فقدان نگاه استراتژیک روس ها به مسائل خاورمیانه

به گزارش خبرنگار حوزه بین الملل «خبرگزاری دانشجو»، در نشستی که عصر امروز تحت عنوان «نشست علمی روسیه و امنیت خاوریانه» در مرکز پژوهش های علمی و مطالعات استراتژیک برگزار شد کارشناسان به بیان نظرات خویش پرداختند.

دکتر جهانگیر کرمی استاد دانشگاه مطالعات جهان و عضو هيات علمي گروه مطالعات روسیه در این نشست در رابطه با نسبت روسه به تحولات منطقه و مشکلات امنیتی روسیه در دنیا یک فعلی اظهار داشت: تهدیدات کشور روسیه به سه دسته تهدیدات جهانی، منطقه ای و ملی قابل تقسیم است.

وی اظهار داشت منظور از تهدیدات جهانی، به خطر افتادن همپیمانی استراتژیک برای روسیه است که منظور از آن دستاوردهای دولت شوروی برای روسیه می باشد که در سطح جهانی به رسمیت شناخته شده است و هرچه نظیر احداث سپر موشکی در اروپا این ثبات را به خطر اندازد یک مشکل امنیتی محسوب می شود.

کرمی در باب تهدیدات منطقه ای نیز پرداخت و گسترش اعضای ناتو را که اخیرا نیز در اجلاس شیکاگو بر آن تایید شد از جمله این تهدیدات دانست. وی بحث اسلامگرایی را در کشورهای پیرامون روسیه و گسترش تسلیحات اتمی در این کشورها را نیز از جمله تهدیدات منطقه ای دانست که امنیت ملی روسیه را به خطر خواهد انداخت.

در زمینه تهدیدات منطقه ای کرمی به بحث جدایی طلبی در برخی مناطق روسیه و همچنین رشد جریان های اسلامگرایی در این کشور در کنار بحث های جمعیتی و جهان سومی بودن روسیه را از این تهدیدات برشمرد.

وی در ادامه به جایگاه خاورمیانه در سیاست های روسیه پرداخت و گفت: خاورمیانه پس از منطقه سی آی اس، اروپا، آمریکا و منطقه آسیاپاسفیک در اولویت پنجم برای روس ها محسوب می شود. از این رو تحولات این منطقه بر منافع روس ها تاثیرگذار است. بازار 50 میلیارد دلاری این منطقه برای مسکو و فعالیت ضد غربی آن فضایی مناسب را برای روسیه فراهم کرده است.

عضو هیات علمی گروه مطالعات روسیه در ادامه به نگرانی های امنیتی روسیه بر خاوریانه و تاثیر گذاری آن بر روسیه اشاره کرد و آنها را اینگونه برشمرد: مهمترین و اولین خطر رشد اسلامگرایی در این منطقه است که تاثیر بالایی بر کشوورهای استقلال یافته از روسیه دارد. دومین مشکل امنیتی را می توان حذف متحدین این کشور در منطقه دانست که حذف قذافی و صدام حسین در این راستا قابل ذکر است. در شرایط فعلی نیز اعمال فشار بر سوریه و ایران نیز جزو تهدیدات امنیتی مسکو به حساب می آید. سومین نگرانی روس ها فعالیت ناتو در این منطقه است که در این راستا به احداث سپر موشکی در ترکیه و همچمذاکرات اخیر جهت همکاری ناتو و شورای همکاری خلیج فارس می توان اشاره کرد.

به گفته ی جهانگیر کرمی، پشت تحولات منطقه می توان نقش غرب را به وضوح مشاهده کرد که در نتیجه باعث روی کار آمدن سه سبک حکومت لیبرالی، اسلامی یا بی ثباتی در کشورهای منطقه منجر می شود که در نهایت هر سه این حکومت ها منافع مسکو را به خطر خواهد انداخت. در این راستا روس ها می کوشند تا با حفظ متحدین خود نظیر سوریه و ایران با بازیگران غیر دولتی در منطقه نظیر حزب الله و حماس ارتباط برقرار نماید. همچنین روس ها در تلاش با همه کشورها در منطقه ارتباط مسالمت آمیز برقرار کرده و موازنه ای را میان کشورهای درگیر نظیر سورس_اسرائیل و همچنین ایران_ ترکیه بر قرار نماید.

این استاد مطالعات جهان در ادامه تلاش روس ها جهت حفظ منافع خویش اظهار داشت: روسیه حتی از برخی همکاری ها با نیروهای ناتو ابا ندارد که می توان به تلاش های این رژیم در جهت همکاری در افغانستان یا تلاش برای بحران هسته ای اشاره کرد.

کرمی رابطه ایران و روسیه را نه اتحادیه استراتژیک نامید و نه همکاری ضعیف و در این باره گفت: نگاه روس ها به ایران چیزی بینابین این روابط است که می توان آن را همکاری مهم نامید. وی گفت: روس ها بدنبال کمک برای ایجاد ایران مستقل و ضد غربی در منطقه هستند و از سویی مایلند تهران به راحتی از زیر قشارها بیرون نیاید. کرمی ایران را سومین شریک روسیه در زمینه فروش تسلیحات دانست و اظهار داشت طرفین در رابطه با مناطق صاحب نفوذ نظیر قفقاز، آسیای مرکزی، افغانستان با یکدیگر همکاری می کنند.

