بارش کشور نصف شد؛ پاییز خشک، منابع آب را تحت فشار می‌گذارد

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، سال آبی هنوز در روزهای ابتدایی خود قرار دارد، اما فاصله بارش‌ها با میانگین بلندمدت از همین حالا قابل توجه است. در چنین شرایطی، میزان بارندگی ماه‌های آینده فقط یک عدد هواشناسی نیست؛ روند آن می‌تواند بر ذخایر آب، کشاورزی و تامین آب در ماه‌های گرم سال اثر بگذارد.

بارش‌ها از همان ابتدای پاییز عقب ماند

بر اساس داده‌های رسمی سازمان هواشناسی، بارش کشور از ابتدای سال آبی جاری تا ۹ مهرماه نسبت به دوره بلندمدت ۵۰.۵ درصد کاهش داشته است. در این بازه، تنها سه استان ایلام، کرمانشاه و گلستان بارشی بالاتر از دوره بلندمدت ثبت کرده‌اند و بارش در ۲۸ استان منفی بوده است.

شدت کاهش بارش در همه نقاط کشور یکسان نیست. در برخی استان‌ها از جمله اصفهان، چهارمحال و بختیاری، خراسان رضوی، قم، کهگیلویه و بویراحمد، یزد، هرمزگان، مرکزی، خوزستان و بوشهر، میزان کاهش بارش به حدود ۹۹ تا ۱۰۰ درصد رسیده است. تهران نیز در همین بازه با کاهش ۲۲.۶ درصدی نسبت به میانگین بلندمدت مواجه بوده است.

یک عدد بزرگ پشت سر خود چه چیزی دارد؟

کاهش بارش در شروع سال آبی به خودی خود به معنای کمبود قطعی آب در ماه‌های آینده نیست؛ هنوز بخش عمده‌ای از پاییز، زمستان و بهار باقی مانده و بارندگی‌های آینده می‌توانند این فاصله را تغییر دهند.

اما مسئله منابع آب فقط به میزان بارش محدود نمی‌شود. گزارش مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران نشان داده است که حتی در دوره‌ای که بارش تجمعی کشور به سطح میانگین بلندمدت نزدیک شده بود، افزایش دما، کسری بارش در شماری از استان‌ها و وضعیت برخی مخازن سدها همچنان ضرورت مدیریت محتاطانه منابع آب را نشان می‌داد.

به همین دلیل، نمی‌توان هر بارش مقطعی را معادل جبران کسری منابع آب دانست؛ نوع، زمان و پراکندگی بارندگی نیز اهمیت دارد.

فشار کم‌بارشی به کشاورزی می‌رسد

یکی از نخستین بخش‌هایی که از کاهش منابع آب اثر می‌پذیرد، کشاورزی است. کاهش بارندگی می‌تواند نیاز به استفاده از آب ذخیره‌شده در سدها و منابع زیرزمینی را افزایش دهد و برنامه‌ریزی برای کشت را دشوارتر کند.

نمونه این فشار را می‌توان در وضعیت تخصیص آب کشاورزی سد چغاخور دید؛ طبق اعلام سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری، میزان تخصیص آب این بخش از سد در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ نسبت به سال قبل ۵ میلیون مترمکعب کاهش یافت و از ۱۲ میلیون به ۷ میلیون مترمکعب رسید. مدیریت مصرف و تغییر برنامه کشت از جمله اقداماتی بود که برای عبور از این محدودیت به کار گرفته شد.

این تجربه نشان می‌دهد کاهش دسترسی به آب می‌تواند مستقیما وارد فرآیند تولید کشاورزی شود؛ موضوعی که در صورت استمرار کم‌بارشی، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

آب شرب هم از بارش‌ها جدا نیست

فشار بر منابع آب تنها به زمین‌های کشاورزی محدود نمی‌شود. در ماه‌های گذشته، تهران، مشهد و اراک از جمله شهرهایی بودند که همچنان با تنش آبی مواجه بودند؛ سخنگوی صنعت آب نیز بر ادامه این تنش‌ها در این مناطق تاکید کرده بود.

از طرف دیگر، تجربه سال‌های اخیر نشان داده که وضعیت بارش در سطح ملی می‌تواند با شرایط یک استان یا حوضه آبریز تفاوت زیادی داشته باشد. در گزارشی درباره وضعیت منابع آب کشور، تاکید شده بود که حدود ۴۰ میلیون نفر در استان‌هایی قرار دارند که در مقطعی از سال آبی، بارشی کمتر از متوسط بلندمدت دریافت کرده‌اند.

بنابراین حتی اگر در ادامه سال بارش‌های مناسبی در بخشی از کشور ثبت شود، توزیع جغرافیایی بارش تعیین می‌کند کدام مناطق واقعا از آن منتفع شوند.

هنوز برای قضاوت درباره کل سال زود است

کاهش ۵۰.۵ درصدی بارش در روزهای ابتدایی سال آبی را نباید به معنای تعیین سرنوشت کل سال دانست. پاییز و زمستان هنوز ادامه دارند و تغییر الگوی بارش می‌تواند آمار فعلی را جابه‌جا کند.

با این حال، فاصله فعلی با میانگین بلندمدت یک داده قابل چشم‌پوشی نیست. به‌خصوص در شرایطی که برخی مناطق کشور از قبل با محدودیت منابع آب مواجه بوده‌اند، ادامه کم‌بارشی می‌تواند فشار موجود بر بخش‌های مختلف مصرف را بیشتر کند.

پاییز خشک، فرصت مدیریت را محدود می‌کند

سال آبی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ هنوز در ابتدای مسیر است، اما کشور در همین روزهای نخست با کاهش ۵۰.۵ درصدی بارش نسبت به میانگین بلندمدت روبه‌رو شده است. در ۲۸ استان بارش‌ها منفی بوده و در برخی مناطق کاهش تقریبا کامل نسبت به دوره بلندمدت ثبت شده است.

این آمار هنوز پیش‌بینی قطعی از وضعیت ماه‌های آینده نیست، اما یک هشدار آماری جدی است که اگر کم‌بارشی ادامه پیدا کند، فشار بر ذخایر آب، کشاورزی و تامین آب شرب بیشتر خواهد شد. در چنین شرایطی، میزان بارش‌های پیش‌رو و نحوه مدیریت منابع آب، دو متغیر تعیین‌کننده برای عبور از ادامه سال آبی خواهند بود.