کد خبر:۱۴۶۴۷۶۹
از امید تا منظومه‌سازی؛ روایت ۳۰ سال پیشرفت صنعت فضایی ایران
رئیس گروه فضایی صاایران با تشریح مسیر ۳۰ ساله صنعت فضایی کشور، از ساخت صدها هزار قطعه فضایی در داخل، ثبت رکورد حمل محموله ۳۰۰ کیلوگرمی و موفقیت مأموریت‌های «چمران» و «پایا» خبر داد و گفت: گام بعدی صنعت فضایی ایران، حرکت به سمت «منظومه‌سازی» است.
به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو،محرم غیاثوند، رئیس گروه فضایی شرکت صنایع الکترونیک وزارت دفاع (صاایران)، صبح امروز در مراسم گرامیداشت هفته جهانی فضا که با حضور سید ستار هاشمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، حسن سالاریه رئیس سازمان فضایی ایران و فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت در محل وزارت ارتباطات برگزار شد، با اشاره به ریشه‌های تاریخی و تمدنی دانش ستاره‌شناسی در ایران و اسلام اظهار داشت: نخستین جرقه‌های علاقه مسلمانان و دانشمندان ایرانی به حوزه فضا، ناشی از نیازهای دینی و رصد کواکب و اقمار برای تعیین اوقات شرعی، تقویم، فصول و ماه‌ها بود؛ نیازی بنیادین که منجر به تأسیس رصدخانه‌ها در تمدن اسلامی شد.
وی افزود: نخستین رصدخانه به مفهوم مدرن و امروزی آن در بغداد و با محوریت محمد بن موسی خوارزمی پایه‌گذاری شد و داده‌های رصدی بسیار دقیقی استخراج گردید. با وجود اینکه نجوم در یونان، هند و چین پیشینه‌ای داشت، اما این دانشمندان ایرانی و مسلمان همچون فرغانی و عبدالرحمن صوفی بودند که این علوم را گردآوری، تدقیق و تکمیل کردند؛ به طوری که امروز نام دست‌کم ۱۳ دانشمند مسلمان از جمله ابن‌هیثم و بوعلی‌سینا بر روی دهانه‌ها و گودال‌های کره ماه نام‌گذاری شده و ثبت رسمی دارد.
ابطال هیئت بطلمیوسی توسط دانشمندان ایرانی و مسلمان
رئیس گروه فضایی صاایران با اشاره به تحول در مبانی کیهان‌شناسی توسط نخبگان جهان اسلام گفت: تا پیش از ظهور دانشمندان مسلمان، هیئت بطلمیوسی و نظریه «زمین‌مرکزی» بر جهان حاکم بود و تصور می‌شد زمین مرکز عالم است و تمام افلاک و ستارگان به دور آن می‌چرخند. اما متفکرانی چون ابن‌هیثم و سال‌ها بعد خواجه نصیرالدین طوسی در آثاری نظیر «التذکرة فی علم الهیئة»، با طرح نظریات بنیادین، مدل بطلمیوسی را به چالش کشیده و پایه‌های آن را فرو ریختند.
غیاثوند ادامه داد: پس از دوران ابوریحان بیرونی، در دوره سلطنت جلال‌الدین ملک‌شاه سلجوقی، رصدخانه حکیم عمر خیام نیشابوری به عنوان یکی از بزرگترین و دقیق‌ترین مراکز رصدی جهان راه‌اندازی شد. خیام با محاسبات اعجاب‌انگیز خود موفق به استخراج «تقویم جلالی» شد که همچنان دقیق‌ترین تقویم هجری خورشیدی حال حاضر دنیا است و ما امروز نیز زمان و فصول را بر مبنای محاسبات او تنظیم می
کنیم.
وی به رصدخانه‌های شاخص مراغه و سمرقند نیز اشاره کرد و یادآور شد: خواجه نصیرالدین طوسی رصدخانه مراغه را بنیان نهاد که نقطه عطفی در تاریخ نجوم به شمار می‌رود. پس از آن، رصدخانه سمرقند توسط الغ‌بیگ بنا شد و نوابغی چون غیاث‌الدین جمشید کاشانی در آن به فعالیت و مدیریت علمی پرداختند. در همین بستر، دانشمندان مسلمان حرکت زمین و رد فرضیه ایستایی آن را به اثبات رساندند؛ یعنی حدود یک قرن پیش از آنکه کوپرنیک‌و گالیله در اروپا به رصدهای نوین پرداخته و نظریه خورشیدمرکزی را مطرح کنند. بنابراین دانش فضایی و نجومی فعلی ریشه عمیق در مجاهدت نیاکان و هویت تمدنی ایرانی‌اسلامی دارد.
