کارت سوخت در مسیر خداحافظی؛ سهمیه بنزین به کارت بانکی می‌رود

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، کارت سوخت که سال‌ها ابزار اصلی مدیریت سهمیه و مصرف بنزین بوده، حالا در آستانه تغییر نقش قرار گرفته است. در مرحله نخست، استفاده از کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها با احراز هویت و اتصال به کارت بانکی سامان‌دهی می‌شود و در گام بعد، انتقال سهمیه بنزین به کارت بانکی در دستور کار قرار گرفته است.

مدیر سامانه هوشمند سوخت کشور اعلام کرده است که میزان برداشت از کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها در شهریورماه به ۴۰ درصد رسیده است؛ رقمی که نشان می‌دهد کارت‌های جایگاه دیگر صرفا برای مواقع فراموشی کارت سوخت مورد استفاده قرار نمی‌گیرند و سهم قابل توجهی از سوخت‌گیری‌ها از این مسیر انجام می‌شود.

کارت اضطراری جایگاه چگونه تغییر می‌کند؟

طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها با هدف افزایش شفافیت و مدیریت دقیق‌تر برداشت سوخت در حال اجراست. این طرح ابتدا در ۵۴ جایگاه منتخب تهران به‌صورت آزمایشی آغاز شده و طبق اعلام شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، قرار است طی سه ماه آینده در سراسر کشور اجرا شود.

در سازوکار جدید، فردی که به کارت سوخت شخصی دسترسی ندارد، می‌تواند از کارت بانکی معتبر خود برای احراز هویت استفاده کند. پس از قرار دادن کارت بانکی در دستگاه کارت‌خوان و انجام فرآیند احراز هویت، امکان سوخت‌گیری از طریق کارت اضطراری جایگاه فراهم می‌شود.

به این ترتیب، کارت اضطراری دیگر یک ابزار کاملا مستقل از مصرف‌کننده نخواهد بود و اطلاعات مربوط به برداشت سوخت قابل ثبت و ردیابی خواهد شد. هدف اعلام‌شده برای این تغییر، کاهش تصدی‌گری جایگاه‌داران، افزایش شفافیت و مدیریت بهتر تخصیص و برداشت سوخت است.

چرا کارت‌های اضطراری شناسه‌دار می‌شوند؟

افزایش استفاده از کارت‌های جایگاه یکی از دلایل اصلی تغییر سازوکار آنهاست. مدیر سامانه هوشمند سوخت کشور گفته است که شناسه‌دار نبودن کارت‌های آزاد، امکان مدیریت دقیق برداشت سوخت را محدود می‌کرد و در برخی مناطق نیز می‌توانست زمینه عرضه خارج از شبکه را ایجاد کند.

از سوی دیگر، استفاده گسترده از کارت‌های اضطراری در شرایطی رخ داده که طبق اعلام صنف جایگاه‌داران، کارت‌های شخصی همچنان ابزار اصلی سوخت‌گیری محسوب می‌شوند و استفاده از کارت‌های جایگاه برای شرایط ضروری در نظر گرفته شده است. میزان سوخت قابل دریافت با کارت اضطراری نیز بسته به استان ۱۵، ۲۰ یا ۲۵ لیتر در هر نوبت اعلام شده است.

بنابراین شناسه‌دار شدن کارت‌های جایگاه را می‌توان بخشی از تلاش برای بازگرداندن کنترل بیشتر بر نحوه برداشت سوخت دانست؛ به‌خصوص در شرایطی که سهم استفاده از این کارت‌ها به ۴۰ درصد رسیده است.

سهمیه بنزین به کارت بانکی منتقل می‌شود

تغییر مهم‌تر اما در سطح دیگری در حال اجراست. رضا سپهوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، اعلام کرده است که انتقال سهمیه بنزین از کارت سوخت به کارت بانکی در دستور کار قرار دارد و اجرای آزمایشی آن از ابتدای مهرماه در پنج استان دنبال می‌شود. بر اساس اظهارات او، هدف این است که این طرح تا پایان سال ۱۴۰۵ به سراسر کشور تعمیم پیدا کند.


