جناح‌بندی داخلی شاهزادگان سعودی

گروه بین‌الملل «خبرگزاری دانشجو» - الله کرم مشتاقی؛ «عربستان سعودی حکومتی است که مجلس، حزب و انتخابات در آن وجود ندارد.» و این جمله شاید مشهور ترین و کوتاه ترین جمله برای بیان فضای سیاسی دومین کشور پهناور دنیای عرب باشد.

 

عربستان سعودی در سال 1932 پس از دو دهه درگیری نظامی عبدالعزیز بن عبدالرحمن با حکومت عثمانی و قبایل محلی حجاز به کمک نیروهای انگلیس اعلام استقلال کرد. عبدالعزیز بن عبدالرحمن عنوان حکومت جدید سرزمین حجاز را به نام جد پنجمش «سعود» که اولین تحرکات سیاسی- نظامی برای حکومت داری و بسط سلطه خاندان خود در قرن 18میلادی را آغاز کرده بود، «عربستان سعودی» نامگذاری کرد. وي تا سال 1953 زمام حکومت را در دست داشت و طبق وصیت او تا زمانی که فرزندان وی زنده هستند، نوبت حکومت به نوه هایش نخواهد رسید.

 

از سال 1953 تاکنون از میان 36 فرزند ملک عبدالعزیز تنها پنج نفر به پادشاهی رسیده اند که عبارتند از:

 

- سعود بن عبدالعزیز از سال 1953 تا 1964 (وي در سال 1969 در سن  67 سالگی از دنیا رفت و قدرت را از 1964به برادر ناتنی خود، فیصل واگذار کرد).

 

- فیصل بن عبدالعزیز از سال 1964 تا 1975 (وي در سن 69 سالگی توسط برادرزاده خود فیصل بن مساعد بن عبدالعزیز ترور شد).

 

- خالد بن عبدالعزیز از سال 1975 تا 1982 (مرگ در سن 69 سالگی)

 

- فهد بن عبدالعزیز از سال 1982 تا 2005 (مرگ در سن 85 سالگی)

 

- عبدالله بن عبدالعزیز نيز از سال 2005 تاکنون پادشاه عربستان است و هم اکنون 89 سال و به نقلی 93 سال دارد.

 

تعداد دقیق همسران و فرزندان ملک عبدالعزیز دقیقا مشخص نیست و برخی منابع آن را 260 فرزند نیز ذکر کرده اند؛ اما منابع رسمی سعودی بر این اعتقادند که عبدالعزیز در طول 77 سال عمر خود 36 بار ازدواج کرده که حاصل آن 70 فرزند (36 پسر و 34 دختر) و 516 نوه پسری است.

 

این ازدواج ها عمدتا سیاسی بودند و به منظور بیعت با طوایف صورت می گرفتند. برخی از زنان عبدالعزیز نیز زنانی بودند که به عنوان کنیز از سوی برخی حکومت های محلی به شاه عربستان هدیه می شدند یا در جنگ به اسارت عبدالعزیز در می آمدند که از آن جمله می توان به مادر طلال بن عبدالعزیز اشاره کرد؛ علاوه بر این، برخی از زنان عبدالعزیز غیر عربستانی بودند؛ به عنوان مثال مادر احمد بن عبدالعزیز یک کنیز یمنی بود.

 

تعداد زیاد فرزندان اولین شاه سعودی و فرزندانِ فرزندان وی اگر چه می توانست به بسط قدرت آل سعود بینجامد اما در بلندمدت به تهدیدی علیه این خاندان تبدیل شده است. این فرزندان و عموزادگان به داعیه داران قدرت در عربستان تبدیل شده اند که هم اکنون از آن با عنوان «جنگ پنهان قدرت» یا «بحران جانشینی» در عربستان سعودی یاد می شود.

 

 

«سعود» اولین فرزند عبدالعزیز بود که پس از پدر به پادشاهی رسید. او در مدت 64 سال زندگی خود (سعود 69سال عمر کرد؛ اما پنج سال آخر عمر قدرت عملی و جسمی خود را از دست داده بود). وي 50 بار ازدواج کرد که حاصل آن 110 فرزند، حدود 1000 نوه و بیش از 3500 نتیجه است. هم اکنون بسیاری از فرزندان، نوه ها و نتیجه ها و دامادهای وی زنده و در سودای ریاست بر آینده عربستان هستند.

