واکنش ترکیه به انتصاب یک ترکمان بر استانداری کرکوک عراق

 به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو، انتصاب مهمت سمعان آغا از سران جبهه ترکمان عراق به عنوان استاندار جدید کرکوک، یکی از رویداد‌های مهمی است که در رسانه‌های ترکیه بازتاب گسترده‌ای پیدا کرد.

مهمت سمعان سال‌ها به عنوان رئیس جبهه ترکمان عراق (ITC) فعالیت کرده و او نیز مانند ارشد صالحی و دیگر چهره‌های ترکمان، بار‌ها به آنکارا رفته و با مقامات دولت ترکیه و همچنین سران احزاب ملی گرای این کشور دیدار کرده است.

پس از معرفی سمعان آغای ترکمان، ریبوار طا‌ها استاندار کُرد کرکوک، استعفای خود را از این پست اعلام کرده و به رسانه‌ها گفت: به تصمیمات حزب خود احترام می‌گذارد. اما در جریان این اقدام نبوده و او نیز مانند شهروندان کرکوکی، خبر یک توافق پنهانی برای تحویل پست استانداری به ترکمان‌ها را در شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی مشاهده کرده و بهتر بود که قبلاً با او هماهنگی می‌شد.

شهر کرکوک به عنوان مهمترین شهر از مناطق «متنازع علیها» در عراق، یکی از مهمترین چالش‌های سیاسی بین کرد‌های اقلیم کردستان و دولت مرکزی بغداد است.

کرد‌ها می‌گویند: کرکوک باید به اقلیم کردستان الحاق شود. اما دولت مرکزی می‌گوید: کرد‌ها در این استان در اکثریت نیستند و اعراب و ترکمان ها، راضی به الحاق نیستند.

اما علاوه بر کردها، پرونده کرکوک مورد توجه ترکیه نیز هست. مقامات ترکیه در سالیان اخیر، آشکارا در مسائل سیاسی کرکوک دخالت کرده و در عین حال از نفوذ فراوانی برخوردارند. تاسیس یک خبرگزاری بزرگ به زبان ترکمانی و ترکی استانبولی در کرکوک، تاسیس مدارس و خانه فرهنگ در کرکوک، حمایت مداوم از خوانندگان و ترانه سرایان ترکمان در شبکه تلویزیونی تی. آر. تی، پافشاری در مورد ضرورت انتصاب یک وزیر ترکمان در کابینه عراق، مرمت بازار و ابنیه سنتی کرکوک به بهانه ارتباط شیوه معماری آنها با اسلوب عثمانی، نمونه‌هایی از اقدامات ترکیه در کرکوک است.

البته در کنار همه اینها، سرویس اطلاعاتی میت نیز در سالیان گذشته، در کرکوک از نفوذ بالایی برخوردار شده و در مجموع باید گفت: گستردگی و ژرفای نفوذ ترکیه در کرکوک، موضوعی نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت.

یک معامله جدید، این بار با سلیمانیه

به طور سنتی و مرسوم در دهه‌های اخیر، دو استان دهوک و اربیل به عنوان قلمرو خاندان بارزانی و حزب دموکرات کردستان موسوم به پارتی، روابط عمیقی با دولت ترکیه داشته است. اما در دیگر سو، استان سلیمانیه به عنوان قلمرو خاندان طالبانی و حزب اتحادیه میهنی کردستان، روابط خصمانه و سردی با ترکیه داشته است.

دلیل این امر را باید در پرونده پ. ک. ک جست‌و‌جو کرد. چرا که اتحادیه میهنی (طالبانی)، برخلاف پارتی (بارزانی)، با پ. ک. ک و همه نهاد‌های اقماری آن روابط نزدیکی دارد و بخش اعظم قرارگاه‌ها و مواضع پ. ک. ک نیز در قلمرو جغرافیایی خانواده طالبانی است. این موضوع سبب شده که ترکیه نیز نگاه خصمانه‌ای به سلیمانیه داشته باشد. اما این مسیر طولانی در یک ماه گذشته تماماً دگرگون شد و حالا بافل جلال طالبانی که پس از مرگ پدرش سکان رهبری حزب را در اختیار گرفته، به ترکیه نزدیک شده است.

