طرح پاک‌سازی مغروقه‌ها؛ ترجمه اجرایی بیانیه ایران و عمان درباره هرمز

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو، طرح پیشنهادی انجمن مهندسی دریایی ایران برای پاک‌سازی مغروقه‌ها در تنگه هرمز، فراتر از یک عملیات فنی صرف، به‌عنوان بخشی از راهبرد ایمن‌سازی مسیر کشتیرانی و تثبیت نقش حاکمیتی ایران و عمان در این آبراه مطرح شده است. در این طرح، پاک‌سازی موانع زیرسطحی، بخشی از زنجیره‌ای بزرگ‌تر شامل شناسایی، علامت‌گذاری، هشدار ناوبری، ارزیابی ریسک، بازیابی، اوراق، بازیافت و بازگشت ارزش اقتصادی به چرخه پروژه تعریف شده است.

ایمن‌سازی هرمز؛ از اقدام فنی تا راهبرد دریایی

در متن این پیشنهاد تأکید شده است که عبور ایمن تنها به معنای حذف یک مانع فیزیکی نیست، بلکه باید به‌عنوان آغاز یک زنجیره ارزش دریایی دیده شود. بر همین اساس، انجمن مهندسی دریایی ایران، پاک‌سازی مغروقه‌ها را بخشی از مسئولیت راهبردی جامعه تخصصی دریایی کشور دانسته و آن را در امتداد مفاد بیانیه مشترک ایران و عمان درباره تنگه هرمز تفسیر کرده است.

به باور تدوین‌کنندگان طرح، کلیدواژه‌هایی مانند عبور ایمن، حاکمیت، حقوق حاکمه، خدمات مرتبط و انطباق با استانداردهای بین‌المللی، باید به برنامه‌ای عملیاتی تبدیل شود که هم جنبه فنی داشته باشد و هم بُعد امنیتی و اقتصادی.

حاکمیت، نظارت و پاسخ‌گویی در آبراه

در این طرح آمده است که حاکمیت و حقوق حاکمه ایران و عمان بر آبراه، فقط مبنای ارائه خدمات فنی نیست، بلکه باید به‌صورت مستمر در قالب نظارت، علامت‌گذاری، هشدار ناوبری، پاک‌سازی مغروقه‌ها و کنترل آلودگی اعمال شود. همچنین تأکید شده است که این وظایف، چه سازوکار مشترکی وجود داشته باشد و چه نه، باید ادامه پیدا کند.

در بخش دیگری از این پیشنهاد، تصریح شده است که در صورت تهدید حاکمیت، امنیت یا حقوق حاکمه، مدیریت آبراه می‌تواند به سطوح بالاتر تصمیم‌گیری و پاسخ متناسب و بازدارنده منتقل شود. این بخش از طرح، ایمن‌سازی تنگه هرمز را هم‌زمان یک خدمت عملیاتی و نماد اعمال مسئولانه حاکمیت معرفی می‌کند.

صندوق مالی برای پاک‌سازی مغروقه‌ها

یکی از محورهای مهم این پیشنهاد، مسئله تأمین مالی است. در متن آمده است که صرف اتکا به اقتصاد بازیافت، هزینه کامل بازیابی مغروقه‌ها را پوشش نمی‌دهد؛ به‌ویژه در شرایطی که تنش‌ها بالا می‌رود و هزینه عملیات، بیمه جنگ و انتقال ریسک افزایش می‌یابد.

بر همین اساس، انجمن مهندسی دریایی ایران ایجاد صندوق پاک‌سازی موانع و بازیابی مغروقه‌ها را پیشنهاد کرده تا هزینه‌های پایش، نجات، کنترل آلودگی و سایر اقدامات لازم از این محل تأمین شود. در عین حال، بخشی از ارزش حاصل از ضایعات دریایی و مواد بازیافتی نیز می‌تواند به چرخه مالی پروژه بازگردد.

مکران؛ ظرفیت مکمل برای بازیافت و اقتصاد چرخشی

در این طرح، مکران به‌عنوان یکی از نقاط بالقوه برای توسعه فعالیت‌های مرتبط با اوراق و بازیافت شناورها معرفی شده است. با این حال، تأکید شده که این ظرفیت تنها در صورتی می‌تواند به نتیجه برسد که رقابت منصفانه، استانداردهای زیست‌محیطی، شفافیت مالی و حقوق ذی‌نفعان رعایت شود.

در بخش فنی و حقوقی طرح نیز به استانداردهای بین‌المللی مانند SOLAS برای ایمنی جان و ناوبری، و MARPOL برای پیشگیری و کنترل آلودگی دریایی اشاره شده است. همچنین آمده است که پایش مسیر، هشدار ناوبری، علامت‌گذاری، بازیابی مغروقه‌ها، کنترل نشت آلاینده‌ها و مدیریت پسماند باید همه قابل گزارش و ارزیابی فنی باشند.

چارچوب حقوقی در شرایط اضطراری

در این پیشنهاد تصریح شده که در شرایط عادی، معیار اصلی، ایمنی و حفاظت محیط‌زیست است؛ اما اگر تهدیدی به سطحی برسد که دفاع مشروع را توجیه کند، تصمیم‌گیری‌ها باید با استناد به ماده ۵۱ منشور ملل متحد و نیز ماده ۱۰۳ و برتری تعهدات منشور بر سایر تعهدات معاهده‌ای تفسیر شود.

در پایان نیز انجمن مهندسی دریایی ایران اعلام کرده است که این طرح آماده ارائه و بررسی در کارگروه فنی کمیسیون مشترک وزارتخانه‌های خارجه دو کشور است.