معمای سوریه و چالش‌های فراروی سیاست خارجی ایران

گروه بین الملل «خبرگزاری دانشجو»، ابوذر بهزادی؛ با توجه به روند مبهم تحولات در سوریه، انسجام در تصمیم سازی و تصمیم گیری در دستگاه دیپلماسی ایران به دغدغه اصلی دیپلمات های ایرانی تبدیل شده است؛ به طوری که اتخاذ موضع گیری های بعضاً مبهم در ارتباط با تحولات سوریه شاهدی است بر این امر.

 

در عین حال آنچه مسلم است این که جهت گیری اصلی سیاست خارجی ایران در حمایت از دولت بشار اسد می باشد که می تواند چالش ها و فرصت هایی را در این زمینه برای ایران متصور شد. مهم ترین این سناریوهای چالش برانگیز عبارتند از:

 

1- فاصله گرفتن از ایدئولوژی و اصول اولیه انقلاب؛ با توجه به اینکه در قانون اساسی، به نقش جمهوری اسلامی ایران به عنوان محور حمایت از جهان اسلام، پشتیبان امت اسلامی و ملل تحت انقیاد نظام سلطه به صراحت اشاره شده است حمایت از بشار اسد در شرایط وجود برخی مخالفت ها در برابر آن به ویژه در داخل این کشور تا حدی ایده حمایت از ملت ها را در ابهام قرار می دهد.

 

2- تصور قرار گرفتن ایران در مقابل موج مردمی سوریه؛ ضمن اینکه موج اعتراضات در سوریه در حال شدت و ضعف می باشد به مراتب مواجهه نیروهای دولتی نیز افزایش یافته که همین امر باعث آغاز کناره گیری بعضی از مقامات رسمی سوری از بدنه دولت شده است (کناره گیری محمود الحاج احمد، به نقل از روزنامه شرق الاوسط) که این روند می تواند انشقاق در نظام سوریه را تسریع بخشد. در صورت ادامه این روند و سقوط احتمالی بشار اسد، ایران برای اعتمادسازی با مردم سوریه ناگزیر از دادن امیتازات بیشتری می باشد.

 

3- تقابل با شورای همکاری خلیج فارس و رکود روند روابط؛ نفوذ عربستان سعودی بر کشورهای حاشیه خلیج فارس و تنش های روابط ریاض-دمشق باعث شده است که سیاست های شورای همکاری خلیج فارس نیز از دمشق فاصله بگیرد. در این راستا سیاست های حمایتی ایران از دمشق روابط ایران با این شورا را وارد چالش می کند که نفوذ قدرت های مداخله گر را در منطقه افزایش می دهد.

 

4- ایجاد فرصت برای ایفای نقش بیشتر ترکیه در منطقه؛ با توجه به موضع گیری صریح و قاطع ترکیه در ارتباط با تحولات سوریه و پیشبرد دستگاه دیپلماسی آنکارا موازی با اتحادیه عرب، ترکیه در صدد است که علیرغم اختلاف نظر با ایران در قبال سوریه ضمن حفظ روابط با تهران جایگاه خود را در معادلات منطقه و در ارتباط با کشورهای عرب منطقه به عنوان یک کشور مسلمان ارتقا بخشد که با توجه به موضع گیری های اعراب در برابر ایران و دمشق، ترکیه سعی در جایگزین کردن خود به جای ایران و ایفای نقش در معادلات منطقه دارد.

 

5- افزایش فشارهای بین المللی به ایران؛ حمایت ایران از سوریه باعث شده است تا از سوی سازمان های بین المللی و حقوق بشر، ایران به عنوان ناقض حقوق بشر و حامی تروریسم متهم شود که علیرغم تخریب پرستیژ ایران در نظام بین المللی تحریم ها و تهدیداتی نیز از طرف اتحادیه اروپا و امریکا متوجه ایران می کند.

 

به نظر می رسد فرصتی را که مقامات ایرانی می توانند در حمایت از بشار اسد به عنوان نماد اقلیت شیعه در سوریه برای خود تعریف کنند این باشد که با توجه به اختلاف سوریه با اسرائیل -به عنوان دشمن دیرینه ایران در منطقه- در بلندی های جولان و نقش تاثیرگذار سوریه در تحولات لبنان می تواند با کمک به حفظ اسد علیرغم اینکه مرزهای امنیتی خود را گسترش می دهد از سوریه به عنوان ابزاری برای چانه زنی با اتحادیه عرب، اتحادیه اروپا و آمریکا استفاده نماید و این امر در شرایطی توجیه می شود که از میان سناریوهای چالش برانگیز شواهد و تصمیمات منطقه ای و بین المللی گواهی است بر قوت سناریوهای چهارم و پنجم.

 

کوتاه سخن اینکه ایران می تواند با توجه به مناسباتی که در ارتباط با سوریه برقرار می کند با توجه به اوضاع پیش رو روند تحولات در سوریه آینده خود را در سه سطح داخلی، منطقه ای و بین المللی رقم بزند.