آینده ایران از مسیر دانشگاه فرهنگیان؛ سنگرِ تمدن در میانه نبرد هویت و تربیت

به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشجو، اردیبهشت ۱۳۹۷ تنها یک دیدار رسمی در تقویم آموزش و پرورش نبود؛ یک اعلام موضع راهبردی درباره آینده ایران بود. روزی که رهبر شهید انقلاب، برخلاف روال معمول دیدارهای هفته معلم، به‌جای آنکه معلمان را به حسینیه امام خمینی(ره) فرا بخوانند، خود به دانشگاه فرهنگیان رفتند؛ به قلب نهادی که قرار است معلمِ آینده این کشور را تربیت کند. آن حضور، صرفاً یک اقدام نمادین نبود؛ حامل یک پیام روشن بود: تکریم معلم، بدون صیانت از نهاد تربیت معلم ممکن نیست.

رهبر شهید انقلاب در همان دیدار، مسئله اصلی آموزش و پرورش را «معلم» دانستند و با صراحت تأکید کردند: «امروز مهم‌ترین نیاز آموزش و پرورش کشور، معلّم است.» ایشان هشدار دادند که با موج گسترده بازنشستگی معلمان، فاصله‌ای جدی میان خروج نیروها و ظرفیت تربیت معلم ایجاد خواهد شد؛ وضعیتی که از نگاه ایشان می‌توانست به یک «بحران» برای نظام آموزشی کشور تبدیل شود.

اما مسئله فقط کمبود معلم نبود. ایشان با نگاهی عمیق‌تر، نسبت به تقلیل مسئله تربیت معلم به جذب‌های اضطراری هشدار دادند و تصریح کردند: «معلّمی یک حرفه‌ی فنّی است، یک کار هنری است؛ یادگرفتن لازم دارد.» این جمله، امروز بیش از هر زمان دیگری معنای خود را آشکار می‌کند؛ در روزگاری که گاه مسئله تربیت معلم، به فرآیندهای کوتاه‌مدت و صرفاً استخدامی تقلیل پیدا می‌کند و مسیرهای جایگزین، آرام‌آرام جای نهادهای تخصصی تربیت معلم را اشغال می‌کنند.

رهبر انقلاب در همان سخنان، دانشگاه فرهنگیان را «مرکز ثقل اصلی نظام آموزش و پرورش کشور» خواندند؛ تعبیری که نشان می‌دهد مسئله این دانشگاه، صرفاً یک موضوع آموزشی یا اداری نیست، بلکه مستقیماً با آینده فرهنگی، اجتماعی و حتی امنیت فکری کشور پیوند خورده است. از همین منظر بود که ایشان نسبت به کمبود استاد، ضعف بودجه، مشکلات فضای آموزشی و کم‌توجهی نهادهای مسئول هشدار دادند و تأکید کردند که وزارت علوم، سازمان برنامه و بودجه و سازمان امور استخدامی باید برای تقویت این دانشگاه پای کار بیایند.

امروز، هشت سال پس از آن هشدارها، پرسش اصلی این است که دانشگاه فرهنگیان تا چه اندازه توانسته به جایگاه مورد انتظار نزدیک شود؟ آیا توسعه این دانشگاه صرفاً در افزایش ظرفیت پذیرش و آمار دانشجومعلمان خلاصه شده یا «کیفیت» نیز به همان اندازه مورد توجه قرار گرفته است؟

رهبر شهید انقلاب در آن دیدار، صرفاً از توسعه کمّی سخن نگفتند؛ بلکه بر تربیت معلمی تأکید کردند که دارای تدیّن، سطح بالای دانش، روحیه انقلابی و انطباق با معیارهای سند تحول بنیادین باشد. ایشان تصریح کردند نمی‌توان از تحقق سند تحول سخن گفت، اما مهم‌ترین مرکز تربیت معلم کشور از معیارهای آن فاصله داشته باشد.

