لطفا یک بسته شب‌نشینی خانوادگی!

گروه فرهنگی «خبرگزاری دانشجو» - سمیرا حمیدی؛ بعد از آن که عروسی‌ها به هتل‌ها برده شدند، مجالس ختم و یادبود نیز از خانه‌ها به مساجد و در نهایت به رستوران‌ها رفتند، بتدریج، کارت‌‌ دعوت‌های ولیمه‌ حج نیز مزین به آدرس یک سالن پذیرایی شد؛ این مراسم، گردهمایی‌های فامیلی بزرگی محسوب می‌شوند که هر چند سال یک بار به صورت موردی برگزار شده و جمعیت زیادی هم در آنها حاضر می‌شوند، جمعیتی که اغلب، قالب تنگ خانه‌های امروزی را یارای پذیرش و خدمات‌رسانی به آنها نیست.

 

با این استدلال بود که فرهنگ، با خروج مراسمی از این دست از فضای خانگی موافقت کرد؛ البته به دنبال این تغییرات، در طول سال‌های اخیر، شاهد طرح مطالبات جدیدی در این حوزه هستیم.

 

دوره‌های فامیلی، شب‌نشینی‌ها و میهمانی‌های کوچک خانوادگی مانند افطاری‌های ماه رمضان، اعیاد، شب‌های یلدا و چهارشنبه‌سوری که عموماً با صرف یک غذای سبک خانگی همراهند، به فضاهای تغذیه‌ای خارج از خانه برده می‌شوند؛ این مسئله‌‌ای است که شاید در وهله اول، بی‌اهمیت و حتی منطقی به نظر برسد، ولی در مدت کوتاهی، به تغییرات فرهنگی وسیعی دامن خواهد زد.

 

ابعاد کوچک فضای خانه، محدودیت‌های زندگی آپارتمانی، دشواری‌های آشپزی برای جمع، ریخت و پاش و سختی شست و شو و مرتب کردن خانه قبل و بعد از میهمانی، نداشتن وقت و خستگی از جمله استدلال‌هایی است که موافقان میهمانی‌های خارج از خانه مطرح می‌کنند.

 

آنها با طرح این مسئله که در شیوه جدید، هر دو فعالیت عمده این میهمانی‌ها (یعنی دور هم جمع شدن و خوردن) راحت‌تر و با کیفیتی بهتر انجام می‌شود، از تصمیم خود دفاع می‌کنند؛ البته استدلال آنها از جهاتی می‌تواند درست باشد، ولی بحث اساسی، ملاحظاتی است که آنها نسبت به آن بی‌توجهند.

 

آیا مدل جدید، دقیقاً مدل قدیمی را بازسازی می‌کند؟ در مدل جدید، چه بخش‌هایی از مدل قدیمی از بین می‌رود؟ اگر بپذیریم که هر رسمی که در فرهنگ باقی مانده حتماً به نیازی از زندگی انسان‌های آن فرهنگ پاسخ می‌داده، پس این سوال پیش می‌آید که با از بین رفتن این بخش‌های قدیمی، چه مشکلاتی برای فرهنگ و زندگی افراد جامعه پیش خواهد آمد؟

 

در میهمانی‌های خانوادگی، به بهانه غذا خوردن و در لایه‌های پنهان‌تر و عمیق‌تر همین فعالیت به ظاهر ساده زیستی، اتفاقات دیگری هم می‌افتد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 

خانه، فضایی خصوصی است که وارد شدن به آن، تنها برای کسانی مجاز خواهد بود که حدی از صمیمیت و آشنایی در بین آنها وجود داشته باشد؛ وارد شدن به خانه کسی، به صورت ضمنی، بیانگر نزدیکی میهمان و صاحب‌خانه است. همچنین در خانه، تنوع فضایی بیشتری وجود دارد و حاضران در جمع می‌توانند به فراخور حال و هوا و نیازهایشان، دست به تفکیک فضا بزنند، جدا کردن فضای جوانان از دیگران، فضاهای زنانه از مردانه و کودکان از دیگران و يا تشكيل جمع‌هایی دو سه نفره و یا بیشتر تشکیل داد و همچنين خوابيدن و استراحت كردن در گوشه اي، همگي در فضاي خانه امكان پذير است.