وی اما در رابطه با موضع نگاه روسیه و ایران به یکدیگر گفت: این رابطه نهادینه نشده است که در این راستا می توان به عدم پذیرش عضویت ایران در سازمان پیمان همکاری های شانگهای بدلیل ترس از نفوذ ایران از سوی روسیه و موضع گیری آنها علیه فعالیت های هسته ای کشورمان طی 20 ساله اخیر اشاره کرد.

به گفته ی این استاد دانشگاه روس ها بنا به دلایلی نظیر موازنه بخشی ایران با ترکیه، جهت مقابله با نفوذ ترک ها در آسیای میانه و قفقاز و همچنین مبارزه با اسلامگرایی افراطی در منطقه در مواقع حمایت از ایران را در برنامه های خویش قرار می دهند.

وی دلیل موضع دوگانه روسیه در برابر غرب و کشورهای منطقه را ناشی از ضعف این کشور نسبت به اتحاد جماهیر شوروی، فقدان ابزارهای لازم مانند اقتصاد قوی و همچنین شرایط وخیم اجتماعی دانست که روس ها را نگران از به هم خوردن همکاری استراتژیک با غرب می کند. از این روست که روس ها حتی در قبال متحدینی نظیر سوریه صرفا به ارسال برخی ادوات لجستیکی اکتفا می کنند و از درگیری نظامی بر سر این کشور با غرب پرهیز می نمایند.

کرمی در ادامه اظهار داشت: روس ها نسبت به هیچ یک از کشورهای منطقه خاورمیانه برای خود اتحاد استراتژیکی را تعریف نکرده اند. وی درباره نگاه ترکیه به دو کشور ایران و ترکیه گفت: بدلیل روابط اقتصادی 37 میلیارد دلاری روس ها با ترکیه، روابط آنها نسبت به رابطه ایران و روسیه که حجم مبادلاتشان تنها 4 میلیارد دلار است در موقعیت بهتری است، اما روس ها به لحاظ امنیتی نگرش مثبت تری به ایران دارند تا ترکیه، زیرا این کشور همزمان با عضویت در ناتو بدنبال ارتباط گیری با گروه های اسلامی در چچن و داغستان و همچنین اعمال نفوذ در کشورهای ترک زبان قفقاز و آسیای میانه است، امری که در این زمینه ایران بهتر برای روس ها می باشد.

دکتر حسین دهشیار استاد پژوهشگر ارشد در پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه و عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی  دانشگاه علامه طباطبایی نیز در ادامه این نشست اظهار داشت: عدم ورود روسیه و فعالیت اندک این کشور در قبال تحولات خاورمیانه نشات گرفته از سیاست های این کشور است که به دلیل عدم قدرت سابق هدف اولیه خود را حفظ موقعیت فعلی خود قرار داده است.

دهشیار فقدان ایدئولوژی جهان شمول، جایگاه برترایالات متحده، مشکلات داخلی روس ها و تلاش این کشور برای ارتباط نزدیک با اروپا را از جمله دلایل بی توجهی روسیه به تحولات خاورمیانه دانست. وی اظهار داشت اقتصاد ضعیف روسیه که 70 الی 80 درصد از درآمدهایش از طریق فروش نفت و گاز می باشد از جمله دیگر دلایل این سیاست روسیه می باشد.

وی اظهار داشت جریان حاکم در روسیه، جریانی ملی گراست که بشدت در برابر غرب احساس تحقیر می کند، آنها نگاه استراتژیک به مسائل خاورمیانه ندارند زیرا این منطقه تحت نفوذ ایالات متحده است و صرفا بدنبال بهره برداری از موقعیت ها هستند. به گفته ی دهشیار آمریکا نیز ترسی از نفوذ قدرت هایی نظیر روسیه و چین در این منطقه ندارند.

به گفته ی دهشیار در قضیه سوریه نیز روس ها به هیچ عنوان اقدام به دخالت نظامی نخواهند کرد و صرفا بدنبال بالا بردن هزینه آمریکا در قبال این مسئله هستند تا از آن طریق بتوانند امتیازاتی را نظیر عدم نصب سپر موشکی ناتو را در نزدیکی مرزهای این کشور کسب کنند.

پژوهشگر پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه ناکارآمدی ساختار سیاسی موجود در کشورهای خاورمیانه، فقر بالا، گسترش خفقان اجتماعی در این کشورها را از دلایل بی میلی برقراری ارتباط استراتژیک روس ها با کشورهای خاورمیانه دانست و آن را دلیلی جهت توجه روسیه به بالا بردن سطح روابط با غرب دانست.

استاد دانشگاه علامه طباطبایی سپس گریزی نیز به اقدامات ایالات متحده در خاورمیانه زد و گفت: آمریکا در برخی مواقع از وقوع بی ثباتی در منطقه حمایت کرده است زیرا اگر منطقه دچار هرج و مرج گردد این فرصت برای آمریکا مهیا می شود که بتواند دخالت نماید و از این طریق راه برای ترویج ارزش های لیبراسیم با هزینه ای به مراتب کمترمهیا می شود.