این نگاه، امروز بیش از همیشه اهمیت دارد؛ به‌ویژه در شرایطی که جامعه ایران همچنان در متن یک نبرد پیچیده رسانه‌ای، شناختی و هویتی قرار دارد. حجت‌الاسلام مصطفی رستمی، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، نیز اخیراً با اشاره به همین واقعیت تأکید کرد که جنگ علیه ملت ایران صرفاً در میدان نظامی جریان ندارد، بلکه در عرصه‌های رسانه‌ای، سیاسی و امنیتی ادامه یافته است. او تصریح کرد که آنچه امروز شاهد آن هستیم نه پایان جنگ، بلکه تغییر شکل آن است.

در چنین شرایطی، نقش معلم دیگر صرفاً انتقال‌دهنده محتوای کتاب درسی نیست؛ معلم، سازنده هویت نسل آینده و افسر میدان جنگ روایت‌هاست. به همین دلیل بود که رهبر شهید انقلاب، مسئله تربیت را صرفاً آموزش دانش ندانستند، بلکه از تربیت نسلی سخن گفتند که باید دارای مسئولیت‌پذیری، آزاداندیشی، شجاعت، عزت‌نفس و هویت ملی باشد. 

حجت‌الاسلام رستمی: هیچ‌کس به اندازه رهبر شهیدمان از دانشگاه فرهنگیان و جریان تربیت معلم حمایت نکرده است.

رستمی همچنین با اشاره به حضور رهبر معظم انقلاب در دانشگاه فرهنگیان تأکید کرد که شاید هیچ فردی به اندازه ایشان از جریان تربیت معلم و دانشگاه فرهنگیان حمایت نکرده باشد. او این حمایت‌ها را عامل مهمی در تثبیت جایگاه دانشگاه فرهنگیان دانست و تأکید کرد که میراث فکری و تربیتی رهبر شهید انقلاب امروز بر دوش مسئولان و دانشجومعلمان قرار دارد.

قطعاً هیچ‌کس به اندازه رهبر شهیدمان از دانشگاه فرهنگیان و جریان تربیت معلم ـ با معنای خاص، قواعد و ضوابط ویژه خودش ـ حمایت نکرده است.

وی تاکید کرد: در دوره‌های مختلف، دیدگاه‌های متفاوتی وجود داشت، اما کسی که با فهمی دقیق از اهمیت و اثرگذاری جریان معلمی، خود را برای حفظ و تقویت این مسیر هزینه کرد و در برخی مواقع برای آنکه این جریان آسیب نبیند ایستادگی نمود، ایشان بود. او، به هر حال، خود یک معلم بود و مکتب او نیز مکتبی بود که شاگردان فراوانی را تربیت و تقدیم جامعه کرد.

در این میان، یک نکته نباید دچار تحریف شود؛ نقد وضعیت موجود دانشگاه فرهنگیان، هرگز به معنای عبور از اصل این نهاد نیست. مسئله امروز، حذف دانشگاه فرهنگیان نیست؛ مسئله، احیای مأموریت تاریخی آن است. خطر اصلی، نگاه‌هایی است که می‌کوشند تربیت معلم را به یک مسیر فوری، حداقلی و صرفاً اداری تقلیل دهند؛ در حالی که ساختن معلم، ساختن آینده یک ملت است.

امروز دانشگاه فرهنگیان بیش از هر زمان دیگری در برابر یک انتخاب تاریخی قرار دارد؛ انتخاب میان تبدیل شدن به یک نهاد صرفاً تأمین‌کننده نیرو، یا بازگشت به جایگاه حقیقی خود به‌عنوان کانون تربیت معلمانی که بتوانند آینده فکری، فرهنگی و تمدنی ایران را بسازند. شاید وفادارترین ادای دین به آن اردیبهشت تاریخی، نه در بازنشر تصاویر و خاطره‌ها، بلکه در پاسخ صریح به این پرسش باشد که جمهوری اسلامی برای آینده تربیت معلم، دقیقاً چه نقشه‌ای در اختیار دارد؟