پروژه «۱۰ میلیون حافظ قرآن» در مدار اجرای ملی

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، در حالی که ضرورت نشر آموزه‌های قرآن کریم و ترویج انس با آیات الهی در میان مردم بیش از پیش در این روز‌ها احساس می‌شود، ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن با اتکا به ساختاری جدید و نقشه‌راهی ملی - که ریشه در بینش عمیق راهبردی رهبر شهید انقلاب دارد- خود را برای تحقق یکی از بزرگترین اهداف فرهنگی در برنامه هفتم توسعه آماده می‌کند. آمار‌ها از رشد تصاعدی فعالیت‌ها حکایت دارد، اما رسیدن به هدف ۱۰ میلیون نفرجزء، نیازمند تداوم جهش‌های کمی و کیفی در سال‌های آینده است.

بر اساس آخرین ارزیابی‌ها از وضعیت حفظ قرآن کریم در کشور، نقشه راه ملی تربیت ۱۰ میلیون حافظ قرآن با مشارکت و هم‌افزایی دستگاه‌های کلیدی از جمله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت آموزش و پرورش و جمعی از اساتید برجسته حفظ قرآن تدوین شده است.

چشم‌انداز راهبردی: از یک ملت پولادین تا تمدن نوین اسلامی

اصلی‌ترین موتور محرک این نهضت عظیم، ترسیم افق روشن معنوی توسط رهبر شهید انقلاب است. ایشان در بیاناتی راهبردی در یازدهم مردادماه سال ۱۳۹۰، با ترسیم تصویری از آینده جامعه قرآنی، فلسفه وجودی این طرح ملی را تشریح کرده و فرمودند: «شما تصور کنید در کشور ما ده میلیون، پانزده میلیون کسانی باشند از مردان و زنان که اینها با معارف قرآن آشنا باشند، ببینید این چقدر باارزش است. آموزش‌های قرآنی را، درس‌های قرآنی را، نصایح قرآنی را، انذار‌های قرآنی را، بشارت‌های قرآنی را در ذهن داشته باشند، آنها را مرور کنند، آنها را بر دل خودشان فرا بخوانند؛ اصلاً یک ملت پولادینی به وجود می‌آید. خوشبختانه زمینه‌هایش فراهم است. امروز هم عزم و اراده ملت ما عزم پولادینی است. اما آن ساخت قرآنی جامعه در آن صورت به دست خواهد آمد، که ما امیدواریم ان‌شاءاللَّه این پیش بیاید.»

این «ملت پولادین» خروجی نهایی طرحی است که اکنون با اتکا به عزم ملی و ساختار‌های جدید، در حال تبدیل شدن به واقعیت است.

ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن به عنوان متولی اصلی این طرح کلان، ساختار خود را بر پایه سه کارگروه تخصصی و راهبردی بازآرایی کرده است. آن طور که محمدمهدی بحرالعلوم، دبیر ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن کریم، توضیح می‌دهد این ستاد شامل کارگروه طرح و برنامه، کارگروه علمی و محتوایی و کارگروه نظارت و ارزیابی است که هر یک وظیفه هدایت یکی از اضلاع مثلث سیاست‌گذاری، اجرا و پایش را بر عهده دارند.

این ساختار جدید با هدف چابک‌سازی فرآیند‌ها و جلوگیری از موازی‌کاری میان دستگاه‌های فرهنگی طراحی شده است.

تحلیل آماری؛ عبور از مرز ۱.۴ میلیون نفرجزء

بررسی‌های آماری نشان‌دهنده یک شیب صعودی در فعالیت‌های حفظ قرآن است. بر اساس داده‌های موجود تا پایان سال ۱۴۰۲، تعداد حافظان شناسایی‌شده و ثبت‌شده در سامانه‌های ملی معادل ۹۲۳ هزار و ۷۷۹ نفرجزء بوده است.

این آمار در سال ۱۴۰۳ با افزودن ۱۴۳ هزار نفرجزء و در سال ۱۴۰۴ با ثبت رکورد ۳۶۸ هزار نفرجزء جدید، جهشی چشمگیر داشته است. در مجموع، مجموع نفرجزء‌های حفظ شده در کشور به یک میلیون و ۴۳۴ هزار نفرجزء رسیده است.

