بحران در سرویس خارجی اتحادیه اروپا / آیا این نهاد به کار خود ادامه خواهد داد؟

 به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو، از تارنمای پولیتیکو، سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا (EEAS) که در سال ۲۰۱۱ (۱۳۹۰ خورشیدی) با هدف ایجاد صدایی واحد و قدرتمند برای اروپا در عرصه جهانی تاسیس شد، اکنون با چالش‌هایی روبه‌رو است که آینده این نهاد را در هاله‌ای از ابهام قرار داده است.

پولتیکو در گزارشی می‌نویسد: ساختار کنونی دستگاه دیپلماسی اتحادیه اروپا از همان ابتدا بر پایه یک سازش پیچیده شکل گرفت؛ به‌گونه‌ای که نماینده عالی سیاست خارجی اتحادیه به طور همزمان در برابر رهبران کشور‌های عضو و کمیسیون اروپا پاسخگو است. به اعتقاد برخی دیپلمات‌های اروپایی، این ساختار دوگانه اکنون به یکی از عوامل اصلی تضعیف جایگاه این نهاد تبدیل شده است.

پولیتیکو به نقل از بیش از ۱۰ مقام و دیپلمات کنونی و سابق اتحادیه اروپا نوشت که سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا با مسئولیت کایا کالاس با کاهش بودجه، خروج نیرو‌های متخصص، کمبود اختیارات اجرایی و رقابت فزاینده با کمیسیون اروپا به ریاست اورسولا فون‌درلاین دست‌وپنجه نرم می‌کند و ماموریت و چشم‌اندازی روشن برای آینده ندارد.

انحلال سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا؟

این بحران در شرایطی رخ می‌دهد که جنگ اوکراین، تحولات خاورمیانه و تنش در روابط فراآتلانتیکی، ضرورت برخورداری اتحادیه اروپا از یک سیاست خارجی منسجم را بیش از هر زمان دیگری آشکار کرده است.

اگرچه مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا طی ماه‌های گذشته تلاش کرده است با تصویب ۲۰ بسته تحریمی علیه روسیه و تقویت روابط با کشور‌های حوزه خلیج فارس و خاورمیانه، نقش این نهاد را پررنگ‌تر کند، اما این موضوع اقداماتی لحظه‌ای و متناسب با تحولات روز بوده است.

به گفته یک مقام ارشد اتحادیه اروپا، کالاس از ساختار رهبری جدیدی رونمایی کرده و قول داده است که پس از تابستان اصلاحات داخلی را برای تقویت سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا (EEAS) انجام دهد با این حال منتقدان معتقدند دستگاه دیپلماسی اروپا فاقد ابزار‌های لازم برای پیشبرد موثر منافع اتحادیه است.

برخی مقامات اروپایی حتی از وجود جریانی در شورای اروپا و کمیسیون اروپا خبر داده‌اند که خواهان انحلال کامل سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا هستند، هرچند گروهی دیگر همچنان از حفظ این نهاد حمایت می‌کنند.

کالاس همچنین با انتقاد مداوم دیپلمات‌های مستقر در اتحادیه اروپا مواجه بوده که احساس می‌کنند او در ماه‌های اول حضورش در بروکسل، آنها را نادیده گرفته است.

چین، ترامپ و تغییر جهان

بسیاری از دیپلمات‌ها و مقاماتی که با پولیتیکو صحبت کردند، خاطرنشان کردند، جهان از زمانی که سرویس اقدام خارجی اروپا با تصمیم شورا در سال ۲۰۱۰ تأسیس شد، به طور اساسی تغییر کرده است.

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، استاندارد‌های گفتمان عمومی قابل قبول را زیر پا گذاشته و دیپلماسی را مختل کرده است. جنگ‌ها و رقابت آشکار بین رقبای سیستمی، جایگزین نظم مبتنی بر قانون دوران پس از جنگ شده است.

در عین حال، محدودیت‌های شدید بودجه مرتبط با سال‌ها رکود اقتصادی در اروپا، دولت‌های نیازمند رأی را مجبور می‌کند بر پیگیری اهدافی که نتایج ملموسی به همراه دارند، به‌ویژه در موضوعات پیچیده‌ای مانند مهاجرت و سیستم‌های دفاعی، تمرکز کنند.

