تعارف که نداریم، کتابخوان نیستیم!

جداي از بحث سرانه مطالعه كشور که متاسفانه هنوز هم آمار قابل اعتنایی از آن ارائه نشده، آنچه ضروری به نظر می رسد بحث ترغيب افراد جامعه به سمت کتاب و كتاب خواني و البته چگونگي تحقق اين مهم است.

 

اگر چه در زمانه كنوني به دليل رشد تكنولوژي، انسان امروزي به منابع مطالعاتي ديگري به جز كتاب و مطبوعات نظير اينترنت براي برآورده كردن نياز اطلاعاتي خود پناه بُرده و مي‌بَرد، اما بد نيست بدانيم با اين وجود، مصرف سرانه كاغذ يكي از شاخص‌هاي مهم توسعه در جهان به شمار مي‌رود؛ به گونه ای که در كشورهاي ژاپن و آمريكا این میزان حدود 220 كيلوگرم است در حالي كه در كشور ما اين رقم شايد به زحمت به 14 كيلو برسد.

 

دليل اين مسئله اگر چه به اعتقاد جامعه ‌شناسان، حكايت از قدرت فرهنگ شفاهي در مقايسه با فرهنگ مكتوب در كشورما است، اما بايد به‌اين واقعيت هم قائل بود كه بحث كتاب و كتاب‌خواني هنوز براي بخش عمده مردم ما به عنوان يك ضرورت در زندگي اجتماعي مطرح نيست، چه آنكه اگر اين مقوله به‌اندازه مباحثي چون ورزش، تفريحات، تغذيه، بهداشت و ... در زندگي توده‌هاي مردم از اهميت لازم برخوردار مي‌بود، بي هيچ ترديدي فرهنگ مطالعه در جامعه ما بیش از این ها توسعه یافته بود.

 

خانواده به یقین، عامل بسيار مهمی در ايجاد عادت به مطالعه و ترويج فرهنگ کتابخواني است، چه آن که محيط و شرايط خانواده، روش تربيتي و آموزشي والدين، طرز تفکر و نگرش آنان در رابطه با مطالعه و کتابخواني، وجود کتب و نشريات قابل دسترس و همچنين سطح اقتصادي و پايگاه اجتماعي خانواده، نقش بسزايي در تقويت عادات مطالعه و کتابخواني دارد.

 

در این میان با وجود همه مشکلات از جمله محدودیت های اقتصادی، واقعیت آن است که والدین بهترين معلم كودك هستند كه بايد شوق مطالعه را در او تقويت كنند.

 

از سویی اگر والدين و افراد بزرگتر خانواده به مطالعه علاقه مند باشند، فرزندان آنها نيز که همواره از اثرات طبيعي روابط عميق عاطفي حاکم در خانواده هاي ايراني برخوردار هستند، با کتاب بيشتر و بهتر آشنا شده و به مطالعه و کتابخواني، عادت مي کنند.

 

آنچه مسلم است اين كه ميان خانواده‌هاي ايراني، تماشاي دسته جمعي تلويزيون به رسم دلپذيري تبديل شده كه مشاركت در آن نوعي فعاليت مفرح و نشانه‌اي از خانواده‌ دوستي محسوب مي‌شود.

 

اعضاي خانواده ساعت‌هاي طولاني، لام تا كام با هم حرف نمي‌زنند و در اين مدت به تماشاي جعبه جادويي مي‌پردازند، در حالي كه مطالعه جز در مواري كه بتوان از آن به منفعت مشخصی رسيد، از جمله كنكور، كلاس زبان و ...  بي معني و گاه عملي مخرب است!

 

از اين حيث به اعتقاد نگارنده، مهمترين گام براي تقویت امر مطالعه در جامعه، ترويج فرهنگ كتاب خواني و تعميق آن در نهاد خانواده‌ها است و صد البته براي تحقق اين امر مهم، نمي‌توان از نقش و جايگاه‌ حساس رسانه‌هاي جمعي به راحتي گذشت!

 

به عبارت بهتر در جهان كنوني که به حق عصر رسانه و ارتباطات نام گرفته، اين رسانه‌های جمعی به ویژه تلویزیون هستند كه در ترويج فرهنگ مطالعه ميان اعضاي خانواده بيش از دیگر ابزارها، در خط مقدم قرار دارند که با نوع فعاليت خاص خود، جامعه‌اي را اهل مطالعه و يا بر عکس ، گريزان از مطالعه مي‌كنند!!