 

پادشاهان بعدی عربستان یعنی فیصل و خالد به ترتیب دارای 19 و 10 فرزند بودند. فیصل بن عبدالعزیز دارای هشت پسر و 11 دختر بود و خالد چهار پسر و شش دختر داشت.

 

از ملک فهد نیز شش پسر و چهار دختر باقی مانده است و عبدالله آخرین پادشاه سعودی دارای 35فرزند است (16 پسر و 19دختر).

 

هم اکنون با توجه به مرگ مکرر پادشاهان و ولیعهدهای آنان به دلیل کهولت سن، جنگ قدرت در خاندان آل سعود به صورت بسیار جدی دنبال می شود و هر کدام از فرزندان و نوادگان عبدالعزیز خود را شایسته تر از دیگران برای حکومت بر آینده عربستان می دانند.

 

برخی از پژوهشگران و نویسندگان با توجه به تضادهای درونی خاندان آل سعود، آنها را به سه دسته لیبرال ها، میانه‌روهای سنت‌گرا و تندروها تقسیم بندی می کنند و اختلافات و جنگ های آینده عربستان بر سر قدرت را بین این سه گروه می دانند. حال آنکه عربستان یک حکومت عشیره ای و خاندانی است و تقسیم بندی فکری آنان برای تحلیل آینده عربستان چندان راهگشا نخواهد بود.

 

به عنوان مثال یک فرد لیبرال از فرزندان فهد حاضر است تن به زعامت یکی از برادران میانه رو و سنتی خود دهد، اما هرگز نخواهد پذیرفت که یک فرد تحصیل کرده و لیبرال از فرزندان ملک عبدالله به قدرت برسد؛ لذا بهترین تقسیم بندی برای بررسی بحران جانشینی در خاندان آل سعود، بررسی خانوادگی و گروهی شاهان و شاهزادگان سعودی بوده و ممکن است در یک گروه، طیفی از لیبرال ها و سنت گرایان در کنار یکدیگر قرار گیرند.

 

لازم به یادآوری است که تاکنون هیچکدام از پادشاهان سعودی برادر تنی یکدیگر نبوده اند.

 

با توجه به مطالب بیان شده می توان چهار گروه عمده داعیه دارد به دست گرفتن قدرت را در عربستان به شرح زیراز یکدیگر تمیز داد:

 

- گروه اول: فرزندان و نوادگان ملک سعود

 

- گروه دوم: فرزندان ملک عبدالله

 

- گروه سوم: گروه سدیری ها

 

- گروه چهارم: نوادگان عبدالعزیز که پدران آنها به پادشاهی نرسیده اند و فرزندان فیصل و خالد (پادشاهان دوم و سوم سعودی).

 

 

تعداد آنها به بیش از 5000 نفر می رسد؛ به عبارتی بیش از 30 درصد از شاهزادگان سعودی از نوادگان ملک سعود هستند. فرزندان ملک سعود در پست های حساس بین المللی و سیاسی و نظامی در عربستان سعودی مشغول به فعالیت هستند. این گروه با این استدلال که پس از مرگ آخرین فرزند عبدالعزیز، حکومت باید به فرزندان اولین فرزند وی یعنی سعود منتقل شود، خود را وارثان اصلی تاج و تخت سعودی می دانند. از مشهورترین اعضای این گروه می توان به افراد زیر اشاره کرد:

 

فهد، مشعد، فیصل، عبدالرحمن، ممدوح، خالد، عبدالمجید، طلال، حسام، سیف الدین، سلطان، بدر، منصور، الاله، محمد، سعد، سیف الاسلام، مشهور، محمد، عبدالله، عبدالمحسن، مشاری، نصر، غالب و ماجد (فرزندان ملک سعود) و فرزندان آنها.

 

 

ملک عبدالله پس از نشستن بر تخت پادشاهی ضمن آنکه سعی کرد از نفوذ گروه سدیری ها بکاهد، تلاش نمود كه فرزندان خود را به مراکز حساس قدرت خصوصا مراکز نظامی و امنیتی بگمارد.