نکته حائز اهمیت در این گزارش، رشد ۲.۷ برابری آمار سال ۱۴۰۴ نسبت به سال پیش از آن است که نشان‌دهنده تأثیرگذاری سیاست‌های جدید تشویقی و آموزشی است.

چالش هدف‌گذاری؛ فاصله تا نقطه تعادل

با وجود رشد قابل توجه، بررسی سناریو‌های پیش‌رو چالش‌های جدی را نمایان می‌کند. دبیر ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن کریم، در این باره می‌گوید: بر اساس توافق صورت گرفته با «سازمان برنامه و بودجه»، کشور متعهد شده است که سالانه دست‌کم دو میلیون نفرجزء حفظ‌شده قرآن را ثبت و گزارش کند.

تحلیلگران این حوزه معتقدند که با روند فعلی، فاصله معناداری با تعهد سالانه (۲ میلیون نفرجزء) وجود دارد. دبیر ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن کریم در این باره می‌گوید: بررسی‌ها نشان می‌دهد که دستیابی به هدف غایی «۱۰ میلیون نفرجزء» در پایان برنامه هفتم توسعه، تنها در صورتی امکان‌پذیر است که نرخ رشد ۲.۷ برابریِ سال گذشته، نه تنها حفظ شود، بلکه به صورت تصاعدی تداوم یابد.

ردیف بودجه؛ ۳۶۳ میلیارد تومان برای قرآن

در بخش تأمین منابع مالی، برنامه هفتم توسعه افق‌های روشنی را ترسیم کرده است. مجموع اعتبارات پیش‌بینی شده برای هفت دستگاه فرهنگی کشور در حوزه قرآن ۳۵۲ میلیارد تومان است که با احتساب ۱۱ میلیارد تومان اعتبار اختصاصی به ستاد راهبری حفظ قرآن، مجموع بودجه مصوب برای این حوزه به بیش از ۳۶۳ میلیارد تومان می‌رسد.

تفکیک این اعتبارات به شرح زیر است:

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: ۱۰۰ میلیارد تومان (بیشترین سهم)

سازمان تبلیغات اسلامی: ۹۵ میلیارد تومان

وزارت آموزش و پرورش: ۲۵ میلیارد تومان

سایر دستگاه‌ها: شامل حوزه‌های علمیه خواهران و برادران، حوزه علمیه مشهد مقدس و سازمان بسیج مستضعفین نیز سهمیه‌ای از این اعتبارات را به خود اختصاص داده‌اند.

افق ۱۴۰۵؛ هوشمندسازی و توسعه موضوعی

دبیر ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن کریم توضیح می‌دهد: با نگاه به سال ۱۴۰۵ اولویت‌های ستاد راهبری حفظ قرآن بر پنج محور اصلی استوار خواهد بود:

تحقق دقیق اهداف کمی و کیفی برنامه هفتم توسعه.

مردمی‌سازی فعالیت‌ها و خروج از انحصار دولتی.

هوشمندسازی نظام آمار و اطلاعات (پایش لحظه‌ای).

ارتقای نظام آموزشی بر پایه الگو‌های علمی و نوین.

تقویت نظام نظارت و هم‌افزایی ملی.

علاوه بر این محورها، سه راهبرد عملیاتی ویژه نیز برای ایجاد جهش در آمار‌ها در نظر گرفته شده است:

توسعه حفظ موضوعی: تغییر رویکرد از حفظ صرف به حفظ کاربردی و موضوعی.

تقویت نقش آموزش و پرورش: با توجه به بدنه عظیم دانش‌آموزی، این وزارتخانه پیشران اصلی آینده خواهد بود.

شناسایی ظرفیت‌های اهل سنت: یکی از محور‌های نوین و راهبردی، تمرکز بر شناسایی و ساماندهی حافظان قرآن در میان اهل سنت کشور است که می‌تواند با فعال‌سازی این ظرفیت عظیم، جهش قابل توجهی در آمار ملی ایجاد کند.

بر اساس مجموع این اطلاعات، ایران اسلامی با تکیه بر زیرساخت‌های قانونی و بودجه‌ای جدید، عزم خود را برای تبدیل شدن به قطب جهانی حفظ قرآن کریم جزم کرده است، هرچند موفقیت در این مسیر، نیازمند مدیریت دقیق منابع و نظارت مستمر بر تحقق تعهدات دستگاه‌های اجرایی است.