در مدل جدید، سهمیه بنزین به کارت بانکی مالک خودرو متصل خواهد شد و شبکه بانکی در فرآیند تخصیص و استفاده از سهمیه نقش پررنگ‌تری پیدا می‌کند. به گفته سپهوند، زیرساخت بانکی امکان کنترل و مدیریت متمرکزتری را فراهم می‌کند.

در این سازوکار، اطلاعات خودرو در اختیار دستگاه‌های مسئول قرار می‌گیرد، میزان سهمیه توسط مجموعه‌های متولی سوخت تعیین می‌شود و زیرساخت نرم‌افزاری و بانکی نیز برای اجرای فرآیند جدید به کار گرفته خواهد شد.

کارت سوخت چه زمانی کنار می‌رود؟

تغییر شیوه سوخت‌گیری به معنای جمع شدن فوری کارت سوخت از جایگاه‌ها نیست. آنچه فعلا در حال اجراست، یک فرآیند مرحله‌ای است؛ از یک سو کارت‌های اضطراری شناسه‌دار می‌شوند و از سوی دیگر، استفاده از کارت بانکی برای سوخت‌گیری در قالب طرح‌های آزمایشی توسعه پیدا می‌کند.

سپهوند گفته است که در صورت اجرای کامل مدل جدید، کارت‌های آزاد جایگاه‌ها نیز جمع‌آوری خواهند شد و سهمیه افراد از طریق کارت بانکی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. بنابراین پایان نقش کارت سوخت، در صورت تحقق برنامه اعلام‌شده، به شکل تدریجی و همزمان با آماده شدن زیرساخت‌های جدید اتفاق خواهد افتاد.

از کارت سوخت تا کارت بانکی

مسیر جدید سوخت‌گیری تنها به تغییر یک کارت محدود نمی‌شود. اطلاعات خودرو، مالک، میزان سهمیه و مقدار سوخت‌گیری قرار است به شکل یکپارچه‌تری در سامانه‌های مرتبط ثبت شود.

در مرحله فعلی، کارت سوخت شخصی همچنان مورد استفاده است و کارت اضطراری نیز برای شرایط خاص در جایگاه‌ها وجود دارد؛ اما شناسه‌دار شدن کارت‌های اضطراری و توسعه سوخت‌گیری با کارت بانکی نشان می‌دهد که نقش شبکه بانکی در مدیریت مصرف بنزین در حال افزایش است.

این تغییر از یک طرف می‌تواند امکان ردیابی دقیق‌تر مصرف را فراهم کند و از طرف دیگر، شیوه سوخت‌گیری میلیون‌ها راننده را تغییر خواهد داد. به همین دلیل، نحوه اجرای مرحله آزمایشی، رفع اشکالات زیرساختی و اطلاع‌رسانی دقیق به مردم اهمیت زیادی خواهد داشت.

بنزین وارد مرحله تازه‌ای می‌شود

حدود ۴۰ درصد سوخت‌گیری کشور در شهریورماه از طریق کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها انجام شده و حالا این کارت‌ها در مسیر شناسه‌دار شدن قرار گرفته‌اند. همزمان، طرح انتقال سهمیه بنزین به کارت بانکی نیز در حال آزمایش است و برای تعمیم آن به سراسر کشور تا پایان سال ۱۴۰۵ هدف‌گذاری شده است.

در صورت اجرای کامل این برنامه، کارت بانکی به ابزار اصلی دسترسی به سهمیه تبدیل خواهد شد و نقش کارت سوخت فیزیکی و کارت‌های آزاد جایگاه‌ها کاهش پیدا می‌کند. بنابراین آنچه در جایگاه‌های سوخت آغاز شده، صرفا تغییر نحوه استفاده از یک کارت نیست؛ بلکه تغییر تدریجی زیرساخت مدیریت سهمیه و سوخت‌گیری در کشور است.