 

کودکان هم فرصت بیشتری برای بازی کردن با وسایل بازی دارند، محدودیت و جبری از جهت ساعت حضور در محل برگزاری میهمانی وجود ندارد و می‌توان فعالیت‌های مشترک مختلفی را با هم انجام داد؛ مثلاً تماشای فیلم، دیدن آلبوم، استفاده از اینترنت و غيره.

 

خانه، فضایی است برای خلوت با خود و دیگری به دور از تعرض غیر؛ براساس همین تعریف می‌توان گفت افراد در میهمانی‌های خانگی به مراتب احساس امنیت و راحتی بیشتری دارند و این مسئله را به صورت نمادین، حتی در ظاهر آنها نیز می‌توان دید که لباس‌هایی راحت‌تر و غیررسمی‌تر می‌پوشند و بی‌پرواتر صحبت می‌کنند.

 

 

در گذشته، افراد برای کمک به پخت غذا، به منزل فرد میزبان رفته و فرآیند پختن غذا را به صورت جمعی انجام می‌دادند. حالت دیگر نیز این بود که هر کس غذایش را در خانه خودش پخته و همه در یک جا برای دور هم خوردن آن جمع می‌شدند. هنوز هم بازمانده‌هایی از این سنت‌ها وجود دارد که از آن جمله می‌توان به کمک‌های میهمانان به صاحبخانه در تهیه سالاد، نوشیدنی، جابه‌جایی غذا و ظروف و همچنین شستن و مرتب کردن سفره و آشپزخانه پس از صرف غذا اشاره کرد.

 

همکاری‌هایی از این دست، نوعی کار مشترک تعریف می‌شوند که انجام دادن آنها باعث نزدیک شدن اعضای گروه خویشاوندی و تبادل اطلاعات و تجربیات آنها به هم می‌شود.

 

 

 

در نظام سنتی، «دست‌پخت» معنا داشت و هر کس به واسطه غذای خاصی که در تهیه آن مهارت داشت شهرت می‌یافت.

 

استفاده از غذاهای محلی ساده مانند آبگوشت، کوفته و تاسکباب به‌جای غذاهای رسمی استاندارد شده یا در کنار آنها، در این تیپ از میهمانی‌ها بیشتر به چشم می‌خورد.

 

شیوه ترئینات و سفره‌آرایی نیز از تنوع و خلاقیت بیشتری برخوردار است؛ همچنین در شیوه خانگی پخت غذا، به پرهیزها، رژیم‌ها و ذائقه‌های غذایی تک تک افراد، بیشتر توجه می‌شود و این خود فرصتی است تا پیوند میان خویشان نزدیک شود.

 

 

نشستن اطراف یک سفره و در کنار هم، صمیمیت بین افراد را زیاد می کرد؛ به طوري كه تا همه بر سر سفره حاضر نمي شدند، دست به غذا نمی بردیم؛ این اتفاق، احترام میان افراد را بیشتر می کرد و تا همه از کنار سفره کنار نرفته بودند، سفره را جمع نمی کردیم.

 

اما حالا، برگزاری میهمانی در فضایی بسیار رسمی با لباس هایی که مرتب باید مواظب باشی خط اتویش تغییر نکند، برگزار مي شود، آرام ساعتی پشت میز مي نشینی و رسمی توسط میزبانی غریبه پذیرایی مي شوی؛ در اين مجالس بايد رسمی صحبت کنی و بعد هم خیلی رسمی مجلس را ترک کنی.

 

این شب‌نشینی‌های خانوادگی و فامیلی بیشتر شبیه کالاهایی هستند که به صورت بسته‌ای از مغازه‌ها خریده می‌شوند و کمترین ذوق و سلیقه‌ شخصی در آنها لحاظ نمی‌شود و برگزار می شود برای اینکه برگزار شده باشد.

 

دلمان تنگ شده است برای دویدن دور حوض خانه مادربزرگ و شب هایی که چون ستاره در پس زمینه ذهنمان تا ابد خواهد ماند و فراموش نخواهد شد.