علم، ما را پيش مي برد يا ما علم را؟

گروه علمي «خبرگزاری دانشجو»‌؛ اگر اشتباه نکنم ما درس می خوانیم تا مشکلات را به کمک علم حل کنیم و نیازهای جامعه را برطرف سازیم؛ بدون مقدمه، مگر مشکلات و نیازهای جامعه ما در حال حاضر چه چیزهایی هستند؟ فقر، فساد، اعتیاد، بیکاری، بدحجابی، بی عدالتی، رانت خواری، فامیل سالاری، ظلم جهانی و غيره.

 

اکنون ما برای حل این مشکلات و معضلات فعالیت های علمی می کنیم و درس می خوانیم؛ دانشگاه تاسیس کرده ایم و رشته های مختلف راه انداخته ایم.

 

اما یک سوال مهم، مگر مشکلاتی که ما داریم و برخی از آنها را برشمردیم ناشی از «ندانستن» است؟ آیا اینکه پول نفت به جیب این و آن می رود به خاطر ندانستن یکسری مسائل نظری است؟ آیا اینکه هر کس در هر پستی قرار می گیرد و به جای شایسته سالاری به یاد صله رحم می افتد، به خاطر ندانستن لزوم شایسته سالاری است؟ آیا اینکه برخی از مسئولان تصمیماتشان را بر اساس تطمیع ها و تهدیدها می گیرند به خاطر این است که یکسری ضعف های علمی وجود دارد؟

 

ما آنقدر می دانیم که اگر به کمتر از یک درصد آن عمل بشود، اصلاً قابل تصور نیست که چه بهشتی بوجود می آید؛ تصور کنید مردم دنیا فقط از جنایت و قتل به صورت سازمان یافته اش دست می کشیدند، به صورت فردی و موردی اشکال ندارد!

 

اگر مردم دنیا از حرام خواری به صورت سازمان یافته اش دست می کشیدند، در این صورت در جهان چه بهشتی پدید می آمد! دیگر هیچ فقیری وجود نداشت، جنگ و کشت و کشتار نبود و هیچ نیازی به سلاح ها و ارتش ها و سرویس های اطلاعاتی و امنیتی وجود نداشت.

 

آیا واقعاً مشکلات جامعه به خاطر ندانستن یکسری امور و ضعف های علمی است یا به خاطر عمل نکردن به دانسته ها؟

 

 

اگر تلقی ما از کار علمی این باشد که در علم با کشف درست و غلط، تعیین بایدها و نبایدها و یکسری قوانین و احکام و گزاره ها سر و کار داریم، این نتیجه درست است که حل گرفتاری های ما به حوزه عمل برمی گردد نه به حوزه نظر؛ همچنین اگر مقصود ما از فعالیت های علمی آن چیزی باشد که در دانشگاه ها و مراکز علمی رایج است، باز هم این نتیجه درست است که کار علمی در حل مشکلات اثر خاصی ندارد.

 

بارها و بارها شنیده ایم که در دین اسلام و فقه ما، راجع به بزرگترین مسائل و کوچکترین امور سخن گفته شده است و واقعاً هم چنین است که فقه در مورد ریزترین امور نیز حجم انبوهی از قوانین را بیان می دارد.

 

کسی نمی تواند با دیدن مشکلات، فقه را زیر سوال ببرد، فقه ما با آن عظمت در مورد همه چیز احکام دقیقی ادائه می کند.

 

توضیح دادیم که اگر به سه حکم از احکام فقه اسلام به صورت کاملاً ناقص عمل شود، دنیا چه بهشتی خواهد شد. به این ترتیب مشکلات را نمی توانیم به ضعف نظری در حوزه فقه برگردانیم. از این روست که می گوییم اگر تلقی ما از کار علمی آن چیزی باشد که اکنون در مراکز علمی جریان دارد کار نظری تاثیری در حل مشکل ندارد.

 

در مورد دانشگاه نیز همین طور است؛ برای اینکه معلوم شود مباحث علمی مطرح در دانشگاه تا چه حدی در اداره جامعه موثر است، دانشگاه را در ذهنتان از جامعه حذف کنید، چه اتفاقی می افتد؟ آیا کسی احساس می کند که پشتوانه تغذیه نظری و علمی قطع شده است و دیگر نمی توان جامعه را اداره کرد؟

 

مگر در دانشگاه ها و مراکز علمی موضوعاتی که مورد بررسی و تحقیق قرار می گیرد، مربوط به مشکلات جامعه و رشد و پیشرفت جامعه است؟ و اصلاً مگر مشکلات جامعه به واسطه ضعف های نظری و علمی پیش آمده است و مگر حل نشدن آن به خاطر «ندانستن» هاست تا لازم باشد که دانشگاه آن ضعف های نظری را برطرف سازد؟ اگر همین طور پیش برویم در مورد جوامع دیگر نیز همین بحث قابل طرح است.

 

مگر جوامع دیگر نمی دانستند که چه باید بکنند و چه نباید بکنند و سراغ علم رفته اند تا بفهمند چه اموری مطلوب است و چه اموری نامطلوب؟ آنها نیز برای خود خوب و بدهایی داشتند و اموری را برای خود مطلوب و اموری را نامطلوب می دیدند؛ مثلاً ثروتمند شدن خوب است و ربا برای ثروتمند شدن لازم است. پس چه نیازی داشته اند که به سراغ علم بروند تا علم به آنها بگوید چه چیزی خوب و لازم و مطلوب است و چه چیزی بد و مضر و نامطلوب است؟ پس چرا به دنبال علم رفته اند؟

 

آیا واقعاً علم نقش زیادی در اداره جامعه و مشخص شدن اهداف و دستیابی به آن داشته است؟ آیا این یک توهم نیست که بگوييم علم موجب پیشرفت و قدرت شده است؟

 

آری این یک اشتباه است که گمان کنیم علم بیانگر باید و نباید و خوب و بد است و این اشتباه است که علم را صرفاً مجموعه ای از گزاره ها و قواعد و قوانین بدانیم؛ علم اینها نیست، حتی علمی مثل حقوق نیز صرفا مجموعه قوانین و احکام نیست.

 

پس علم چیست ؟