرمایه جذب کند.

در شرایطی که ناترازی برق همچنان یکی از چالش‌های مهم اقتصاد کشور است، اهمیت این پروژه تنها به ظرفیت تولید برق آن محدود نمی‌شود. نور اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که می‌تواند نشان دهد بازار سرمایه تا چه اندازه توانایی تبدیل منابع مالی به زیرساخت واقعی انرژی را دارد.

اگر این تجربه به تکمیل به‌موقع نیروگاه‌ها و افزایش تولید برق منجر شود، می‌تواند زمینه را برای تکرار این مدل در پروژه‌های بزرگ‌تر و حتی صندوق‌های ارزی تجدیدپذیر فراهم کند؛ اما در نهایت، نتیجه این آزمون نه در زمان پذیره‌نویسی، بلکه در زمان ورود برق نیروگاه‌ها به شبکه و عملکرد اقتصادی پروژه مشخص خواهد شد.