اینجاست که تقسیم وظایف مبهم بین سرویس اقدام خارجی اروپا و کمیسیون اروپا نمایان می‌شود و نقش سرویس دیپلماتیک را تضعیف می‌کند. این ساختار مستعد سردرگمی است، زیرا در تئوری، قرار است هیات اجرایی اتحادیه اروپا سیاست‌ها را پیشنهاد و اجرا کند و دیپلماسی سطح بالا را به کالاس، به عنوان نماینده عالی، واگذار کند که عنوان شغلی او شامل «امور خارجی و سیاست امنیتی» است، اما در عمل، مرز بین آنچه سیاست کمیسیون و دیپلماسی بین‌المللی را تشکیل می‌دهد، مبهم است و فون در لاین که برخلاف کالاس برای هر اقدام سیاسی به حمایت یکپارچه دولت‌های اتحادیه اروپا نیاز ندارد، از موقعیت‌های بحرانی برای تقویت وجهه دیپلماتیک خود و در نتیجه تقویت کمیسیون اروپا استفاده کرده است.

این گزارش همچنین به گسترش نفوذ کمیسیون اروپا در حوزه سیاست خارجی اشاره کرده و می‌گوید بروکسل در سال‌های اخیر با تکیه بر ابزار‌های مالی و اقتصادی خود، نقش پررنگ‌تری در موضوعاتی مانند تجارت، مهاجرت، توسعه و حتی دفاع ایفا کرده و در عمل بخشی از اختیارات سنتی دستگاه دیپلماسی اتحادیه را در اختیار گرفته است.

پولیتیکو همچنین از رقابت شخصی میان کالاس و فون‌درلاین پرده برداشته، اما تاکید می‌کند که مشکل اصلی، بیش از آنکه ناشی از اختلافات فردی باشد، ریشه در ساختار نهادی و تقسیم مبهم اختیارات در اتحادیه اروپا دارد

سرویس اقدام خارجی اروپا با موجی از جدایی‌ها مواجه شده است. در ماه مه (اردیبهشت)، نشریه پولیتیکو فاش کرد که بلن مارتینز کاربونل، دبیرکل سرویس اقدام خارجی اروپا، پس از کمتر از دو سال فعالیت، سمت خود را ترک می‌کند.

در واکنش به این وضعیت، کالاس هفته گذشته تغییراتی در ساختار مدیریتی سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا ایجاد و کایسا اولونگرن وزیر دفاع پیشین هلند را به عنوان دبیرکل جدید این نهاد منصوب کرد. همچنین انتصاب دیوید تسواخ سفیر پیشین فرانسه در ناتو و ماتی ماسیکاس در سمت‌های معاونت، بخشی از تلاش‌ها برای تقویت جایگاه امنیتی و دفاعی این نهاد ارزیابی می‌شود.

آینده سرویس اقدام خارجی اروپا

به گفته پولتیکو بسیاری از مقامات اروپایی معتقدند اصلاحات جدید به تنهایی برای حل مشکلات ساختاری کافی نخواهد بود. سایر مقامات همچنان تردید دارند و می‌گویند بعید است که این تغییرات، پویایی خصمانه اساسی با کمیسیون را تغییر دهد، به خصوص که سرویس اقدام خارجی اروپا ممکن است با کاهش بودجه در بودجه هفت ساله بعدی این بلوک، یعنی چارچوب مالی چند ساله، که قرار است در سال ۲۰۲۸ اجرایی شود، مواجه شود. ۲۷ دولت ملی و پارلمان اروپا باید با این موضوع موافقت کنند.

یکی از مقامات ارشد اتحادیه در پاسخ به این سوال که چه اتفاقی ممکن است برای سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا بیفتد، گفت: سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا باید یک دستگاه جمع‌آوری اطلاعات باشد که بتواند از طریق کار تحلیلی، ارزش افزوده ایجاد کند.

سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا همچنان با پرسش بنیادینی روبه‌رو است: آیا این نهاد می‌تواند به بازیگری موثر در سیاست خارجی اروپا تبدیل شود یا به تدریج جایگاه خود را به کمیسیون اروپا و دولت‌های ملی واگذار خواهد کرد؟