۴۵ درصد بیشتر برای همان زندگی؛ دخل خانوار چقدر کم آورد؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، وقتی هزینه زندگی سریع‌تر از درآمد رشد می‌کند، افزایش حقوق و درآمد اسمی لزوما به معنای بهتر شدن قدرت خرید نیست. تازه‌ترین نتایج طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوار در سال ۱۴۰۴، تصویری از همین فاصله ارائه می‌دهد؛ تصویری که در آن هزینه خانوارهای شهری ۴۵.۴ درصد رشد کرده، اما درآمد آنها ۴۱.۲ درصد بیشتر شده است.

بر اساس این گزارش، متوسط هزینه خالص سالانه یک خانوار شهری به ۳ میلیارد و ۹۱۹ میلیون و ۴۲۷ هزار ریال، معادل حدود ۳۹۲ میلیون تومان، رسیده است. در مقابل، متوسط درآمد اظهارشده سالانه خانوار شهری ۴ میلیارد و ۸۴۶ میلیون و ۱۰۵ هزار ریال، معادل حدود ۴۸۵ میلیون تومان، اعلام شده است.

نکته مهم در این ارقام، نه فقط مقدار هزینه یا درآمد، بلکه سرعت رشد آنهاست؛ هزینه‌ها ۴.۲ واحد درصد بیشتر از درآمدها افزایش پیدا کرده‌اند.

بخش بزرگی از دخل، صرف هزینه‌های ضروری می‌شود

جزئیات سبد هزینه خانوار نشان می‌دهد فشار اصلی فقط از سمت خرید کالاهای مصرفی نیست. از کل هزینه سالانه خانوار شهری، ۲۸.۳ درصد به خوراکی‌ها و دخانیات و ۷۱.۷ درصد به هزینه‌های غیرخوراکی اختصاص داشته است.

در میان هزینه‌های خوراکی و دخانی، گوشت با سهم ۲۲.۹ درصدی بیشترین سهم را داشته است. در بخش غیرخوراکی نیز مسکن، سوخت و روشنایی با سهم ۵۸.۱ درصدی در صدر قرار گرفته‌اند.

این ترکیب اهمیت زیادی دارد؛ چراکه بخش قابل‌توجهی از بودجه خانوار صرف اقلامی می‌شود که امکان حذف یا کاهش آنها محدود است. به همین دلیل، رشد هزینه‌ها در این بخش‌ها می‌تواند مستقیماً فضای مالی خانوار برای سایر مخارج را محدود کند.

تهران؛ هزینه سالانه خانوار به ۵۷۸ میلیون تومان رسید

تصویر هزینه خانوار در استان‌های مختلف یکسان نیست. تهران در سال ۱۴۰۴ بالاترین متوسط هزینه سالانه خانوار شهری را ثبت کرده است.

بر اساس داده‌های منتشرشده، متوسط هزینه سالانه یک خانوار شهری در تهران حدود ۵۷۸ میلیون تومان بوده است؛ در حالی که این رقم در سمنان، به‌عنوان پایین‌ترین استان، حدود ۲۲۳ میلیون تومان اعلام شده است.

از نظر درآمد نیز تهران در صدر قرار دارد و متوسط درآمد اظهارشده سالانه خانوار شهری در این استان حدود ۷۲۱ میلیون تومان گزارش شده است. در مقابل، پایین‌ترین متوسط درآمد شهری مربوط به سیستان و بلوچستان با حدود ۲۸۳ میلیون تومان بوده است.

بنابراین میانگین کشوری به‌تنهایی نمی‌تواند تفاوت سطح هزینه و درآمد خانوارها در استان‌های مختلف را نشان دهد؛ مخصوصا در جایی که هزینه‌های مسکن سهم بالایی از بودجه خانوار دارند.

فشار هزینه فقط مختص شهرها نیست

خانوارهای روستایی نیز در سال ۱۴۰۴ رشد قابل‌توجهی در هزینه‌های خود تجربه کرده‌اند. متوسط هزینه خالص سالانه خانوار روستایی حدود ۲۲۰ میلیون تومان بوده که نسبت به سال قبل ۵۲.۳ درصد افزایش داشته است. درآمد اظهارشده سالانه این خانوارها نیز با رشد ۴۷.۵ درصدی به حدود ۲۹۷ میلیون تومان رسیده است.

در این بخش نیز رشد هزینه از رشد درآمد جلو زده است؛ با این تفاوت که سرعت افزایش هزینه خانوار روستایی حتی از خانوار شهری بیشتر بوده است.

در سبد خانوار روستایی، خوراکی‌ها و دخانیات سهم ۴۱.۷ درصدی دارند و در بخش غیرخوراکی نیز مسکن، سوخت و روشنایی با سهم ۳۸.۴ درصدی بیشترین سهم را به خود اختصاص داده‌اند.

درآمد بیشتر لزوما یعنی قدرت خرید بیشتر نیست

یکی از نکات مهم این آمار، تفاوت میان افزایش درآمد و افزایش قدرت خرید است. ممکن است درآمد اسمی یک خانوار در طول یک سال افزایش پیدا کند، اما اگر هزینه‌های زندگی با سرعت بیشتری بالا بروند، بخشی از این افزایش درآمد صرف جبران هزینه‌های جدید خواهد شد.

در سال ۱۴۰۴، رشد ۴۱.۲ درصدی درآمد خانوار شهری در برابر رشد ۴۵.۴ درصدی هزینه قرار گرفته است. بنابراین بر اساس همین داده‌ها، رشد درآمد نتوانسته هم‌پای رشد هزینه حرکت کند.

از سوی دیگر، سهم ۵۸.۱ درصدی مسکن، سوخت و روشنایی از هزینه‌های غیرخوراکی و سهم ۲۸.۳ درصدی خوراکی‌ها و دخانیات از کل هزینه نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از بودجه خانوار پیش از رسیدن به مخارج اختیاری، صرف نیازهای اساسی می‌شود.

وقتی خرج سریع‌تر از دخل حرکت می‌کند

آمار هزینه و درآمد خانوار در سال ۱۴۰۴ یک پیام روشن دارد که درآمد خانوارها افزایش یافته، اما سرعت رشد هزینه‌ها بیشتر بوده است.

برای خانوار شهری، هزینه سالانه به حدود ۳۹۲ میلیون تومان و درآمد اظهارشده به حدود ۴۸۵ میلیون تومان رسیده؛ اما رشد هزینه ۴۵.۴ درصدی در برابر رشد درآمد ۴۱.۲ درصدی قرار گرفته است. در خانوارهای روستایی نیز این فاصله وجود دارد و هزینه‌ها ۵۲.۳ درصد در برابر رشد ۴۷.۵ درصدی درآمد افزایش یافته‌اند.

در چنین شرایطی، مسئله فقط این نیست که درآمد خانوار چقدر بیشتر شده است؛ مسئله این است که بعد از پرداخت هزینه‌های ضروری، چه میزان از این درآمد برای سایر نیازهای زندگی باقی می‌ماند.

آمار تازه مرکز آمار، در نهایت تصویری از یک رقابت نابرابر میان دخل و خرج ارائه می‌کند؛ رقابتی که در سال ۱۴۰۴، هزینه‌ها در آن با سرعت بیشتری جلو رفته‌اند.