گذر از تحقیقات به صنعت و بومی‌سازی صدها هزار قطعه فضایی
غیاثوند در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه پس از دوران اوج تمدنی، حدود ۳۰۰ سال دچار عقب‌ماندگی و غفلت تاریخی در عرصه فضا شدیم، گفت: در نزدیک به سه دهه اخیر، نهضت جبران این عقب‌ماندگی‌ها آغاز شد. گام نخست و بنیادین این مسیر در سال ۱۳۸۷ با پرتاب کاملاً بومی ماهواره تحقیقاتی «امید» برداشته شد؛ ماهواره‌ای ۲۵ کیلوگرمی با مدار حدود ۳۰۰ کیلومتر و طول عمر مداری ۴۰ تا ۴۵ روز.
وی تصریح کرد: پس از امید، هدف‌گذاری کشور ورود به فاز صنعتی‌سازی فضا و پاسخ به نیازهای کاربردی جامعه بود. برای رسیدن به این مقصود، دو محور کلیدی پیگیری شد: نخست، رساندن محموله‌های سنگین‌ترِ بالای ۱۰۰ کیلوگرم به مدارهای بالاتر و ارتقای طول عمر عملیاتی ماهواره‌ها به بالای ۳ سال که مستلزم تکامل نسل ماهواره‌برها بود. پرتابگرهای سیمرغ، ذوالجناح، قاصد و قائم ۱۰۰ در همین چارچوب طراحی و توسعه یافتند. دوم، ایجاد سامانه‌ها و زیرسیستم‌های صنعتی در مدار و ایستگاه‌های زمینی قدرتمند برای هدایت و بهره‌برداری پیوسته.
رئیس گروه فضایی صاایران با تجلیل از پیشکسوتان این صنعت خاطرنشان کرد: این زنجیره متکی به صدها هزار قطعه و زیرمجموعه پیچیده بود؛ قطعاتی که هیچ کشوری به دلیل تحریم‌ها در اختیار ما قرار نمی‌داد.تمام این اجزا تک‌به‌تک توسط محققان داخلی ساخته، تست و با تحمل سختی‌ها و عدم‌موفقیت‌های مکرر به بلوغ رسید. نسل امروز جوانان فعال در صنعت فضا، روی تجارب ارزشمند و پایه‌های محکمی ایستاده‌اند که حاصل ۳۰ سال فداکاری پیشکسوتان گمنام کشور است.
ناگفته‌هایی از ماموریت موفق «چمران» و چالش ابعادی با پرتابگر «قائم ۱۰۰»
غیاثوند به موفقیت‌های اخیر فضایی اشاره کرد و افزود: یکی از نقاط عطف در ورود به فاز صنعتی، پرتاب ماهواره «چمران» بود که ماموریت پیچیده و حساس «ملاقات مداری» (Rendezvous) را برای نخستین بار در تاریخ فضایی ایران با نزدیک شدن دو شیء در مدار با موفقیت کامل اجرا کرد. این ماهواره با گذشت زمان، همچنان در مدار به صورت ۱۰۰ درصدی پایدار و در حال انجام عملیات است.
وی در پایان با اشاره به پشت صحنه و خاطره‌ای شنیدنی از آماده‌سازی این ماهواره گفت: طبق برنامه‌ریزی اولیه قرار بود ماهواره ۶۰ کیلوگرمی چمران توسط ماهواره‌بر سیمرغ پرتاب شود، اما با توجه به تغییرات جدول پرتاب‌ها، تصمیم گرفته شد از پرتابگر سوخت جامد «قائم ۱۰۰» استفاده شود. قائم ۱۰۰ توان حمل محموله‌های تا ۸۰ کیلوگرم را داشت اما از نظر ابعاد محفظه بار و فیرینگ (Fairing) با محدودیت‌هایی مواجه بود. تنها حدود دو هفته به موعد پرتاب باقی مانده بود و پس از انجام تست‌های سازگاری مکانیکی، متوجه شدیم ابعاد ماهواره به دلیل طراحی اولیه برای پرتابگر دیگر، با پوسته داخلی محفظه پرتابگر تطابق میلی‌متری ندارد.
رئیس گروه فضایی صاایران ادامه داد: در آن شرایط بسیار حساس زمانی که مجوزهای پرتاب نیز اخذ شده بود، به سازمان فضایی گزارش دادیم که تنها راهکار، اصلاح هندسی و برش بخش‌های غیرحساس و اضافی سازه‌ای ماهواره برای انطباق با ابعاد فیرینگ پرتابگر است؛ موضوعی که در استانداردها و پروتکل‌های مرسوم فضایی بسیار کم‌سابقه است و بحث‌های فنی سنگینی را ایجاد کرد. در نهایت با پذیرش مسئولیت کامل از سوی تیم سازنده، اصلاح و کاهش ابعاد سازه‌ای با ظرافت کامل صورت گرفت و ماهواره چمران به عنوان بزرگترین محموله حمل‌شده توسط پرتابگر قائم ۱۰۰ با موفقیت در مدار قرار گرفت و افتخاری بزرگ برای صنعت فضایی کشور رقم زد.