بافل جلال طالبانی در چند پست توییتری از سیاست‌های رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه تشکر و قدردانی کرده و از توسعه روابط بین سلیمانیه و آنکارا استقبال کرد. در نتیجه تحلیلگران اقلیم کردستان عراق بر این باورند که توافق بر سر تحویل دادن پست، ربطی به روابط اتحادیه میهنی با دولت مرکزی ندارد و همه چیز تحت تاثیر رابطه و تعامل جدیدی است که بین بافل طالبانی و رجب طیب اردوغان به وجود آمده است.

پست استانداری کرکوک در چند سال اخیر در اختیار ریبوار طا‌ها از تکنوکرات‌های حزب بافل طالبانی بود. اما او پس از توافق با آنکارا، پست استانداری را با چند پست دیگر در داخل کرکوک معاوضه کرد و به این ترتیب برای نخستین بار، یک ترکمان توانست بر کرسی استانداری کرکوک بنشیند.

پایان حسرت صد ساله

روزنامه ینی چاغ ارگان حزب راست افراطی ایی پارتی یا حزب خوب، انتصاب مهمت سمعان آغای ترکمان را به عنوان پایانی بر یک حسرت صدساله توصیف کرده و این رویداد را نقطه عطفی مهم در تاریخ فعالیت احزاب ترکمانی عراق قلمداد کرده است.

فتی ییلدز معاونِ دولت باغچلی در حزب حرکت ملی گرا (م. ه. پ) از نخستین سیاستمداران برجسته ترکیه بود که انتصاب استاندار ترکمان در کرکوک را مهم ارزیابی کرده و به مهمت سمعان تبریک گفت. فتی ییلدز معتقد است که ترکمان‌ها باید از این فرصت به درستی استفاده کنند و نشان دهند که از توانمندی بالایی برای فعالیت در پست‌های مهم برخوردارند.

روزنامه ینی شفق از جراید نزدیک به اتاق فکر حزب حاکم ترکیه نیز می‌نویسد: «یکصد سال تمام، حق ترکمان‌ها را پایمال کردند و اجازه ندادند یکی از آنان استاندار شود. ولی آنها ایستادگی کردند، پیروز شدند و حالا پرچم آبی ترکمان‌ها در کرکوک به اهتزاز درآمده است».

انستیتوی افکار استراتژیک آنکارا (SDE) در گزارشی به این اشاره کرده که انتصاب سمعان آغا با همکاری حزب اتحادیه میهنی صورت گرفته و این رویداد، نوید دهنده تحولاتی جدید برای فعالیت سیاسی ترکمان‌های عراق است.

همه این اتفاقات در شرایطی روی داده که حزب دموکرات کردستان (پارتی) به اقدامات صورت گرفته در کرکوک معترض است و آن را غیرقانونی می‌داند. شاخوان عبدالله معاون رئیس پارلمان عراق که از مسئولین رده بالای پارتی به شمار می‌آید، انتصاب استاندار جدید را مخفیانه، غیرقانونی و غیرقابل قبول می‌داند.

اما فراکسیون حزب اتحادیه میهنی در شورای استانداری کرکوک، به تندی به مواضع پارتی پاسخ داده و اعلام کرده که نمایندگان پارتی جلسه شورای استانی را رها کرده و بیرون رفته‌اند، اما نشست انتخاب استاندار جدید با رای بالا و ضمن رعایت حدنصاب قانونی برگزار شده و همه باید به این تصمیم پایبند باشند.

دولت ترکیه در چند سال گذشته و به دنبال شراکت سیاسی اردوغان – باغچلی در ائتلاف جمهور، موضوعات تباری – نژادی را جدی گرفته و در نهادی که به نام «سازمان کشور‌های ترک» تشکیل داده، علاوه بر کشور‌های ترک زبان منطقه، نماینده‌ای از منطقه ترکی نشین شمال جزیره قبرس را نیز به عنوان عضو ناظر به این جمع برده است. در نتیجه بعید نیست که در آینده‌ای نزدیک و به دنبال توافق آنکارا – بغداد، نماینده ترکمان‌های عراقی نیز در سازمان کشور‌های ترک زبان حضور پیدا کند.