ساخت سينمايي در پرتو قرآن

محمدرضا محقق-بخش ادب و هنر؛  ساخت و ساختار در داستان هاي قرآني در گذر از مضامين كه اصلي ترين وجوه هستي شناسنامه آنهاست و به معرفت و انديشه و حكمت و تنبه منتج مي شود، منشا از ادبيت متن گرفته است. به تبع اعجاز قرآن، قصص قرآن نيز بر آيند فرآيند ادبيت متن است و شگرفي و سترگي و زيبايي و جمال و جلالي كه در متن وحي، سرشاري كلمات را با زيبايي ادب و هنر بيان در برگرفته است و به بار نشانده.

داستان هاي قرآني فراتر از قيد و بندهاي تصويرگري است و اساسا تجسم به عنوان نازل ترين وجه تصور و پايين ترين سطح تفكر، راهي به متن و بطن كلام وحي ندارد.

قرآن ساحت مسطوت و مكنت و شوكت مضامين و بارگاه عظمت و جلال و تاثير گذاري كلمات است و آهنگي كه از متن كلام بر مي آيد و از دل خدا مي افروزد و لاجرم بر دل مي نشيند.

دوري از پيچش غريب و ثقيل هنر مدرن، منزه بودن از معايب داستان پردازي بشري، خلوص اهم رسانايي معرفتي و در عين حال شكوه آهنگين كلام و اعجاز با وقار متن و انديشه و تفكر و تذكر و تنبه، همگي در قصص قرآني جمع است.

و اين همه از شالوده اصلي متن وحي منتزع مي شود كه همان «اعجاز» است.

رفعت كلام سرمدي و شوكت اعجاز محمدي در سايه كلمات فخيم و شريف و متين وحي جلوه اي جدا از ساخت و پرداخت هاي انساني دارد و اساسا انسان را راهي براي رسيدن به آن نيست حتي اگر تماما جمع گردند و حتي اگر بخواهند سوره اي و آيه اي اتيان كنند.

ترديدي نيست كه براي بازنمايي داستان هاي قرآني و اساسا جلوه بخشي تصويري به آيات وحي و مضامين قرآن بايستي راهي ديگر و سلوكي ديگر يافت و پرداخت.

اين سلوك گر چه بي ترديد از دايره تجربيات بشر خارج نيست و با همين لوازم و ابزار تصويري بايستي به دنبال آن رفت و آن را جست و كشف نمود اما آنچه مسلم است اين سلوك براي به تصوير در آوردن متن وحي ويژگي ها و شاخصه هايي را براي سازنده اثر به دنبال دارد و در پي كه توجه به آن رمز عبور و رسيدن است.

نزديك كردن دو حيطه محاط قرآن و سينما جز با «سلوك» ديني سازنده و استعانت از متن وحي و بطن ساختار اصيل هنر امكان پذير نيست و الا صرف تمسك به اشتراكات هنري و لايه هاي ظاهري و متني هر يك از قرآن و سينما و بي توجهي به عمق معاني و شناخت عميق از مفاهيم و ساختار آن دو به تنهايي كارايي رساندن آن معنايي را در انتقال پيام و اثر گذاري را در استيفاء كامل و جامع و مانع مفاهيم معرفتي وحي البته در حوزه به تصوير كشاندن و بازنمايي هنري و نه خواندن و بهره گيري متني از اصل كتاب ندارد مگر نه آنكه همان طور كه خواننده قرآن بايد در آن تدبر و تدقيق و تفكر نمايد تا از آن سهمي از ادراك و فهم و رستگاري برد، سازنده اثر تصويري هم بايد همين مواجه را هم با قرآن و هم با تصوير و ساخت و ساختار آن داشته باشد كه: «ان هذا القرآن يهدي للتي هي اقوم»/انتهاي پيام/