غیاثوند در ادامه با روایتی از پشت‌صحنه مدیریت پرتاب ماهواره «چمران» اظهار داشت: در فرآیند پرتاب‌های فضایی، دریافت مجوزهای داخلی فرآیند مشخصی دارد. برای پرتاب چمران، هماهنگی‌های لازم با وزیر وقت انجام شده بود اما به دلیل درگیری در کارهای اجرایی و تأخیر در مکاتبات رسمی، زمانی که در شهریورماه به همراه سردار حاجی‌زاده برای پرتاب در محل حضور داشتیم، به دلیل تغییر کابینه و جایگزینی وزیر دفاع، در وضعیت خاصی قرار گرفتیم.
وی افزود: پس از پرتاب موفق و در حالی که برای رصد گذر دوم ماهواره در سایت حضور داشتیم، از طریق بیسیم تماسی از دفتر وزیر دفاع برقرار شد. وزیر دفاع که به‌تازگی جایگزین شده بود، از طریق تلویزیون شاهد موفقیت پرتاب بود و پیگیر سوابق و مجوزهای قانونی شده بود. این مسئله با توضیحات فنی و تشریح ابعاد پروژه برای تیم جدید مدیریتی مرتفع شد. این رویداد نشان داد که صنعت فضایی پروژه‌ای ملی است که در آن وزارت دفاع، پژوهشگاه هوافضا، شرکت‌های خصوصی و سازمان فضایی هم‌افزایی داشته‌اند؛ چراکه «فضا وسیع است و تنهایی نمی‌توان در آن قدم گذاشت.
ثبت رکورد ۳۰۰ کیلوگرمی با سیمرغ و چالش نویز در ماهواره طلوع ۳
رئیس گروه فضایی صاایران با اشاره به موفقیت پرتابگر «سیمرغ»، تصریح کرد: در این عملیات، بزرگترین محموله فضایی کشور به وزن ۳۰۰ کیلوگرم در مدار ۳۰۰ کیلومتری قرار گرفت که دستاوردی بزرگ و حاصل مسیری طولانی و ناهموار بود.
وی در بخش پایانی گزارش خود به تجربه احیای ماهواره «پایا» (طلوع ۳) پرداخت و گفت: این ماهواره که دی‌ماه سال گذشته پرتاب شد، نخستین ماهواره تصویربرداری عملیاتی کشور است. در فرآیند پرتاب با موشک روسی، در آخرین لحظات تست‌های زمینی و از طریق ارتباط کابلی، نویز شدیدی روی سیستم مشاهده شد. در حالی که زمان بسیار محدودی تا پرتاب باقی مانده بود، با پیگیری‌های دکتر سالاری و رایزنی‌های فشرده با طرف روسی (کاسموس)، تیم فنی اجازه یافت تا به محل نصب ماهواره دسترسی پیدا کند. این دسترسی در ساعت ۴ بعدازظهر و در طبقه پنجم برجِ محلِ نصب ماهواره‌بر انجام شد و با رفع مشکل، پرتاب با موفقیت صورت گرفت.
عملیات نجات فرفره فضایی در ۱۳ رجب
غیاثوند با اشاره به بحران پس از تزریق ماهواره در مدار گفت: ماهواره پس از تزریق، به دلیل خطای محاسباتی با سرعت چرخش ۲۰۰ درجه بر ثانیه (تقریباً یک دور در هر ۱.۵ ثانیه) مانند یک فرفره در فضا می‌چرخید و عملاً وضعیت ماهواره از دست رفته تلقی می‌شد. تحلیل‌های هوش مصنوعی نیز تأیید می‌کرد که با این سرعت چرخش، ماهواره غیرقابل بازیابی است.
وی ادامه داد: در آن لحظات بحرانی، تیم فنی تصمیم گرفت الگوریتم‌های خودکار را متوقف و هدایت دستی را آغاز کند. ظرف ۱۰ روز، با مجاهدت شبانه‌روزی و توکل، ماهواره در روز ۱۳ رجب (ولادت حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام) تثبیت و به سمت زمین جهت‌گیری شد. برخلاف تصور، دوربین‌های ماهواره سالم بودند و تصاویر اولین تلاش‌های تیم فنی با دقت خیره‌کننده ثبت شد. هم‌اکنون این ماهواره بیش از ۱۰ ماه است که روزانه ۵ تا ۶ هزار کیلومتر مربع از خاک ایران را با موفقیت تصویربرداری می‌کند.
غیاثوند در پایان با تأکید بر اینکه «مجاهدت از جانب شما و پیروزی از جانب خداست»، خاطرنشان کرد: گام بعدی صنعت فضایی ایران «منظومه‌سازی» است. همان‌طور که نیاکان ما با رصد ستارگان مسیر خود را می‌یافتند، امیدواریم در سال‌های آتی، نسل جوان با چراغ اولی که روشن شده است، روایتگر فرود قمر مصنوعی یا مریخ‌نورد ایرانی بر سطح ماه باشند.
لینک کپی شد
گزارش خطا
اخبار مرتبط