 

فرزندان ملک عبدالله بر این اعتقادند که آینده حکومت حقِ فرزندان آخرین پادشاه سعودی است و با توجه به تعداد زیادشان (فرزندان عبدالله) سعی می کنند وزن خود را در سال هايی که پدر بر تخت پادشاهی تکیه دارد، سنگین تر کنند.

 

از جمله این افراد می توان به خالد، متعب، عبدالعزیز، فیصل، مشعل و ترکی اشاره کرد.

 

 

این گروه از هفت پسر ملک عبدالعزیز تشکیل می شود که حاصل ازدواج وی با حصه بنت احمد السديری می باشند. البته عبدالعزیز دارای 15 فرزند از این زن است که چهار نفر از آنان دختر هستند و چهار نفر دیگر در کودکی و نوجوانی فوت کرده اند.

 

ملک فهد عضوی از هفت برادران سدیری بوده است و هم اکنون از هفت عضو سدیری ها تنها چهار نفر زنده هستند. دو ولیعهد سابق عربستان یعنی سلطان و نایف نیز از این گروه بوده اند. هم اکنون سلمان بن عبدالعزیز ولی عهد پادشاه عربستان، احمد بن عبدالعزیز وزیر کشور، عبدالرحمن وزیر سابق دفاع و ترکی بن عبدالعزیز معاون سابق وزیر دفاع و فرماندار سابق ریاض عضو این گروه هستند.

 

گفتنی است این هفت نفر مجموعا دارای حدود 100 فرزند هستند که افراد قدرتمندی همچون بندر بن سلطان، خالد بن سلطان، فهد بن سلطان، ترکی بن سلطان، فیصل بن سلطان، عبدالله بن عبدالرحمن، محمد بن عبدالرحمن، سعود بن عبدالرحمن، فیصل بن عبدالرحمن، فهد بن عبدالرحمن، سلطان بن ترکی، فهد بن ترکی، فیصل بن ترکی، عبدالرحمن بن ترکی، سلطان بن فهد، خالد بن فهد، عبدالعزیز بن فهد، محمد بن فهد، سعود بن فهد، سعود بن نائف، محمد بن نائف، نواف بن نائف، عبدالعزیز بن احمد، فهد بن سلمان، سلطان بن سلمان، احمد بن سلمان، محمد بن سلمان و عبدالعزیز بن سلمان اشاره کرد.

 

عبدالله پادشاه کنونی عربستان بسیار تلاش دارد تا آنها را از مراکز حساس قدرت دور نگه دارد؛ اما تعداد زیاد این فرزندان و نفوذ گسترده آنها در دوران پادشاهی فهد و ثروت نجومی آنها باعث شده است که این دسته از فرزندان و نوادگان عبدالعزیز با حساسیت ویژه ای به تحولات ریاض، مرگ و جانشینی پادشاهان و ولیعهدان عربستان بنگرند.

 

سدیری ها خود را صاحبان آینده عربستان می دانند؛ زیرا هم اکنون ولیعهد از میان آنها انتخاب شده است و امیدوارند در آینده ای نزدیک و پس از مرگ عبدالله، سلمان به پادشاهی برسد و برادر تنی او احمد به ولایتعهدی انتخاب گردد و بدین ترتیب حکومت در این خاندان جریان یابد.

 

 

این گروه اگر چه از قدرت و ثروت زيادي برخوردارند اما از ساماندهی مستحکمی ندارند و بیش از آنکه به فکر انتقال قدرت به خود باشند، به فکر نفوذ بیشتر و سنگینتر شدن وزن خود هستند. این افراد با غرب و اروپا رابطه حسنه ای دارند و عموما سبک زندگی غربی را برای خود برگزیده اند.

 

از مشهور ترین اعضاي این گروه می توان به ولید بن طلال، ترکی الفیصل، سعود الفیصل و مقرن بن عبدالعزیز اشاره کرد. مقرن کوچک ترین فرزند عبدالعزیز است که هم اکنون 66 سال سن دارد و ضمن آنکه از جایگاه ویژه ای در حکومت سعودی دارد و برخلاف برادران ناتنی خود از وضعیت جسمی خوبی برخوردار است، انتظار دارد پس از مرگ عبدالله، سلمان و در نهایت احمد، پادشاهی به او برسد.