حماسه جاويدان

محمدرضا محقق:

عظمت و اهميت شاهنامه شاهكار حکيم ابوالقاسم فردوسي،‌ تنها در بيان و ساختار اديبانه و هنرمندانه آن نيست، اين بزرگي، علاوه بر اين تنها برگشت به وجه حماسي آن هم ندارد؛ گرچه هر دوي اين موارد از ويژگي هاي منحصر فرد شاهنامه اند در عين حال شاهنامه گويايي و جويايي فوق العاده اي در پديدار ساختن هويت، اصالت و روح ايراني ما دارد.

نكته ديگري كه در شاهنامه موج مي زند، شهادت طلبي ابيات و مضامين و به گواهي گرفتن،‌ حميت و جلال و جمال، بر ساحت انساني، انسان است. انسان همه روزگاران و تمامي اعصار. با اين همه، گرچه شاهنامه همه اينها را به سترگي و عظمت و زيبايي و شگرفي در بر دارد اما شاهنامه فقط اينها نيست و علاوه بر اين حجم جا ندارد و جانفزا و جانانه گوهر ديگري در درياي مواج و آرام و آرامش بخش آن هست كه جستن آن تنها از دست كساني برمي آيد كه باغور در ساير جا ماندگان از ميراث مكتوب فكري – فرهنگي و هنري ايران،‌ بدان رسيده باشند.

شاهنامه به نحو غريب و قريبي منزه است از غير. منزه از ناپاكي و اختلال و اخلال در مباني و مقاصد و رهيافت هاي انساني، انسان. آن هم در متني آنچنان پر جاذبه و با روايتي اينچنين پر مغز و پرتپش و با رويكردي چندان چون شاهنامه پر خون و خونرنگ خيلي مهم است كه در يك متن، در يك انديشه، در يك اثر يا يك رويكرد تنزيه انديشگي و بياني و مباني وجود داشته باشد و موثر و مصنف و خالق بر آن صحه گذارده و بدان تعهد كرده باشد.

حكيم ابوالقاسم فردوسي، وقتي منش و روح ايراني را از جوانب سترگ و ستيز و كنش مندي و كنايت و اشارت و دردمندي و تراژدي و نوستالژي به تصوير مي كشد، عميقاً و سرشار و با دقت توجه دارد كه اين بيان و روايت نبايد آلوده به حديث نفس هاي ناشي از رويكردهاي ماترياليستي يا صحنه جلوه و ظهور و بروز عادات و آيين ها و رسوم غلط يا مشتبه شود.

اين همان نكته مهمي است كه در بسياري از متون ديگر از جمله بر جا ماندگان ميراث مكتوب ما، بعضا،‌ كم يا زياد – رعايت شده است و همين بي مبالاتي، گاه كار را به كنار گذاشته شدن كل اثر و زير سوال رفتن تمام آن، بي توجه يا با عنايت به ويژگي هاي خوب و نكات بارز ارزشي آن آثار شده است.

سال ها پيش يكي از بزرگان و عالمان متفكر و انديشمندان برجسته حوزوي در بياني نافذ، جاندار و پر خون، به زيبايي و رستخيري، اشارتي تام و تمام به روح جاري و ساري در ابعاد مختلف شاهكار شاهنامه داشتند، ايشان فرمودند «اگر فردوسي امروز زنده بود، به جاي «شاهنامه»، «شهادتنامه» مي نگاشت.»/انتهاي پيام/